Schmallenbergvirus

In december 2011 is een nieuwe dierziekte gevonden bij schapen en koeien in Nederland: het Schmallenbergvirus. Door de ziekte ontstaan aangeboren afwijkingen. Als er misvormde lammeren of kalveren worden geboren, hebben veehouders en dierenartsen een meldplicht. De meldplicht geldt ook voor alle vondsten van een besmetting met het Schmallenbergvirus in (bloed)monsters. De Rijksoverheid wil op deze manier de verspreiding van het virus in kaart brengen.

Risico voor de volksgezondheid

Volgens de eerste gegevens is de kans op infectie bij mensen zeer onwaarschijnlijk, maar niet helemaal uit te sluiten. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) raadt aan om de gebruikelijke hygiënemaatregelen te nemen bij contact met dieren. Bijvoorbeeld handen wassen na het aaien. Uit voorzorg wordt mensen die direct contact hebben gehad met dieren met een afwijking, geadviseerd om bij ongewone gezondheidsklachten contact op te nemen met de GGD.

Het RIVM en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zijn betrokken bij het vervolgonderzoek naar het virus. Dit is de normale procedure bij nieuwe (virus)infecties.

Kenmerken virus

Het Schmallenbergvirus is aangetroffen bij schapenlammeren en volwassen runderen. De ziekte is nieuw en het is onbekend waar deze vandaan komt. Wel blijkt uit de eerste onderzoeken dat het virus lijkt op het Akabanevirus, een bekende ziekteverwekker bij herkauwers in Azië en Australië. Het Schmallenbergvirus wordt waarschijnlijk doorgegeven door knutten (een soort insecten).

Misvormde lammeren

Bij schapen kenmerkt het virus zich door aangeboren afwijkingen bij lammeren. De dieren hebben bijvoorbeeld een scheve nek, een waterhoofd en stijve gewrichten. De meeste misvormde schapenlammeren worden doodgeboren. Levendgeboren dieren zijn niet levensvatbaar. De ooien vertonen geen ziekteverschijnselen.

Zieke koeien en minder melkproductie

Besmette runderen hebben diarree en koorts. Ook geven de dieren minder melk. In augustus en september 2011 zijn deze symptomen gemeld bij koeien op ruim 80 rundveebedrijven in Nederland. Aangenomen wordt dat het Schmallenbergvirus hiervan de oorzaak was. Die dieren zijn weer hersteld.

Schmallenbergvirus bij misvormde kalveren

Sinds 23 januari 2012 is het Schmallenbergvirus in Nederland ook bij kalveren aangetoond. Dat het virus ook bij kalveren zou worden aangetoond, was te verwachten. De dieren zijn in dezelfde periode geïnfecteerd als de schapen en geiten. De infectie is pas later geconstateerd dan bij de lammeren doordat de draagtijd van een rund langer is. Ook worden bij schapenbedrijven vaak meerdere lammeren per keer geboren, terwijl het bij rundveebedrijven vaak om 1 kalf per geboorte gaat.

Meldplicht Schmallenbergvirus

De Rijksoverheid en de Gezondheidsdienst voor Dieren raden aan om extra te letten op misvormingen bij pasgeboren kalveren en lammeren. Vooral bij moeilijke geboorten.

Als de dieren misvormd worden geboren, zijn veehouders verplicht om dit te melden bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Dit kan ook via telefoonnummer (045) 546 62 30. De meldplicht geldt ook voor dierenartsen en laboratoria. Daarnaast geldt de meldplicht voor alle vondsten van een besmetting met het Schmallenbergvirus in (bloed)monsters.

Met de informatie wil het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) een goed beeld krijgen van de omvang en de (geografische) verspreiding van het Schmallenbergvirus. Ook zijn de gegevens belangrijk voor verder onderzoek naar de ziekte.

Verspreiding van de ziekte

Staatssecretaris Bleker (EL&I) noemt het zeer waarschijnlijk dat het aantal schapenlammeren met misvormingen toeneemt, omdat de lammerperiode nog maar net is begonnen. Ook sluit hij niet uit dat er binnenkort kalveren en geitenlammeren worden geboren met deze afwijkingen. 

Sinds het instellen van de meldplicht op 20 december 2011 zijn er ook van diverse rundveebedrijven en van een geitenbedrijf meldingen binnengekomen van verschijnselen die kunnen wijzen op een besmetting met het Schmallenbergvirus. 

Overzichtskaart Schmallenbergvirus

Op de website van de NVWA staat een overzichtskaart met locaties van bedrijven waar het Schmallenbergvirus is aangetoond en een rapportage waarin per provincie is te zien op hoeveel bedrijven het Schmallenbergvirus is aangetoond, op hoeveel bedrijven het Schmallenbergvirus na onderzoek niet is aangetoond en hoeveel bedrijven er nog in onderzoek zijn.

Testmethode

Na een melding worden de misvormd geboren dieren van het bedrijf getest op de aanwezigheid van het Schmallenbergvirus. Het is mogelijk dat het virus bij deze test niet wordt aangetroffen, aangezien de infectie al eerder in de dracht heeft plaatsgevonden. Om te kunnen onderzoeken of (ouder)dieren op het bedrijf eerder geïnfecteerd zijn geweest met het Schmallenbergvirus wordt daarom nu een test ontwikkeld waarmee antistoffen tegen het Schmallenbergvirus in het bloed kunnen worden aangetoond. Als deze test er is, kan het aantal positieve bedrijven verder oplopen.

Bedrijven niet ruimen of sluiten

De geboorte van misvormde dieren komt door een besmetting die een paar maanden geleden al heeft plaatsgevonden. Het virus wordt waarschijnlijk doorgegeven door insecten (knutten). In de winter zijn deze insecten niet meer actief en is de kans op een verdere verspreiding minimaal. Daarom is er nu geen aanleiding om besmette dieren te ruimen of bedrijven te sluiten. Het virus is niet (Europees) aangifte- of bestrijdingsplichtig. Wel wordt onderzocht of het virus ook op andere manieren wordt doorgegeven.

Beperking import herkauwers vanuit Nederland

Rusland heeft sinds dinsdag 17 januari de import van schapen en geiten en hun producten (met uitzondering van zuivel) vanuit Nederland stopgezet. Binnenkort gaan de experts uit Rusland, de Europese Commissie, Duitsland en Nederland hierover in overleg. Mexico wil geen sperma en embryo’s van schapen, geiten en runderen importeren. Argentinië en China hebben aan Nederland meer informatie gevraagd over het virus en de situatie in Nederland. Nederland heeft deze landen per brief geïnformeerd.

Vervolgonderzoek

Omdat het virus grote gevolgen kan hebben voor bedrijven en de sector, heeft de overheid budget vrijgemaakt voor verder onderzoek naar dit virus. Met het onderzoek hoopt de overheid:

• snel toepasbare testen te ontwikkelen om het virus vast te stellen;
• meer inzicht te krijgen in de verspreiding van het virus;
• het virus te typeren;
• een vaccin te ontwikkelen.

Onderzoekers van onder andere de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), het Centraal Veterinair Instituut (CVI) en het RIVM werken hierbij nauw samen met hun Duitse collega’s.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn