Innovatie in het onderwijs

Innoveren gaat om voortdurend nadenken over en structureel verbeteren van de werkwijzen. Zowel schoolleiders als docenten kunnen hieraan bijdragen door bijvoorbeeld een deel van de lessen te vervangen door onderwijs op afstand (e-learning), zelf lesmateriaal te ontwikkelen, over te stappen op een ander onderwijsconcept en gebruik te maken van nieuwe ICT-mogelijkheden zoals digiborden en animaties.  

Wetsvoorstel voor meer innovatieruimte in onderwijs

De ministerraad is vrijdag 2 september akkoord gegaan met een wetvoorstel dat scholen in het primair en voortgezet onderwijs meer armslag voor innovatieve experimenten biedt. Steeds meer scholen hebben hier behoefte aan. Door bijvoorbeeld verruiming van samenwerkingsmogelijkheden in krimpgebieden (gebieden met teruglopende leerlingaantallen) kunnen scholen de toegankelijkheid en doelmatigheid verbeteren. Het nieuwe wetsvoorstel biedt ook ruimte voor experimenten tussen verschillende schoolsoorten.

Het wetsvoorstel is voor advies naar de Raad van State gestuurd.

Belemmeringen voor innovatie in het onderwijs

Hoewel sommige scholen al diverse initiatieven hebben ontwikkeld, zijn er ook scholen die veel kansen en mogelijkheden onbenut laten en waarbij de innovatieprocessen moeizaam op gang komen. Hiervoor is een aantal redenen:

• Weerstand docent en schoolleider voorkomt innovatie: als schoolleiders of docenten sceptisch tegenover vernieuwing staan, dan staat dit een vernieuwing in de weg. Innovaties hebben namelijk de meeste kans van slagen als ze breed worden gedragen door het hele team.
• Hoge werkdruk leraar beperkt innovatie: door de hoge werkdruk worden veel docenten opgeslokt door de dagelijkse beslommeringen. Zij hebben geen tijd om stil te staan bij de uitdagingen waar scholen op de lange termijn mee te maken krijgen.
• Gebrek aan urgentie: naast gebrek aan tijd en zin voelen veel docenten ook weinig noodzaak tot innoveren. Het ontbreekt op de meeste scholen aan impulsen om continu te blijven vernieuwen en verbeteren.
• Onvoldoende expertise voor innovatie: niet alle schoolleiders en –bestuurders beschikken over voldoende expertise om te beslissen over organisatieveranderingen en investeringen in innovatie. Om succesvol te kunnen veranderen, is een toekomstvisie en professioneel leiderschap nodig.
• De grote risico's van innovatie: de financiële en kwaliteitsinhoudelijke risico’s voor innovatie zijn vaak te groot. Er is nog onvoldoende bekend over welke innovaties bijdragen aan het verhogen van de productiviteit en kwaliteit. Wat werkt wel en wat werkt niet?
• Wat werkt is onvoldoende bekend: in de huidige situatie is er nog onvoldoende bekend welke innovaties bijdragen aan het verhogen van de productiviteit en kwaliteit. Er is te weinig informatie over wat werkt en goede voorbeelden worden nauwelijks verspreid.

Stimulans voor innovatie in het onderwijs

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wil de belemmeringen voor innovatie in het onderwijs zoveel mogelijk wegnemen en scholen de reden en ruimte bieden om hun eigen innovatiekracht te versterken. Door behoeften van scholen te signaleren en gezamenlijk kennis over wat wel en niet werkt op te doen, te bundelen en openbaar te maken.

Het Netwerk Onderwijsinnovatie heeft onderzocht welke welke van het stelsel van wet- en regelgeving en CAO's voor belemmering van innovatie in het onderwijs zorgen of deze juist extra stimuleren. In het advies 'Onderwijs kan zoveel slimmer' doet het Netwerk verschillende voorstellen om het onderwijs effectiever te organiseren.  Door onderwijs slimmer te organiseren en het onderwijspersoneel meer ruimte te geven kan er veel meer uit het onderwijs worden gehaald.

Het Netwerk is op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen opgericht, maar is zelfstandig en onafhankelijk.

Ondersteuning bij innovatie in het onderwijs

Om de scholen te helpen bij het veranderen, zijn er talloze instellingen, schoolbegeleidingsdiensten en onderwijsadviesbureaus. Elk met hun eigen specialisatiegebieden, werkwijzen en samenwerkingsverbanden. Deze structuur is erop gericht om scholen te helpen bij innovatie:

• Kennisportaal: nieuws, onderzoeken, cijfers, praktijkvoorbeelden en tips en tools over het en voor het werken in het onderwijs zijn te vinden in het kennisportaal van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO). Bovendien stimuleert het kabinet experimenten en onderzoek om kennis op te doen:
• Wetenschappelijk onderwijsonderzoek: het Top Institute for Evidence Based Education Research (TIER) verricht wetenschappelijk onderwijsonderzoek over de werking van onderwijsinnovaties. De uitkomsten van de onderzoeken komen te staan op de website van TIER.
• Experimenteel onderwijsonderzoek: om erachter te komen wat wel en niet werkt, krijgen scholen en wetenschappers een opdrachtonderzoek om experimenteel onderzoek doen. Hiervoor is het actiepgrogramma Onderwijs Bewijs opgericht.

Het ministerie van OCW onderzoekt of de structuur het gewenste resultaat oplevert.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn