Planten en dieren beschermen

Nederland kent ongeveer 3363 soorten dieren, planten of insecten die kwetsbaar zijn of dreigen te verdwijnen. Om deze soorten te beschermen heeft de overheid verschillende wetten opgesteld. De belangrijkste zijn: de Flora- en faunawet en de Natuurbeschermingswet 1998.

Bescherming van planten en dieren

De Flora- en faunawet regelt:

• de bescherming van planten en dieren;
• de handel in beschermde diersoorten; 
• op welke dieren gejaagd mag worden; 
• de bestrijding van schade door beschermde dieren.

Beschermde soorten zijn:

• een aantal inheemse plantensoorten;
• alle zoogdierensoorten die van nature in Nederland voorkomen, behalve de zwarte rat, de bruine rat en de huismuis; 
• alle vogelsoorten die van nature op het grondgebied van de Europese Unie voorkomen; 
• alle amfibieën- en reptielensoorten die van nature in Nederland voorkomen; 
• alle vissoorten die van nature in Nederland voorkomen, met uitzondering van soorten in Visserijwet 1963; 
• een aantal overige inheemse diersoorten; 
• een aantal uitheemse dier- en plantensoorten.

In de soortendatabase kunt u informatie opzoeken over alle planten- en diersoorten in Nederland. Hierbij staat ook vermeld of de soort beschermd is. Uitgebreide informatie is te vinden in het Nederlands Soortenregister.

Zorgplicht voor planten en dieren

In de Flora- en faunawet is een zorgplicht opgenomen. Dit betekent dat menselijk handelen geen nadelige gevolgen voor flora en fauna mag hebben. De zorgplicht geldt voor alle planten en dieren, beschermd of niet.

Voor beschermde planten of dieren geldt de zorgplicht ook als een ontheffing of vrijstelling is verleend. Mensen krijgen daarmee toestemming om werkzaamheden in een bepaald gebied te verrichten (eigenlijk verbiedt de Flora- en faunawet dit). Maar zij moeten bij de werkzaamheden wel rekening houden met de soorten die daar leven.

In het wild levende soorten met rust laten

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden om in het wild levende soorten zoveel te beschermen.

Dit houdt onder andere in dat:

• (beschermde) planten niet geplukt mogen worden;
• dieren (beschermd of niet) mogen niet worden gedood, verwond of gevangen;
• het uitzetten van dieren of planten in de vrije natuur, niet is toegestaan; 
• (beschermde) planten of dieren, en producten die daarvan zijn gemaakt, niet gekocht of verkocht mogen worden.

Ook de plaatsen waar dieren verblijven, zijn beschermd.

Rode lijsten van bedreigde planten en dieren

De Rode lijsten bevatten overzichten van soorten die uit Nederland zijn verdwenen of dreigen te verdwijnen. Er zijn bijvoorbeeld lijsten van paddenstoelen, bijen, korstmossen en reptielen.

Er zijn 8 categorieën:

• uitgestorven op wereldschaal;
• in het wild uitgestorven op wereldschaal; 
• verdwenen uit Nederland; 
• in het wild verdwenen uit Nederland; 
• ernstig bedreigd; 
• bedreigd; 
• kwetsbaar; 
• gevoelig.

Rode lijsten hebben geen juridische status. Als een soort op de lijst komt, is deze niet automatisch beschermd. Daarvoor moet de soort worden aangewezen onder de Flora- en faunawet. De Rode lijsten helpen daarbij. Deze lijsten worden ook gebruikt om te toetsen of de beleidsdoelen over biodiversiteit worden gehaald.

Internationale Rode lijsten
Er zijn ook Europese Rode lijsten en mondiale Rode lijsten.

Herintroductie planten en dieren

Soms worden verdwenen soorten opnieuw geïntroduceerd in het landschap, zoals de bever en de otter.

Met steun van de Rijksoverheid heeft Staatsbosbeheer een genenbank aangelegd. Daarin zijn oorspronkelijke varianten van zo'n 50 verschillende inheemse soorten bomen en struiken aangeplant.
Hiermee kunnen weer nieuwe bomen en struiken worden opgekweekt en verspreid. Zo kunnen karakteristieke bomen en struiken weer terugkomen in het landschap.

Databank voor bouwers en ontwikkelaars

In de Nationale Databank Flora en Fauna kunnen bouwers en ontwikkelaars per locatie achterhalen of en hoeveel bijzondere planten en dieren zijn waargenomen.

Zij kunnen dan al bij de voorbereiding op hun project rekening houden met mogelijke gevolgen voor kwetsbare natuur en op tijd maatregelen nemen. Dit voorkomt verrassingen en vertragingen als de bouw eenmaal is begonnen.

Internationale bescherming bedreigde dieren (CITES)

Sommige zeldzame of bedreigde diersoorten zijn gewild bij jagers omdat zij er veel geld mee kunnen verdienen. Bijvoorbeeld voor hun huid (tijger) of als exotisch huisdier (gifslang).

Afspraken om de handel in bedreigde dier- en plantsoorten te beperken, zijn vastgelegd in de Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES-verdrag, Engelstalig). Inmiddels hebben ongeveer 180 landen deze overeenkomst ondertekend. De (commerciële) handel van meer dan 30.000 beschermde soorten planten en dieren wordt door dit verdrag gereguleerd met vergunningen en certificaten.

Trekdieren
Er is ook een apart internationaal verdrag voor alle dieren die grote afstanden door water, door de lucht of over land trekken: de Convention of Migratory Species. 

Uitbannen van walvisjacht

Nederland bepleit internationaal een algeheel verbod op walvisvaart (zowel de commerciële als de wetenschappelijke jacht). Zolang er geen uitzicht is op zo’n totaalverbod, maakt Nederland zich sterk voor een beter toezicht op de vangst, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een GPS-systeem om vissersschepen te controleren op het naleven van regels.

Sinds 1986 geldt een tijdelijk verbod (moratorium) op de commerciële walvisvaart. Dit moratorium is afgekondigd door de Internationale Walvisvaart Commissie (IWC). Het verbod is niet waterdicht: zo is walvisjacht wel toegestaan voor wetenschappelijke doeleinden. Japan maakt hier misbruik van door op grote schaal aan 'wetenschappelijke' vangst te doen. Ook geldt het verbod niet voor lokale gemeenschappen die afhankelijk zijn van de walvisvaart, zoals de Inuit. Landen als Noorwegen en IJsland erkennen het moratorium niet en blijven jacht maken op walvissen.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn