Aanpak eergerelateerd geweld

Voorbeelden van eergerelateerd geweld zijn: bedreiging, mishandeling, huwelijksdwang of in het meest extreme geval moord. De overheid vervolgt de daders van deze vorm van geweld en geeft advies aan de politie en andere organisaties hoe ze problemen kunnen aanpakken.

Soorten eergerelateerd geweld

Eergerelateerd geweld is geestelijk of lichamelijk geweld om de geschonden eer van een familie te herstellen. Vaak zijn jonge allochtone vrouwen het slachtoffer. Bijvoorbeeld als een echtgenoot vermoedt dat zijn vrouw is vreemdgegaan met een andere man of vindt dat zijn dochter zich in het openbaar misdraagt.

Vrouwen belichamen de eer van de familie. Dit is een opvatting in sommige gemeenschappen met een traditionele achtergrond. De mannen zijn als het ware schatbewaarders: zij waken over de familie-eer en moeten ingrijpen bij schending ervan. Als een man niet ingrijpt, dan kan zijn familie uit de gemeenschap worden gestoten. In traditionele omstandigheden waarin grote afhankelijkheid van de gemeenschap bestaat, heeft dat grote gevolgen.  Eergerelateerd geweld is begin van deze eeuw in Nederland op de agenda gekomen na gewelddadige incidenten waarbij jonge vrouwen met een Turkse, Marokkaanse of andere allochtone achtergrond het slachtoffer werden.

Er zijn verschillende soorten van eergerelateerd geweld:

  • psychische druk (vernederen) en bedreigen;
  • mishandelen;
  • huwelijksdwang (iemand tegen zijn of haar wil laten trouwen met een niet zelf gekozen partner);
  • eerwraak (moord).

Naast (strafbaar) eergerelateerd geweld is ook ander ongewenst gedrag dat kan samenhangen met de eer van de familie, zoals:

  • thuishouden van school;
  • persoonlijke vrijheden inperken;
  • isoleren van de buitenwereld;
  • achterlaten in het land van herkomst.

Vaak gaat dit ongewenste, maar niet-strafbare gedrag vooraf aan eergerelateerd geweld.

Eerwraak is de meest extreme vorm van eergerelateerd geweld. Het besluit tot eermoord wordt vaak niet individueel genomen maar is een beslissing van de familie die meent dat haar eer op het spel staat. Eergerelateerd geweld heeft geen religieuze basis, maar heeft te maken met culturele en sociale regels binnen sommige gemeenschappen met een niet-Nederlandse etniciteit.

Eergerelateerd geweld signaleren

Omdat vaak moeilijk is vast te stellen of er sprake is van eergeweld, is er voor professionals (gemeenten, politie, vrouwenopvang, onderwijs, jeugdzorg) een externe link: signalenlijst ontwikkeld waarop de belangrijkste kenmerken staan vermeld. Andere hulpmiddelen voor professionals zijn onder meer:

  • Basispakket signaleren en handelen bij eerkwesties (met stappenplan).
  • Handleiding huwelijksdwang bespreken in het onderwijs.
  • Registratieformulier eergeweld.
  • Factsheet huwelijksdwang.

Deze en andere hulpmiddelen zijn te vinden op de website externe link: Huiselijkgeweld.nl.

Ook mannen slachtoffer eergerelateerd geweld

De meeste slachtoffers van eergerelateerd geweld die hulp zoeken, zijn meisjes en vrouwen. Maar ook jongens en mannen kunnen slachtoffer worden. Bijvoorbeeld als een man:

  • vreemd gaat heeft met een getrouwde vrouw;
  • niet instemt met een gearrangeerd huwelijk;
  • homoseksueel is;
  • niet wil meewerken aan het uitvoeren van eergerelateerd geweld tegen een ander.

Vervolgen eergerelateerd geweld

Soms is het lastig te bepalen of er sprake is van een strafbare vorm van eergeweld. Hard bewijs bijvoorbeeld dat een huwelijk onder dwang tot stand is gekomen, is er vaak niet. Het Openbaar Ministerie (OM) heeft daarom de zogeheten externe link: Aanwijzing huiselijk geweld en eergerelateerd geweld (2010A010) opgesteld. Dat is een richtlijn om te bepalen wanneer (bedreiging met) eergerelateerd geweld strafbaar is en hoe de opsporing en vervolging van dit soort zaken moet plaatsvinden.

Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG)

Omdat in het verleden vaak nog te weinig kennis bestond over eergerelateerd geweld, heeft de overheid het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) opgericht. Dit centrum is bedoeld als vraagbaak voor eerkwesties en doet ook onderzoek. Instanties die het expertisecentrum kunnen raadplegen zijn onder meer:

  • politie;
  • Openbaar Ministerie OM);
  • Immigratie –en Naturalisatiedienst (IND);
  • vrouwenopvang.

Het LEC EGG heeft de volgende taken:

  • advisering en ondersteuning van politiekorpsen bij de aanpak van lastige eerzaken;
  • wetenschappelijk onderzoek naar de achtergronden van eerzaken en de politieaanpak;
  • onderwijs en voorlichting: onder meer aan politieagenten;
  • netwerken met maatschappelijke organisaties.

Met de externe link: checklist eergerelateerd geweld van het LEC EGG kunnen professionals nagaan of ze te maken hebben met eergeweld.

Aanpak eergerelateerd geweld door gemeenten

De gemeenten Rotterdam, Amsterdam en Almelo/Twente hebben een lokale aanpak ontwikkeld voor de aanpak van eergerelateerd geweld. Daarin staat de samenwerking centraal tussen verschillende instanties, zoals politie, jeugdzorg en Openbaar Ministerie. Gemeenten en ook andere instanties moeten zorgvuldig omgaan met de privacy van slachtoffers van eergeweld.

Onderzoek eergerelateerd geweld

Meldingen van incidenten rond eergerelateerd geweld komen vooral uit de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen en in mindere mate uit Surinaams-Hindoestaanse en vluchtelingengroepen. Precieze cijfers over het aantal incidenten zijn er niet. Eergerelateerd geweld vindt vaak plaats in huiselijke kring en is voor de betrokkenen, juist omdat het om verlies van eer gaat, een groot taboe om over te praten. De loyaliteit naar familie is groot, daarom wordt niet snel aangifte gedaan bij de politie of hulp gevraagd bij instanties.

Ook wordt eergerelateerd geweld vaak geregistreerd als huiselijk geweld.