Aanleiding deelprogramma Zuidwestelijke Delta

De Deltawerken bieden bescherming, maar ze hebben ook een keerzijde. Doordat natuurlijke processen zoals de overgang van zout naar zoet water zijn verstoord, zijn de waterkwaliteit en natuurwaarden in de delta verslechterd.

Die verslechtering heeft negatieve gevolgen voor wonen, recreatie en visserij. Daarnaast kan een verandering van het klimaat invloed hebben op de veiligheid en watervoorziening van het gebied. De rijksoverheid, de 3 betrokken provincies en 3 waterschappen werken nauw samen met burgers, bedrijven en kennisinstituten aan oplossingen voor deze problemen. Bijvoorbeeld door meer zout water toe te laten en getijden terug te brengen. Maar er moeten ook maatregelen komen om de regio in de toekomst veilig en leefbaar te houden. Dat is ook de doelstelling van het deelprogramma Zuidwestelijke Delta.

Beschrijving gebied

De Zuidwestelijke Delta wordt - vanaf het noorden met de klok mee - begrensd door de Nieuwe Waterweg/Nieuwe Maas, de Biesbosch, de overgang van klei- naar zandgronden in Noordwest-Brabant, het Nederlandse deel van het Schelde-estuarium en de kuststrook en de Voordelta. Dit gebied wordt gekenmerkt door verschillende soorten water: zoet en zout, stromend en stilstaand. In de omgeving vormt de Zuidwestelijke Delta een ‘blauwgroen hart’ met water, landschap en natuur, tussen verschillende stedelijke gebieden.

De Zuidwestelijke Delta bestaat uit verschillende gebieden met elk zijn eigen karakteristieken en problemen.

Haringvliet, Hollandsch Diep en Biesbosch

Het ontbreken van eb en vloed werkt negatief voor de natuur in de Biesbosch, het Hollandsch Diep en het Haringvliet. Trekvissen, zoals zalm en paling, kunnen niet van zee de rivier op zwemmen en in grote delen van het gebied is de waterbodem verontreinigd. Door de Haringvlietsluizen op een kier te zetten, wordt de trekroute hersteld en komt de zoetwatergetijdennatuur in de Biesbosch een beetje terug. Om te voorkomen dat het zoute zeewater een bedreiging vormt voor de zoetwatervoorziening zullen de Haringvlietsluizen niet altijd open zijn.

Grevelingen en Brouwersdam

De waterkwaliteit in het Grevelingenmeer gaat achteruit door stilstaand water. Een mogelijke oplossing is dat de Grevelingen weer een verbinding krijgen met de Noordzee. Dan zal de natuur zich herstellen en kan bovendien met het in- en uitstromende water elektriciteit worden opgewekt voor 50.000 huishoudens. Door een sluis in de Brouwersdam kunnen de 10 jachthavens van de Grevelingen een rechtstreekse verbinding krijgen met de Noordzee. Het gebied rond de Grevelingen krijgt door deze ingrepen meer economische kansen en meer dynamiek.

Volkerak-Zoommeer

Het Volkerak-Zoommeer wordt iedere zomer geplaagd door blauwalgen. Recreanten blijven weg vanwege de stank. Blauwalgen zijn bovendien giftig voor zwemmers, vissen en vogels. Ook voor landbouw kan het water niet meer worden gebruikt. De oplossing is het water weer zout maken en eb en vloed terugbrengen in het meer. Voorwaarde is wel dat de landbouw over voldoende zoet water blijft beschikken. De Zuidwestelijke Delta heeft met de gebruikers van zoet water uitgezocht welke maatregelen daarvoor nodig zijn. Tegelijk wordt gekeken hoe het meer kan worden gebruikt om overtollig water te bergen als de rivieren een hoge waterstand hebben.

Binnenschelde en Markiezaatsmeer

Ook de Binnenschelde bij Bergen op Zoom kampt regelmatig met problemen door blauwalgen. Op termijn kan de waterkwaliteit van het Markiezaatsmeer verslechteren. Voor het project Bergen op Zoom aan Zee wordt onderzocht of het gebied een betere aansluiting kan krijgen met de Oosterschelde en of het Markiezaatsmeer zout kan worden.

Oosterschelde en Veerse Meer

De Oosterschelde heeft een grote natuurlijke rijkdom en zuiveringscapaciteit. Maar door de bouw van de Oosterscheldekering spoelt er zand van platen, schorren en slikken. Dit heet zandhonger. Om de veiligheid te vergroten en de natuur te behouden, moet dit proces stoppen. Door de dagelijkse uitwisseling met het water van de Oosterschelde en het beperkte getij, is de waterkwaliteit in het Veerse Meer verbeterd. Het meer is nu een ideale omgeving voor schelpdiervisserij, wonen en recreatie.

Westerschelde

De Westerschelde is te herkennen aan zandplaten in het stromende water, waar nog steeds getijde voorkomt. Vlaanderen en Nederland hebben afspraken gemaakt over de ontwikkeling van dit Scheldegebied. De komende jaren zorgt baggeren van de vaarweg voor toegankelijke havens en het realiseren van natuurgebieden zorgt voor herstel van de unieke natuur. Ook de veiligheid van het gebied houden de landen gezamenlijk op peil.

Kust en Voordelta

De Voordelta is een dynamisch gebied met een rijke natuur. De kust bestaat uit duinen én harde waterkeringen. Momenteel worden de zwakke plekken in de kust van Voorne en Zeeuws-Vlaanderen versterkt. Op Walcheren bij Vlissingen is dit al gebeurd. De stuurgroep Zuidwestelijke Delta nodigt andere overheden en maatschappelijke partijen uit om een gebiedsvisie op te stellen om het gebied mooier te maken en economisch aantrekkelijker.

Samenhang met andere deelprogramma's

Het deelprogramma Zuidwestelijke Delta hangt sterk samen met andere deelprogramma’s van het Deltaprogramma. In het deelprogramma Rijnmond-Drechtsteden heeft het besluit over een afsluitbare maar open Nieuwe Waterweg gevolgen voor de waterhuishouding in de Zuidwestelijke Delta.

Datzelfde geldt voor de besluiten in het deelprogramma Rivieren. Een teveel aan rivierwater wordt afgevoerd in de delta. Bij een tekort moet het Rijnwater dat bij Lobith Nederland binnenkomt worden verdeeld. De kustontwikkeling van de Zuidwestelijke Delta hangt nauw samen met deelprogramma Kust. En tot slot is er – net als bij de overige deelprogramma’s – een sterke relatie met de 2 beleidsprogramma’s Veiligheid en Zoetwatervoorziening.