Ventilatie en gezondheid

Slechte ventilatie in een woning kan gezondheidsklachten veroorzaken of verergeren. U kunt het beste 24 uur per dag ventileren. Bijvoorbeeld met een ventilatiesysteem, of door klepramen open te zetten.

Risico's voor gezondheid

Een ongezond klimaat in een woning (binnenklimaat) kan leiden tot klachten over de gezondheid; van allergieën tot koolmonoxidevergiftiging. Het binnenklimaat wordt beinvloed door: 

  • vocht. Elke dag produceren bewoners, huisdieren en planten ongeveer 10 liter vocht in een woning;
  • afvalstoffen van brandende apparaten zoals een geiser, cv, kachel of gasfornuis;
  • kookluchtjes;
  • rook;
  • chemische stoffen uit bouwmaterialen en consumentenproducten, zoals vluchtige organische stoffen, formaldehyde, asbest en radon;
  • een te hoge binnentemperatuur;
  • huisstofmijt;
  • schimmels;
  • fijn stof;
  • inpandige garages, waardoor benzeendampen in de woning kunnen komen;
  • uitstoot van schadelijke stoffen door bedrijven onder, naast of boven de woning, zoals stomerijen en garagebedrijven.

Gezondheidsklachten bij slecht binnenklimaat

Een slecht geventileerde woning kan tot gezondheidsklachten leiden als:

  • koolmonoxidevergiftiging. Dit risico is het hoogst bij oude gaskachels en open geisers zonder afvoer.
  • uitdroging. Bij hittegolven kan de binnentemperatuur hoog oplopen. Ouderen, chronisch zieken en baby's lopen het meeste risico op uitdroging door hitte.
  • longkanker. Dit is een risico bij blootstelling aan een te hoge concentratie radon in de woning.
  • geïrriteerde ogen, vermoeidheid en hoofdpijn. Deze klachten ontstaan als er tijdelijk niet genoeg geventileerd wordt.
  • meer last van luchtwegaandoeningen, astma en allergieën. Als er lang te weinig ventilatie is, kunnen vocht en schimmels al aanwezige luchtwegklachten verergeren. Het is nog onduidelijk of vocht deze klachten ook direct kan veroorzaken.

Heeft u een van deze klachten en denkt u dat die samenhangen met het klimaat in uw woning? Ventileer 24 uur per dag en neem bij aanhoudende klachten contact op met uw huisarts of de medisch milieukundige van de GGD.

Goed ventileren

Goed ventileren in uw woning is belangrijk. Het beste is 24 uur per dag ventileren. Laat daarom dag en nacht voldoende ventilatieroosters en klepraampjes open. Zorg ook voor uw eigen veiligheid. Als u anti-inbraakstangen plaatst, hoeft u nooit alles af te sluiten.

Ook als u in een buurt met veel luchtvervuiling woont, is het beter om te ventileren. De binnenlucht is namelijk bijna altijd vuiler dan de buitenlucht. Als uw woning aan een drukke weg ligt, kunt u het beste de ramen zo veel mogelijk openen aan de kant waar de buitenlucht het schoonst is. Als uw woning goed geïsoleerd is, is het extra belangrijk goed te ventileren.

Doe de venitlatietest:

Ventilatiesystemen

Een goede ventilatie kan bestaan uit:

  • natuurlijke ventilatie: de buitenlucht komt binnen door open ramen of kieren en wordt ook zo afgevoerd.
  • mechanische ventilatie: een ventilator voert de binnenlucht continu naar buiten af. Via klepramen of roosters in de gevel komt verse lucht het gebouw binnen.
  • balansventilatie: verse buitenlucht wordt mechanisch toegevoerd en de binnenlucht mechanisch afgevoerd. De aanvoer en de afvoer zijn daarbij in balans. Bij balansventilatie is vaak ook warmteterugwinning mogelijk. Daarbij geeft de af te voeren lucht via een warmtewisselaar zijn warmte af aan de koelere binnenkomende buitenlucht. Die buitenlucht wordt daardoor voorverwarmd en dat bespaart energie.

Het komt regelmatig voor dat balansventilatie-installaties met warmteterugwinning teveel geluid maken en te weinig lucht verversen. Krijgt uw huis zo'n installatie? Vraag dan in ieder geval een gebruiksaanwijzing en als het kan een opleverrapport, waaruit blijkt dat de installatie voldoet aan de eisen  voor geluid en luchtverversing.

Als u geen handleiding heeft voor uw ventilatiesysteem, kunt u deze opzoeken op externe link: mijnhuisinstallatie.nl.

Problemen met mechanische ventilatiesystemen

Mechanische ventilatiesystemen in recent gebouwde woningen in Nederland vertonen nogal wat tekortkomingen. Dat blijkt uit onderzoek dat in maart 2011 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Zowel systemen voor balansventilatie als voor mechanische afzuiging werken niet optimaal.

Ingenieursbureau BBA onderzocht het functioneren van de mechanische ventilatiesystemen bij recent gebouwde eengezinswoningen en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzocht de relatie met bewonersklachten. In de publiekssamenvatting staan de voornaamste resultaten en conclusies van het onderzoek. De belangrijkste tekortkomingen zijn:

•    te weinig luchtverversing;
•    geluidsoverlast;
•    ramen en deuren die niet open kunnen;
•    ontbrekende bypass (tegen oververhitting in de zomer);
•    vervuiling;
•    foutief ontwerp of foutieve installatie;
•    onjuist gebruik, onvoldoende onderhoud;
•    toevoer van gebruikte lucht.

Of er verband is tussen geconstateerde gebreken en gezondheidsklachten bij bewoners is onduidelijk. In een enkel geval is dit verband wel aangetoond, maar is het zwak.

Naar aanleiding van het onderzoek gaat staatssecretaris Atsma (Infrastructuur en Milieu) afspraken maken met de bouw- en installatiesector over hoe de kwaliteit van ventilatiesystemen kan worden verhoogd. Naar verwachting in mei 2011 verschijnt een uitgebreider standpunt van het kabinet over dit onderwerp (in de rapportage Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid).

Ventilatiesystemen gebruiken

Het beste wat u kunt doen is 24 uur per dag ventileren. Schakel dus nooit uw ventilatiesysteem uit.

Hoe u het ventilatiesysteem gebruikt, kunt u aanpassen aan de situatie van het moment. Heeft u bijvoorbeeld een feestje of wordt er gerookt in huis? Zet dan het ventilatiesysteem op de hoogste stand en zorg na afloop dat de lucht snel wordt afgevoerd. Bijvoorbeeld door twee ramen tegenover elkaar open te zetten.

Sluit in elk geval nooit de toevoeropeningen voor de buitenlucht af. Laat ventilatieroosters, klepraampjes en andere openingen naar buiten dus open. Als u deze sluit, komt er onvoldoende verse lucht binnen, waardoor gezondheidsklachten kunnen ontstaan. Sluit hooguit de ventilatieroosters voor de helft, als het buiten erg koud is.

Onderhoud ventilatiesystemen

Door de ventilatieroosters en ventilatiekanalen gaan grote hoeveelheden lucht. Stofdeeltjes uit de vervuilde binnenlucht kunnen zich vastzetten in de roosters en kanalen. Daardoor werkt het systeem minder goed, maakt het soms geluid en geeft het stofdeeltjes af die de luchtwegen kunnen irriteren.

Wat kunt u doen om de ventilatie schoon te houden?

  • Maak de ventilatieroosters in de muren of kozijnen en de filters in ventilatiesystemen minstens 1 keer per jaar schoon. Woont u midden in de stad of vlakbij een snelweg, vervang de filters dan vaker.
  • Maak ook de afzuigventielen van de ventilatiekanalen in keuken, wc en badkamer minstens 1 keer per jaar schoon. Daarvoor moet u het binnenste ronde deel verwijderen. Na het schoonmaken plaatst u het ronde deel in de oude stand terug.
  • Een nieuwbouwwoning bevat veel stof. U kunt het beste in de eerste weken na oplevering de ventilatieroosters en afzuigventielen schoonmaken. Daarna herhaalt u dit minstens 1 keer per jaar.
  • Voor dit onderhoud kunt u ook - net als bij de centrale verwarming - een service- en onderhoudscontract afsluiten bij bijvoorbeeld een installatiebedrijf. Aan zo'n bedrijf kunt u ook de schoonmaak van de ventilatiekanalen overlaten.

Uitval ventilatie

Het is meestal geen probleem als een mechanisch ventilatiesysteem tijdelijk uitvalt. Het ventilatiesysteem gebruikt klepramen en ventilatieroosters waardoor nog steeds frisse lucht binnenkomt. Zet als het kan wel een raam open.

Als een balansventilatiesysteem uitvalt, is het lastiger om de binnenlucht te verversen. In dat geval kunt u een raam of deur op een kier zetten.

Dit zijn tijdelijke oplossingen, die niet in de plaats komen van het reguliere 24 uur per dag ventileren.

Huisstofmijt

De huisstofmijt is een klein spinachtig beestje. Het is met het blote oog niet zichtbaar. Huisstofmijt leeft in huisstof, voedt zich met huidschilfers van mensen en dieren en houdt van een vochtige omgeving. De huisstofmijt bevindt zich vooral in:

  • tapijt en andere stoffen vloerbedekking;
  • beschimmelde muren;
  • matrassen;
  • kussens;
  • pluche knuffelbeesten;
  • gestoffeerd meubilair.

Vooral mensen met allergische reacties, astma, chronische bronchitis en longemfyseem kunnen last hebben van huisstofmijt.

Om huisstofmijt tegen te gaan kunt u het volgende doen:

  • zorg dat er zo weinig mogelijk stoffige en vochtige plekken ontstaan in huis. Vooral de combinatie van die twee is een risico.
  • ventileer zoveel mogelijk
  • hang regelmatig uw beddengoed buiten en keer uw matras.

Er bestaan woonprojecten met allergeenarme woningen voor mensen die erg veel last hebben van huisstofmijt.

Vocht

Vochtproblemen kunt u al in een vroeg stadium signaleren. Ruiten blijven langdurig beslagen en het ruikt bedompt in huis. Ook ontstaan er zwarte schimmelplekken op de muur en laat het behang los. Een vochtige woning is oncomfortabel. Het voelt er kil en koud aan, ook al stookt u flink.

Vochtproblemen kunnen voortkomen uit optrekkend vocht, condensatie van vocht, zogenoemde koudebruggen (muren, ramen of vloeren die kouder zijn dan elders in het huis, waardoor vocht op die plekken condenseert) en/of onvoldoende ventilatie.

U kunt de vochtigheid van de lucht in uw woning meten met een hygrometer. Een relatieve luchtvochtigheid van 60% tot 70% is goed. Boven de 80% is de lucht te vochtig. Dit bevordert de groei van schimmels en huisstofmijten, die op hun beurt tot allergische reacties kunnen leiden.

Een te lage luchtvochtigheid (circa 30%) komt vooral in het stookseizoen voor. Bij droge lucht krijgen mensen vaak last van een droge huid en slijmvliezen.

Verdere maatregelen voor een goed binnenklimaat

Naast goed ventileren kunt u de volgende maatregelen nemen om het binnenklimaat in uw woning te verbeteren:

  • goede zonwering aanbrengen;
  • verwarmingsketel, geiser en ventilatie laten onderhouden door een gespecialiseerd installatiebedrijf;
  • oude open geisers of cv vervangen door toestellen met een afvoer naar buiten;
  • vloerbedekking en gordijnen goed schoonhouden;
  • tijdens en na koken, douchen of verfwerkzaamheden extra ventileren;
  • binnenshuis niet roken;
  • vochtproblemen aanpakken;
  • geluidsproblemen aanpakken;
  • open haard alleen stoken met daarvoor geschikt droog hout;
  • in uw garage of schuur geen motorvoertuig stallen als de garage of schuur direct grenst aan uw woning en er geen aparte ventilatie in de garage of schuur is;
  • een babykamer niet vlak voor de geboorte van de baby verven en inrichten. Eerst lang en goed ventileren voor u de kamer in gebruik neemt. Meer informatie bij externe link: Een veilig nest.

Bij een ramp

Bij een ramp adviseert de overheid vaak om ramen en deuren te sluiten. Bijvoorbeeld bij een grote brand of de ontsnapping van giftige stoffen uit een fabriek. Dit advies moet u altijd opvolgen.

Sluit bovendien de ventilatieroosters. Zet ook uw mechanisch ventilatiesysteem uit; haal als dat nodig is de stekker eruit. Dat is niet gevaarlijk, want er is voor die korte tijd voldoende zuurstof in huis aanwezig. Is er een collectief ventilatiesysteem, vraag dan de verhuurder of huismeester het systeem uit te zetten. Kunt u uw ventilatiesysteem niet uitzetten, zet het dan op de laagste stand.