Afstamming ouderlijk gezag en voogdij

Afstamming en gezag regelen de juridische band tussen de ouders en een kind. Het afstammingsrecht bepaalt wie de juridische ouder is van het kind. 

Minderjarigen staan onder gezag. Dit kan ouderlijk gezag of voogdij zijn. Het ouderlijk gezag wordt door de ouders uitgeoefend. Voogdij wordt door iemand anders dan de ouder uitgeoefend. Iemand die het gezag heeft over een kind neemt onder meer de beslissingen over zijn verzorging en opvoeding en heeft het bewind over zijn vermogen.

Afstamming

Afstamming is de relatie tussen ouders en kinderen die door geboorte is ontstaan. Er kan sprake zijn van biologisch ouderschap en juridisch ouderschap. Als de ouders ook de verwekkers zijn van het kind spreken we van biologische ouders. Juridische ouders zijn in juridische zin familie van het kind, maar zij hoeven niet biologisch aan elkaar verwant te zijn.

In het Burgerlijk Wetboek (BW) staat het juridische ouderschap centraal. Als in het BW wordt gesproken van ‘ouder’ dan wordt daarmee dus de juridische ouder en niet zonder meer de biologische ouder bedoeld.

Vaderschap en moederschap

Bij de geboorte van een kind is de vrouw uit wie het kind is geboren automatisch moeder van het kind. Ook als een vrouw haar kind adopteert, wordt zij juridisch de moeder.

Voor het vaderschap is het belangrijk of de man is getrouwd met de moeder van het kind op het moment dat het kind wordt geboren. Is dit het geval dan is de man automatisch de (juridische) vader van het kind. Is de biologische vader niet getrouwd met de moeder, dan is voor het ontstaan van het juridische ouderschap een extra handeling nodig (erkenning, gerechtelijke vaststelling vaderschap, adoptie).

Afstammingrecht door erkenning

Een man die niet met de moeder is getrouwd, kan het juridisch ouderschap krijgen over zijn kind door erkenning  of door gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.

Familierechtelijke betrekking

De afstammingsrechtelijke betrekking wordt in de wet ook wel ‘familierechtelijke betrekking’ genoemd. De term familierechtelijke betrekking is echter net iets ruimer, omdat hieronder ook het ‘ouderlijk gezag’ valt. Dit is de plicht en het recht van de ouder zijn minderjarige kind op te voeden en te verzorgen.

Ouderlijk gezag

Door de erkenning van het kind is de vader nog geen wettelijke vertegenwoordiger van het kind. Daarvoor moet hij eerst het ouderlijk gezag aanvragen.

Ouderlijk gezag betekent dat de vader ook beslissingen mag nemen over de opvoeding en de verzorging van zijn kind. Daarnaast mag hij het vermogen van zijn kind beheren en rechtshandelingen verrichten in naam van zijn zoon of dochter. Denk daarbij aan het zetten van een handtekening of het voeren van een gerechtelijke procedure.

Verzoek indienen bij de rechtbank

Om het ouderlijk gezag over een kind te krijgen, moet u bij de rechtbank een verzoek indienen. Hiervoor is het formulier 'Verzoek tot het gezamenlijk uitoefenen van het gezag over een minderjarige' verkrijgbaar. Beide ouders moeten hun namen en adres(sen) in het verzoek opnemen en het formulier ondertekenen. Daarnaast zijn de volgende bijlagen verplicht:

• een afschrift van de geboorteakte van het kind met daarop de aantekening van erkenning als het kind erkend is. De actie is verkrijgbaar in de geboortegemeente van het kind;

• een kopie van een geldig legitimatiebewijs van beide verzoekers;

• een origineel uittreksel uit de gemeentelijke basisadministratie van beide verzoekers.  Hierin staat het adres en de woonplaatsgegevens;

• een uittreksel uit het curatelenregister. Dit uittreksel hoeft u niet zelf op te vragen. De griffies van de gerechten hebben zelf inzage in dit register.

Ouderlijk gezag bij huwelijk en geregistreerd partnerschap

Ouders die voor de geboorte of adoptie van hun kind zijn getrouwd, krijgen automatisch het ouderlijk gezag over hun kind. De vader wordt bovendien de juridische vader. Ook wanneer u een geregistreerd partnerschap heeft krijgt u automatisch het ouderlijk gezag over de kinderen die worden geboren of geadopteerd. Om de juridische vader te worden, moet de man het kind echter wel eerst erkennen. Dit is niet automatisch geregeld, zoals bij het huwelijk.

Verschil afstamming en ouderlijk gezag

Het onderscheid tussen afstamming en het ouderlijk gezag is belangrijk. In het afstammingsrecht wordt geregeld wie de juridische ouder is van het kind. Het gezag is juist relevant voor verzorging en opvoeding van het kind, het bewind over zijn vermogen en de verantwoordelijk voor alles wat het kind doet (burgerlijke handelingen). Een juridische ouder heeft niet altijd automatisch het gezag. De persoon die het gezag heeft over het kind hoeft daarentegen ook niet de juridische ouder van het kind te zijn.

De term voogdij heeft meer dan één betekenis. Hier van belang is dat deze term wordt gebruikt om aan te geven dat er geen sprake is van ouderlijk gezag. Er is een derde, een natuurlijke persoon of rechtspersoon, die het recht en de plicht hebben het minderjarige kind te verzorgen en op te voeden.

Voogdij

Voogdij is gezag over een minderjarig kind dat niet door de ouders wordt uitgeoefend, maar door iemand anders. De voogd neemt het recht en de plicht om voor een kind te zorgen over van de biologische ouder(s).

Voogdij kan door één voogd of door twee voogden samen worden uitgeoefend. De voogd moet 18 jaar of ouder zijn en mag niet onder curatele staan of aan een geestelijke stoornis lijden.

Voogdij in testament vastgelegd

Ouders kunnen in hun testament of in een notariële akte één of twee personen aanwijzen als voogd. Het is zelfs mogelijk al een voogd aan te wijzen nog voordat het kind geboren is. De persoon die bij testament is benoemd, is niet verplicht de voogdij te aanvaarden. Hij of zij kan de benoeming weigeren. In dat geval zoekt de rechter een ander geschikt persoon.