Auteursrecht

Boeken, cd's, video's, schilderijen, games en alle andere 'werken van letterkunde, wetenschap of kunst' worden beschermd met auteursrecht. In het buitenland beter bekend als 'copyright'.

Op grond van het auteursrecht kan een auteur bepalen hoe, waar en wanneer hij zijn werk openbaar maakt of verveelvoudigt. Daarnaast kan de auteur toestemming geven aan een ander, om zijn werk openbaar te maken, te verveelvoudigen (licentie)  of  zijn auteursrecht helemaal of gedeeltelijk aan een ander overdragen.

Het auteursrecht is niet onbeperkt. Zo mogen anderen in sommige gevallen ook zonder toestemming van de auteur citaten overnemen of voor eigen gebruik kopieën maken uit werken die met auteursrecht zijn beschermd. Alle beperkingen staan opgesomd in de auteurswet.

Auteursrecht ontstaat automatisch

Het auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat het werk wordt gemaakt. De schilder, componist of schrijver hoeft daarvoor niets te registeren. Het auteursrecht geldt tot 70 jaar na de dood van de maker. Ook wanneer het werk verloren gaat blijft het recht van kracht. Iemand die een reproductie op de markt wil brengen van een schilderij dat door een brand verloren is gegaan, moet daar dus nog steeds toestemming voor vragen.

Economische en morele belangen

Het doel van het auteursrecht is het beschermen van 'de economische en morele belangen van auteurs'. In Nederland zijn veel mensen beroepsmatig afhankelijk van hun creaties. Schrijvers, (foto-) journalisten, beeldend kunstenaars, softwareontwikkelaars en componisten verdienen er hun brood mee.

Beschermen van creaties

Zonder auteursrecht zou iedereen in beginsel vrij zijn om het werk van anderen te kopiëren of plagiaat te plegen. Dit ontmoedigt schilders, componisten en schrijvers om hun creaties op de markt te brengen. De auteurswet helpt de makers om hun werk te beschermen. Dit bevordert dat  mensen nieuwe schilderijen, verhalen of computersystemen blijven maken. Daarnaast is het belangrijk voor de maatschappij als geheel om creativiteit te stimuleren en een toegang te hebben tot informatie en cultuur. De auteurswet bevordert op deze manier dat nieuwe schilderijen, verhalen of computersystemen worden gecreëerd.

De minister van Veiligheid en Justitie (VenJ) is eerstverantwoordelijk voor de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten. Het beleid wordt in samenspraak met de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) bepaald. Belangrijk uitgangspunt is het vinden van een goede balans tussen de belangen van auteurs, exploitanten en gebruikers. 

Collectieve beheersorganisaties

In veel gevallen kunnen kunstenaars of schrijvers zelf niet bijhouden wie hun werk gebruikt en waarvoor. Om hun belangen collectief te behartigen kunnen zij collectieve beheersorganisaties inschakelen. Omdat auteurs afhankelijk zijn van deze organisaties hebben zij een bepaalde machtspositie. Daarom werken de ministers van VenJ en EL&I aan een sterker toezicht op deze auteursrechtorganisaties.

Thuiskopieheffing op termijn afgeschaft

Consumenten kunnen voor eigen gebruik een kopie maken van werk waar auteursrecht op rust, dankzij de thuiskopieregeling. De rechthebbenden krijgen hiervoor een vergoeding. Deze wordt betaald uit een heffing op bepaalde opslagmedia (thuiskopieheffing).  

Door de snelle ontwikkeling van internet en de vrijwel ongelimiteerde digitale dataopslagmogelijkheden wordt het voor consumenten in toenemende mate interessant om de inhoud te kopen in plaats van de drager. Naar verwachting zal het bij film, muziek en games nauwelijks meer van belang zijn hoe of waar het wordt bekeken, beluisterd of gespeeld. Dat blijkt uit onderzoek van de parlementaire werkgroep auteursrecht. De inhoud wordt belangrijker dan de datadrager.

Dit betekent dat de vergoedingen voor auteursrecht niet langer gekoppeld kunnen worden aan de drager. Het Kabinet heeft besloten om de thuiskopieheffingen op lege cd's en dvd's op termijn af te schaffen. In plaats daarvan wordt een wettelijke regeling voorbereid waarin downloaden uit evident illegale bronnen wordt verboden. Voorwaarde voor invoering van de regeling is dat de entertainmentindustrie met nieuwe, legale  businessmodellen komt zodat consumenten een alternatief hebben.

Naburige rechten

Nauw verwant aan het auteursrecht is het naburig recht, geregeld in de Wet op de Naburige rechten. Deze wet beschermt het werk van uitvoerende kunstenaars (bijvoorbeeld musici, acteurs en dansers), platenmaatschappijen, filmproducenten en omroeporganisaties. Een zangeres die een lied van iemand anders zingt, heeft op haar uitvoering van dat lied niet de auteursrechten, maar wel de naburige rechten.

Naburige rechten worden automatisch toegekend. De bescherming geldt tot 50 jaar nadat de uitvoering heeft plaatsgevonden, de geluidsopname is vervaardigd, de film is vastgelegd of openbaar gemaakt of het programma voor het eerst werd uitgezonden.

In de Conventie van Rome uit 1961 zijn Internationale afspraken over naburige rechten vastgelegd.

Auteurscontractenrecht

Auteurs en uitvoerende kunstenaars kunnen ervoor kiezen om hun werken zelf te exploiteren. Een goed medium daarvoor is het internet. In veel gevallen maken zij echter gebruik van derden. Vaak gaat het dan om uitgevers, omroeporganisaties of filmproducenten, die over het algemeen een sterkere onderhandelingspositie hebben dan de individuele kunstenaar. Het kabinet wil de positie van de maker versterken.

Creative Commons

Met een Creative Commons-licentie geeft een kunstenaar toestemming om zijn werk voor een bepaald doel te verspreiden, zonder dat hij voor het overige zijn rechten verliest. Een zanger kan bijvoorbeeld aangeven dat consumenten zijn liedjes op een website mogen plaatsen, mits zij daar geen geld mee verdienen. De 'rechten op maat' zijn vooral populair bij internetpublicaties. Door de opkomst van internet krijgen muzikanten een nieuw platform om meer bekendheid te krijgen.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn