Minder geweld tegen overheidspersoneel

Werknemers met een publieke taak worden uitgescholden of bespuugd of zelfs bedreigd. In 2008 kreeg 66% van de politieagenten, brandweerlieden, treinconducteurs, verpleegkundigen, verkeersregelaars en stadswachten te maken met agressie en geweld. Het kabinet wil dit geweld terugbrengen naar 51% in 2011.

Werknemers met een publieke taak

Werknemers met een publieke taak bevinden zich in uiteenlopende organisaties in de volgende sectoren:

  • openbaar vervoer/infrastructuur: buschauffeurs;
  • zorg: ambulancepersoneel;
  • openbaar bestuur: politici;
  • veiligheid/justitie: politie;
  • onderwijs: leerkrachten;
  • sociale zekerheid: medewerkers uitkeringsinstanties;
  • woningcorporaties: baliemedewerkers.

Meer informatie over de doelgroepen en maatregelen staan in het Programma Veilige Publieke Taak.

Maatregelen tegen geweld overheidspersoneel

Een ambulancebroeder of brandweerman kan geen hulp verlenen als hij wordt bedreigd. Bovendien leidt agressie en geweld tot veel persoonlijk leed voor slachtoffers en hun familie en collega’s. Het kabinet wil het geweld tegen werknemers met een publieke taak verminderen door:

  • snel vervolg op de aangifte (snelrecht);
  • lik-op-stuk (dader moet betalen voor aangerichte schade);
  • hogere straffen te eisen (hogere boetes, langere gevangenisstraffen);
  • uitdragen successen (media-aandacht voor aanpak kan preventief werken).

De maatregelen zijn sinds april 2010 van kracht. Ze staan in de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) tussen politie en Openbaar Ministerie. Nog niet alle politiekorpsen volgen alle afspraken uit de ELA. Dat staat in het rapport Politie en de Veilige Publieke Taak dat de externe link: Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) in mei 2011 schreef.

Aanpak geweld tegen politie

Om agressie en geweld tegen politiemensen terug te dringen, volgt na geweld:

  • altijd een proces-verbaal en aangifte;
  • direct opsporing en vervolging van verdachten;
  • schade in rekening gebracht bij daders.

Verder wordt elk voorval van geweld geregistreerd en geëvalueerd om nieuw geweld tegen de politie te voorkomen. Een 'casemanager' bij elk korps informeert het slachtoffer over de mogelijkheden om schade te verhalen en kan doorverwijzen naar specialistische nazorg, bijvoorbeeld van een psycholoog. Sinds februari 2010 staan deze regels in een nieuw protocol voor de politie.

Proefprojecten tegen geweld politie

Om in de praktijk te testen welke maatregelen goed werken tegen agressie en geweld is de politie in Groningen gestart met een proefproject waarbij:

  • politiemedewerkers worden uitgerust met camera’s;
  • na een geweldsincident altijd aangifte volgt;
  • agenten hulp krijgen bij het verhalen van schade op daders;
  • geweldplegers niet meer in de buurt van een politiebureau mogen komen (lokaalverbod);
  • het Openbaar Ministerie (OM) zorgt voor snelle vervolging.

In totaal doen 6 politieregio’s soortgelijke proefprojecten, de zogeheten ‘intensiveringsregio’s’. Maatregelen die succesvol zijn kunnen vervolgens landelijk worden ingevoerd.

Hulp werkgevers bij aanpak agressie

De belangrijkste maatregelen die werkgevers kunnen nemen om hun personeel te beschermen tegen agressie zijn:

  • vertellen wat de organisatie acceptabel gedrag vindt (maakt de norm duidelijk);
  • ervoor zorgen dat werknemers elk voorval van agressie en geweld melden (om te weten hoe groot het probleem is en wat er aan kan worden gedaan);
  • alle voorvallen van agressie en geweld tegen werknemers registreren (onder meer belangrijk voor het doen van aangifte);
  • trainen van werknemers om met agressie om te gaan (om escalatie te voorkomen);
  • binnen 48 uur maatregelen nemen tegen de dader (bijvoorbeeld met toegangsverbod, zo kan escalerend geweld worden voorkomen);
  • aangifte doen bij de politie (zo kunnen strafbare feiten worden vervolgd);
  • schade verhalen op de dader (daders merken aan hun beurs wat ze hebben aangericht);
  • nazorg verlenen aan werknemers die slachtoffer zijn van agressie en geweld (erkenning en – professionele – aandacht, bijvoorbeeld door een psycholoog, helpen slachtoffers van geweld het incident te verwerken).

Deze en nog vele andere tips staan in de Handreiking Agressie en Geweld. Deze publicatie is een naslagwerk voor bijvoorbeeld personeelsadviseurs en arbo-coördinatoren. De handreiking is te bestellen via (070) 426 60 48 of info@veiligepublieketaak.minbzk.nl.

Zelfinspectie aanpak Agressie en geweld

Werkgevers kunnen testen of ze voldoen aan de aanbevelingen uit de Handreiking via de externe link: online zelfinspectie Agressie en geweld. Uit de test komen ook eventuele verbeterpunten duidelijk naar voren.

Schade verhalen bij dader

Jaarlijks lijden werkgevers met een publieke taak, zoals vervoersbedrijven, uitkeringsinstanties of scholen, vele miljoenen schade die mogelijk verhaald kan worden op daders van agressie en geweld. Het kan gaan om:

  • Materiële schade (bijvoorbeeld gesloopte bushokjes).
  • Re-integratiekosten (van een werknemer die thuiszit na een incident).
  • Medische kosten (fysiotherapie, zodat een werknemer weer snel aan het werk kan).
  • Loonkosten (werknemer zit ziek thuis, maar zijn salaris wordt doorbetaald).

Omdat werkgevers vaak niet weten hoe ze de schade kunnen verhalen, is in 2010 de externe link: Helpdesk Veilige Publieke Taak opgezet die hierover (juridisch) advies geeft. De helpdesk adviseert, ook telefonisch via (030) 263 14 04. De helpdesk is een initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en externe link: Slachtofferhulp Nederland.

Camera’s op ambulances tegen agressie

Schelden, spugen, slaan. Ambulancepersoneel, politie en brandweer krijgen steeds vaker te maken met agressie tijdens hun werk. Dit belemmert niet alleen de hulpverlening, maar leidt soms ook tot lichamelijk of psychisch letsel van het personeel. Om agressie tegen te gaan, zijn er proefprojecten gestart waarbij camera’s zijn bevestigd op ambulances, politieauto’s en brandweerwagens. Doel is het voorkomen van agressie. En gebeurt er toch wat, dan moeten de beelden helpen bij een snelle opsporing en veroordeling van dader.

In 4 regio’s lopen proefprojecten met cameraregistratie op ambulances:

  • Den Haag;
  • Rotterdam;
  • particuliere ambulancediensten UMCG Drenthe;
  • Verenigd Ziekenvervoer in Amsterdam.

De overheid geeft ook subsidie aan de brandweer Rotterdam-Rijnmond waar een brandweerauto is voorzien van cameraregistratie. Een proef met cameraregistratie op politieauto’s wordt uitgevoerd door de externe link: Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland (VTSPN).