Duurzaam inkopen door overheden

De Rijksoverheid, provincies, waterschappen en gemeenten kopen jaarlijks voor ruim 50 miljard euro in. Door dit bedrag duurzaam te besteden, stimuleren de overheden de markt voor duurzame producten en diensten. Door duurzaam in te kopen, houden inkopers rekening met het milieu en de sociale omstandigheden bij de productie van producten of diensten.

Milieucriteria

Een bureaustoel moet minimaal 5 jaar meegaan en een cateraar voor de overheid moet minimaal 40% biologische producten aanbieden. Dat zijn 2 voorbeelden van milieucriteria die de overheid stelt aan externe link: 45 productgroepen. De criteria gaan in op de belangrijkste milieuaspecten, waarbij de volledige levensloop van het product of de dienst in beschouwing wordt genomen.   

Sociale voorwaarden

Met sociale voorwaarden wil de overheid internationaal bijdragen aan betere arbeidsomstandigheden in de productieketen.

Voor inkopers is niet makkelijk na te gaan of er ergens in de productieketen kinderarbeid is verricht of medewerkers voor een hongerloon hebben gewerkt. Om dit te faciliteren heeft de Rijksoverheid sociale voorwaarden opgesteld voor aankopen boven de Europese aanbestedingsdrempels. Vanaf begin 2011 kunnen inkopers de sociale voorwaarden toepassen. Een korte toelichting op de sociale voorwaarden leest u in de brochure sociale voorwaarden.

Doelstellingen duurzaam inkopen

De verschillende overheden hebben afspraken gemaakt over de doelstellingen voor duurzaam inkopen. Voor 2010 bijvoorbeeld was de doelstelling van het Rijk 100% duurzaam inkopen. Voor gemeenten was dit 75% en waterschappen en provincies hadden zich vastgelegd op 50% duurzaam inkopen. Per 2015 moeten álle overheden voor 100% duurzaam inkopen. Universiteiten en het hoger en middelbaar beroepsonderwijs streven naar ten minste 50% in 2012. De Monitor Duurzaam inkopen laat zien in hoeverre overheden hun doelstellingen hebben gehaald.

Keteninitiatieven

Leveranciers kunnen zich op verschillende manieren inzetten voor verbetering van sociale omstandigheden in een productieketen. Zo kunnen ze zich aansluiten bij een gekwalificeerd keteninitiatief. Dit zijn organisaties waarin verschillende partijen samenwerken om zicht te krijgen op de productieketen en om te beïnvloeden dat er betere sociale voorwaarden in de keten komen. Aansluiten bij een gekwalificeerd keteninitiatief geeft het vertrouwen dat wordt gewerkt aan verbeteringen in de keten.

Kwalificatiecriteria voor keteninitiatieven

U kunt uw keteninitiatief aanmelden voor kwalificatie door de Rijksoverheid voor het duurzaam inkopenbeleid. De kwalificatiecriteria voor keteninitiatieven zijn:

  • Geen enkele groep stakeholders heeft een dominante positie in het initiatief.
  • Het initiatief moet in ieder geval uitgaan van de fundamentele arbeidsnormen van de ILO en de universele mensenrechten. 
  • Het initiatief is ingericht om betrouwbaar te (laten) verifiëren of opdrachtnemers de normen implementeren. 
  • Jaarlijks verschijnt er een verslag.

De aanmeldingsprocedure voor een keteninitiatief.

Keteninitiatieven voor sociale voorwaarden duurzaam inkopenbeleid

De volgende keteninitiatieven zijn op dit moment gekwalificeerd voor de sociale voorwaarden van het duurzaam inkopenbeleid:

Social return bij de Rijksoverheid

Overheden en ondernemers kunnen afspreken om bij aanbestedingen een deel van het bedrag te besteden aan banen, stages of leerwerkplekken voor kwetsbare groepen, zoals langdurig werklozen en gehandicapten. Dit heet 'social return'. Het bevordert de re-integratie van mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt.

Het Rijk past dit principe per 1 juli 2011 toe bij aanbestedingen boven de € 250.000. En streeft naar 5% social return per aanbesteding. Het gaat alleen om aanbestedingen voor diensten (bijvoorbeeld catering en schoonmaakwerk) en werken (bijvoorbeeld het aanleggen van een weg of de onderhoud van een gebouw). Dit staat in het kabinetstandpunt over social return bij het Rijk. Een aantal gemeenten en provincies past social return al toe.

Deze brochure informeert bedrijven die zaken doen met de Rijksoverheid over de inzet van social return bij het Rijk.

Europese criteria duurzaam inkopen

Nederland is in Europa één van de koplopers met duurzaam inkopen. De Europese Commissie ontwikkelt externe link: Europese criteria voor duurzaam inkopen. Nederland is nauw bij deze ontwikkeling betrokken en deelt haar ervaringen met de Europese Unie. 

Advies en informatie voor inkopers

Inkopers moeten vooraf bepalen hoever ze willen gaan met duurzaam inkopen (ambities) en zorgen dat hun organisatie volgens criteria inkoopt. Op de website van PIANOo vinden inkopers praktische hulp en handreikingen bij duurzaam inkopen, zoals externe link: brochures en factsheets.

Verantwoordelijk ministerie

Zie ook

Voor vragen aan de Rijksoverheid bel Postbus51: 0800-8051