Vraag en antwoord

Wat is de Grondwet?

De Grondwet is de hoogste Nederlandse wet. De Nederlandse Grondwet kwam in 1814 tot stand. De huidige Grondwet dateert uit 1983. In de Grondwet staan alle regels voor onze staatsinrichting en onze grondrechten.

Grondrechten

In hoofdstuk 1 van de Grondwet staan de rechten van de inwoners van Nederland. Dit worden grondrechten genoemd. Het gaat daarbij vooral om mensenrechten en democratische rechten. Zo zijn het discriminatieverbod, de vrijheid van godsdienst en van meningsuiting en het recht op privacy opgenomen. Ook sociale rechten, zoals het recht op huisvesting en gezondheidszorg, zijn grondrechten.

Toetsen aan de Grondwet niet mogelijk

De rechter kan geen andere wet aan de Grondwet toetsen en daarna de getoetste wet, die dan in strijd is met de Grondwet, ongeldig verklaren. In de meeste andere landen van de Europese Unie is zo'n toetsing wel mogelijk.

Grondwet wijzigen

Bij wijziging van de Grondwet geldt een andere wetgevingsprocedure dan bij wijziging van gewone wetten. Herziening vindt plaats in twee lezingen. Bij de tweede lezing is in de Eerste Kamer (EK) en in de Tweede Kamer (TK) een tweederde meerderheid nodig.

Eerste lezing bij wijzigen Grondwet

De Grondwet kan pas worden gewijzigd als er eerst een voorstel voor een zogeheten overwegingswet is aangenomen. De behandeling van dat wetsvoorstel kan worden beschouwd als de eerste lezing van de Grondwetsherziening. Als de EK en de TK het voorstel voor de overwegingswet hebben aangenomen, wordt de TK ontbonden. De kiezers kunnen bij de verkiezingen die daarna nodig zijn, een uitspraak doen over de voorliggende Grondwetsherziening. In de praktijk vallen deze verkiezingen altijd samen met de gewone Tweede Kamerverkiezingen.

Tweede lezing bij wijzigen Grondwet

Na de verkiezingen overweegt de TK vervolgens een voorstel tot wijziging van de Grondwet. Dit wordt de tweede lezing genoemd. Als de TK het voorstel met tweederde meerderheid aanneemt, behandelt ook de EK het voorstel in tweede lezing. Ook de EK moet het voorstel met tweederde meerderheid aannemen om de Grondwet te wijzigen.