Curatele, bewind of mentorschap aanvragen

Iedereen die ouder is dan 18 jaar is handelingsbekwaam. Dat wil zeggen dat diegene geen toestemming nodig heeft van wettelijke vertegenwoordigers, ouder(s) of voogd, om beslissingen te nemen (rechtshandelingen).

Ondercuratelestelling, onderbewindstelling en mentorschap

Soms is iemand niet meer goed in staat om zijn eigen belangen te behartigen of voor zichzelf te zorgen. Bijvoorbeeld omdat die persoon een verstandelijke beperking heeft, een Alzheimerpatiënt is of een verslaving heeft. In die gevallen kan een persoon onder curatele, bewind of mentorschap worden gesteld. De kantonrechter wijst iemand aan die financiële of persoonlijke beslissingen neemt.

Ondercuratelestelling, onderbewindstelling en mentorschap zijn vooral bedoeld als bescherming tegen anderen die misbruik van de situatie kunnen maken. De maatregelen zijn alleen mogelijk bij meerderjarigen. Totdat iemand achttien jaar is, zorgen de ouders of voogd voor de belangen van hun kind. Zij kunnen wel om ondercuratelestelling, onderbewindstelling of mentorschap vragen, voordat het kind meerderjarig is. De maatregel gaat dan in op het moment dat die persoon meerderjarig wordt.

Curatele

De ondercuratelestelling is bedoeld voor mensen die zowel hun financiële als andere persoonlijke belangen niet meer kunnen behartigen. Iemand die onder curatele staat, is handelingsonbekwaam. Hij of zij mag bijna niets meer beslissen zonder toestemming van zijn curator.

De maatregel is nodig als iemand de gevolgen van zijn handelen niet (meer) overziet. Denk daarbij aan iemand die steeds geld blijft uitgeven en daarmee grote schulden maakt. Iemand die onder curatele is gesteld wordt een curandus genoemd.

Curatele aanvragen

Curatele kan alleen worden aangevraagd door de persoon zelf, de partner en familieleden tot in de vierde graad. Dit zijn ouders, grootouders, kinderen, kleinkinderen, broers, zussen, tantes, ooms, neven en nichten. In uitzonderlijke gevallen kan de officier van Justitie een verzoek doen. Bijvoorbeeld omdat er geen familie meer is of de familie goede redenen heeft om het verzoek niet zelf in te dienen.

Een verzoek tot ondercuratelestelling wordt gedaan bij de kantonrechter. In de wet staat een aantal redenen om curatele aan te vragen:

  • De meerderjarige is vanwege een geestelijke stoornis, al dan niet met tussenpozen, niet in staat om zijn belangen te behartigen. Of hij is niet in staat om de juiste beslissingen te nemen.
  • De meerderjarige blijft steeds geld uitgeven en maakt grote schulden. 
  • De meerderjarige maakt zich regelmatig schuldig aan drankmisbruik. Hierdoor brengt hij de veiligheid van zichzelf of anderen in gevaar, geeft aanstoot in het openbaar, of is hij niet in staat om de juiste beslissingen te nemen.

Spoedprocedure

Soms is het nodig dat er onmiddellijk maatregelen worden genomen. Bijvoorbeeld omdat de betrokkene maar geld blijft uitgeven en de uiteindelijke beslissing niet kan worden afgewacht. De kantonrechter die over het verzoek om curatelestelling moet beslissen, kan dan iemand benoemen die voorlopig de belangen van de persoon in kwestie behartigt. Dit is de provisionele bewindvoerder.

Bij de benoeming bepaalt de rechter welke goederen onder het provisionele bewind worden gesteld. De kantonrechter kan de provisionele bewindvoerder ook andere taken geven. Alle taken die de curator heeft, kunnen ook aan de provisionele bewindvoerder worden gegeven. De taak van de provisionele bewindvoerder eindigt als de curator met zijn taak begint of als de kantonrechter de aanvraag voor ondercuratelestelling afwijst.

Onderbewindstelling

Onderbewindstelling is een financiële maatregel. Als iemand zijn financiële handelingen niet meer kan overzien is het vaak genoeg om goederen van die persoon onder bewind te stellen. Hij mag dan niet meer zelfstandig over zijn goederen beslissen en moet toestemming vragen aan de bewindvoerder om iets te verkopen. De bewindvoerder beslist ook over het beheer van de goederen. Bij het regelen van financiële zaken van de betrokkene kan de bewindvoerder een belastingaangifte doen en (bijzondere) bijstand of huurtoeslag aanvragen. Het is niet altijd nodig om alle goederen van iemand onder bewind te stellen. In de aanvraag moet dan wel precies worden aangegeven om welke goederen het dan moet gaan.

Iemand die onder bewind staat, blijft handelingsbekwaam. De persoon mag zelf een testament maken of beslissen over medische behandelingen mits hij of zij kan overzien wat dit betekent.

Mentorschap

Mensen met een verstandelijke beperking, psychiatrische of comateuze patiënten en oudere mensen staan vaak onder mentorschap. Zij kunnen zelf niet meer over persoonlijke zaken beslissen. Bijvoorbeeld of ze zelfstandig blijven wonen en welke medische behandeling zij willen.

De beslissingen die de mentor neemt, gaan altijd over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. De betrokkene mag zelf zijn financiële zaken afhandelen, of ervoor kiezen om dit door de bank of familieleden te laten doen. Ook blijft degene die onder mentorschap staat handelingsbekwaam. De persoon mag zelf bijvoorbeeld zelf een huis kopen of een lening aangaan mits hij of zij kan overzien wat dit betekent.

Curatele, bewind en mentorschap tegelijk aanvragen

Het is niet mogelijk om naast een curatele ook een bewind of een mentorschap aan te vragen. De curator beslist immers al over de financiële én de persoonlijke zaken van de betrokkene. Het is wel mogelijk om een curatele om te zetten in een bewind of een mentorschap. Daarvoor moet u naar de kantonrechter.

Bewind en mentorschap kunnen wel worden gecombineerd. U kunt de maatregelen tegelijkertijd aanvragen, maar het kan ook zo zijn dat er eerst een bewind en pas later een mentorschap wordt gevraagd of andersom.

Curatele, bewind en mentorschap beëindigen

Er zijn situaties waarin een ondercuratelestelling, onderbewindstelling of mentorschap eindigt:  

  • De persoon om wie het gaat kan weer zijn eigen belangen behartigen. Hij of zij heeft de problemen waarom de maatregel is genomen, opgelost. Om weer zelf beslissingen te mogen nemen, moet de kantonrechter de ondercuratelestelling, de onderbewindstelling of het mentorschap wel eerst opheffen.
  • De maatregel eindigt ook wanneer de persoon in kwestie overlijdt. Het ligt voor de hand dat de curator of mentor bij het overlijden van de betrokkene, de begrafenis of crematie regelt. Vooral wanneer de betrokkene geen partner of familieleden heeft.
  • Het bewind of mentorschap is opgelegd voor een bepaalde periode. In die gevallen eindigt de maatregel als de periode voorbij is.
  • De maatregel verandert in een ondercuratelestelling, onderbewindstelling of mentorschap. De kantonrechter moet de wijziging eerst goedkeuren.