Ga direct naar de inhoud, het hoofdmenu of het zoekveld.

Bodem benutten

De bodem levert voedsel, grondstoffen en drinkwater en is een belangrijke opslagplaats voor koolstof. Verder gebruiken mensen de bodem bijvoorbeeld om kabels weg te werken en duurzame energie op te wekken. De overheid wil dat het schoonmaken van de bodem zo veel mogelijk wordt gecombineerd met bouwplannen.

Natuurlijke functies bodem
Kansen bodem benutten
Bodem gezond houden
Beleid voor een gezonde bodem
Afspraken over bodemgebruik en bodemverontreiniging (convenant)

Natuurlijke functies bodem

De bodem:

speelt een belangrijke rol in de stofwisseling van de aarde. De bodem slaat koolstof op in humus (dood organisch materiaal). Dat helpt de klimaatverandering te matigen
bevat onder andere wormen, bacteriën, schimmels, insecten en mollen. Het is daarmee een reservoir voor biodiversiteit en de basis voor ons voedsel;
houdt water (drinkwater en grondwater) vast en zuivert het;
is de basis om bovengronds op te bouwen;
is als hij vruchtbaar is, geschikt voor landbouw en bosbouw;
houdt voedingsstoffen vast voor planten en dieren;
filtert chemische stoffen en zet die om in onschadelijke stoffen;
bevat en beschermt cultuurhistorische resten (archeologie);

Kansen bodem benutten

Boven de grond wordt de ruimte steeds schaarser. Er komt steeds meer bebouwing en dat mag niet ten koste gaan van te veel groen. Daarom is het aantrekkelijk om de ondergrond te gebruiken. Bijvoorbeeld voor:

een spoortunnel door het Groene Hart;
een parkeerkelder onder een winkelcentrum;
buisleidingen , kabels en leidingen.

De ondergrond kan ook een rol spelen om de klimaatverandering tegen te gaan. Bijvoorbeeld:

CO2 opslaan onder de grond, zodat dit broeikasgas uit de atmosfeer blijft;
Bodemenergie gebruiken (aardwarmte, warmte-koude opslag is een milieuvriendelijke vorm van energie).

Gebruik van de bodem voor bijvoorbeeld landbouw, woningbouw of wegen mag nooit ten koste gaan van:

de kwaliteit van het water;
het ecosysteem;
de veiligheid voor mensen (bijvoorbeeld doordat verzakkingen ontstaan of dijken worden verzwakt).

Bodem gezond houden

Om de bodem te gebruiken, bijvoorbeeld om drinkwater te zuiveren of te bouwen, moet de bodem gezond zijn. Verontreiniging, bijvoorbeeld door zware metalen en meststoffen, bedreigt de menselijke gezondheid en beschadigt micro-organismen en biodiversiteit in de bodem. Door verontreiniging wordt de bodem minder vruchtbaar en het ecosysteem verstoord. Een steeds groter gedeelte van de bodem wordt met wegen en gebouwen afgedekt. Dat leidt tot verdroging en wateroverlast aan het oppervlak. Ook kan de bodemkwaliteit verslechteren door verkeerde landbouwtechnieken. Daardoor verdicht de bodem, kan erosie en verzilting optreden.

Een ongezonde bodem kan de volgende problemen geven:

gebouwen verzakken;
wegen verzakken;
de vruchtbaarheid van het ecosysteem vermindert;
er is minder bescherming tegen overstromingen;
het grondwater raakt verontreinigd;
de vruchtbaarheid van de landbouw vermindert.

Beleid voor een gezonde bodem

De Rijksoverheid wil de bodem duurzaam beheren. Dat betekent dat de kwaliteit van de bodem niet achteruit mag gaan en dat de bodem haar natuurlijke functies (zoals water opslaan en voedingsstoffen leveren) niet verliest. De bodem moet zo gebruikt worden dat de bodem ook voor volgende generaties geschikt is voor landbouw, natuur en wonen.

Het bodembeleid richt zich bijvoorbeeld op:

schoon maken van verontreinigde bodems;
voorkomen dat schone bodems verontreinigd raken;
rekening met de bodem houden bij bouwplannen, zoals woningen en wegen. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat het grondwaterpeil zakt;
verbeteren van landbouwtechnieken.

De overheid heeft het bodembeleid vastgelegd in het Besluit Bodemkwaliteit. De Europese Unie heeft een thematische strategie voor bodembescherming aangenomen. Enkele punten uit de strategie:

voorkomen dat er te veel bodem wordt afgedekt door wegen, industrie en gebouwen;
behouden van humus (organische stof);
voorkomen van verdichting. Zware landbouwmachines kunnen de aarde onomkeerbaar in elkaar drukken. Bij verdichting verdwijnt de lucht uit de aarde (dat perst de lucht uit de bodem). Dat is slecht voor het leven in de aarde.

Afspraken over bodemgebruik en bodemverontreiniging (convenant)

De Rijksoverheid heeft in 2009 een convenant getekend met gemeenten, provincies en waterschappen. De afspraken gaan over het saneren van verontreinigde bodem, duurzame energie uit de bodem, kabels en ondergrondse bouwwerken, zoals tunnels en winkelcentra. Het convenant regelt dat provincies, gemeenten en waterschappen:

verantwoordelijk zijn voor de bodem. Het Rijk stelt kaders voor de lokale overheden;
het schoonmaken van niet-spoedeisende verontreiniging en ondergrondse bouwprojecten (bijvoorbeeld voor duurzame energie) zo veel mogelijk combineren;
lichte verontreiniging in een groter gebied tegelijkertijd aanpakken en afstemmen op de functie van het terrein. Een bedrijventerrein hoeft niet zo schoon te zijn als een veldje waar een speeltuin komt;
zwaar verontreinigde plekken met risico's voor de volksgezondheid (saneringslocaties of spoedlocaties) met spoed schoonmaken vóór 2015;
de ruimte onder de grond beter gebruiken, omdat het boven de grond steeds drukker wordt. Zij moeten daarbij wel rekening houden met de functie van de bodem. De kwaliteit van de bodem mag niet achteruitgaan.