Hoogspanningslijnen en laagspanningslijnen

Netbeheerders transporteren elektriciteit vanuit de elektriciteitscentrales en decentrale opwekkers naar huishoudens en bedrijven. Dit gebeurt via het hoogspanningsnet, hoogspanningsdistributienetten en het laagspanningsnet. Om investeringen in energie-infrastructuur mogelijk te maken, maakt de overheid de weg vrij voor privatisering van een minderheidsaandeel van de landelijke netbeheerders.

Hoogspanningsnet

Het hoogspanningsnet transporteert elektriciteit van de elektriciteitscentrales naar hoogspanningsdistributienetten. Dit gebeurt onder hoogspanning omdat de transportcapaciteit dan hoger is en er minder verlies optreedt.

Over het algemeen hangt het hoogspanningsnet boven de grond aan hoogspanningsmasten. In Nederland is dat ongeveer 4.000 kilometer hoogspanningslijn. Bij de verbindingsplekken naar de hoogspanningsdistributienetten bevinden zich verdeelstations (onderstations). In deze stations wordt de spanning (kilovolt: kV) omgezet naar een lagere waarde.  

Opbouw hoogspanningsnet
Het hoogspanningsnet in Nederland is opgebouwd uit het:

• landelijk koppelnet van 380 kV (220 kV in de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel). Dit netwerk verbindt alle elektriciteitscentrales in binnen- en buitenland met elkaar. Daarnaast is er een landelijk koppelnet van 150 kV-net (110 kV in de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel).
• stedelijk transportnet van 50 kV-net.
• stedelijk distributienet (middenspanningsnet) van 10 kV-net. Dit net voedt de transformatorhuisjes die de hoogspanning omzetten naar laagspanning.

De Kaart hoogspanningsnet Nederland toont de opbouw van het hoogspanningsnet vanaf 110 kV.

Laagspanningsnet

Het laagspanningsnet zorgt ervoor dat de elektriciteit van het stedelijk distributienetwerk naar de huizen wordt getransporteerd. De spanning van het laagspanningsnet verschilt binnen de Europese Unie (EU). Groot-Brittannië had bijvoorbeeld een netspanning van 240 volt, terwijl de rest van Europa 220 volt hanteerde. Om de spanningen te harmoniseren, wordt het laagspanningsnet overal naar 230 volt gebracht.

Tarieven voor elektriciteitstransport

Het aanleggen van een nieuw elektriciteitsnet is erg duur. Energiebedrijven zijn hierdoor genoodzaakt om hun elektriciteit over het bestaande netwerk te transporteren. Vandaar dat het transport van elektriciteit gereguleerd is.

De Energiekamer, Nederlandse mededingingsautoriteit voor gas en elektriciteit, stelt de tarieven en gebruikersvoorwaarden voor het transporteren van elektriciteit vast.

Kosten doorberekenen aan verbruikers elektriciteit
De kosten voor energietransport worden voor grootverbruikers (meer dan 3 x 80 ampère) berekend op basis van de capaciteit èn het gebruik. Voor kleinverbruikers (tot en met 3 x 80 ampère) is het een vast tarief: het capaciteitstarief. Netbeheerders rekenen de kosten voor energietransport in de regel via de energieleverancier door aan de verbruikers van elektriciteit, zoals huishoudens en bedrijven. Hierdoor krijgen deze verbruikers maar 1 rekening.

Hoogspanningslijnen en gezondheid

Hoogspanningslijnen en kinderleukemie
Gemeenten en provincies bepalen waar hoogspanningslijnen worden geplaatst. Het Rijk adviseert aan gemeenten om zo min mogelijk nieuwe hoogspanningslijnen te plaatsen op plekken waar kinderen wonen. Op die manier wordt voorkomen dat kinderen langdurig zijn blootgesteld aan (elektro)magnetische velden boven de grens van 0,4 microtesla per jaar. Microtesla is de eenheid waarin elektromagnetisme wordt gemeten.

Het beleid van het Rijk op dit gebied staat in het Advies hoogspanningslijnen (2005) en de verduidelijking van dit advies (2008).

Het advies geldt voor nieuwe situaties waarbij gemeenten:

• hoogspanningslijnen bouwen in de buurt van bestaande woningen;
• woningen bouwen in de buurt van bestaande hoogspanningslijnen.

Waar woningen al in de buurt van masten staan, geldt geen advies omdat de gezondheidseffecten onzeker zijn. Bovendien hebben maatregelen vaak grote gevolgen met hoge kosten, zoals woningen verplaatsen.

Werkt u bij een gemeente en heeft u vragen over beleid rond hoogspanningslijnen? Neem dan contact op met het Kennisplatform elektromagnetische velden.

Antwoorden op de meest gestelde vragen over hoogspanningslijnen zijn te vinden in de brochure Hoogspanningslijnen - Antwoorden op de meest gestelde vragen.

Uitkoop woningen nabij hoogspanningslijnen

Het kabinet onderzoekt of mensen die in de directe nabijheid van een 220 kV of 380 kV verbinding wonen, uitgekocht kunnen worden. Bij een 380 kV verbinding gaat het dan om woningen binnen 38 meter van de hoogspanningslijn, bij een 220 kV verbinding om woningen binnen 25 meter van de hoogspanningslijn. Bewoners zijn niet verplicht te verhuizen. Ook onderzoekt het kabinet of verbindingen van 110 kV en 150 kV die door woongebieden lopen, onder de grond gebracht (verkabeld) kunnen worden. Hierdoor verbetert de leefbaarheid.

In de eerste helft van 2012 stuurt de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) een brief naar de Tweede Kamer met een nadere uitwerking van de plannen. Dan wordt duidelijk of en waar tot uitkoop en verkabeling wordt overgegaan.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn