Omgaan met bevolkingsdaling

Gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen, Zuid-Limburg, Noordwest-Friesland en Noordoost-Groningen houden rekening met een dalend aantal inwoners. Door leegstand en minder voorzieningen staat de leefbaarheid van deze gebieden onder druk. Daarom werken deze gemeenten samen om bijvoorbeeld leegstand te voorkomen en voorzieningen zoals een school, ziekenhuis of een bedrijventerrein te delen. Zo  zijn de gemeenten aantrekkelijker voor bedrijven en voor mensen om te wonen en te werken.

Bevolking vergrijst

De bevolking daalt in veel plattelandsgemeenten. Enkele oorzaken zijn:

  • er worden minder kinderen geboren;
  • gezinnen met kinderen trekken naar de steden;
  • jongeren en hoogopgeleiden trekken naar de steden.

Vergrijzing heeft niet alleen gevolgen voor de woonomgeving (speciale voorzieningen voor senioren, bijvoorbeeld gezondheidscentrum), maar ook voor het soort woningen dat nodig is (levensloopbestendig), voor de behoefte aan openbaar vervoer en voor het type recreatiemogelijkheden.

Krimpgemeenten minder aantrekkelijk

Een gemeente met vooral oudere inwoners is minder aantrekkelijk voor bedrijven. Zij vinden moeilijk goed opgeleide werknemers en vestigen zich liever ergens anders. Daardoor is er voor jonge gezinnen en jongeren weinig werk. Zij trekken naar de steden. Deze vicieuze cirkel heeft grote gevolgen voor een gemeente. Bijvoorbeeld:

  • Er zijn minder scholen nodig, omdat er minder leerlingen zijn.
  • Veel woningen staan leeg, daardoor dalen de huizenprijzen.
  • De arbeidsmarkt is beperkt.
  • Winkeliers en bedrijven hebben minder omzet.
  • Minder sporters of bezoekers voor theater, bioscoop of concerten.
  • Minder reizigers in bus of trein.

Overheden werken samen

Bevolkingsdaling hoeft geen probleem te zijn. Het proces is goed te voorspellen en verloopt in de meeste gemeenten geleidelijk. Gemeenten kunnen er rekening mee houden door met omliggende gemeenten samen te werken. Daardoor besparen zij op hun uitgaven. Bijvoorbeeld door:

  • scholen te fuseren;
  • sportverenigingen samen te voegen;
  • een gemeenschappelijk bedrijventerrein te delen;
  • toeristen en dagjesmensen te stimuleren om naar het platteland te komen. Bijvoorbeeld door de aanleg van recreatiegebieden en stiltegebieden in de natuur.

De Rijksoverheid stimuleert dat lagere overheden samenwerken om het probleem van bevolkingsdaling aan te pakken. Met de positieve en negatieve kanten van bevolkingsdaling in het achterhoofd hebben de ministeries van Infrastructuur en Milieu en BZK met het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten het Actieplan Bevolkingsdaling uitgewerkt.