Verantwoord omgaan met risico's
Er komen steeds meer maatregelen om de samenleving te beschermen tegen risico’s. Denk aan risico’s als de Mexicaanse griep of de veiligheid in tunnels. Door de bezorgdheid over de veiligheid die dan ontstaat, kan de overheid ‘overreageren’ en (dure) maatregelen nemen die nauwelijks leiden tot meer veiligheid. Daarom ontwikkelt de Rijksoverheid een visie op haar rol bij het omgaan met risico’s.
Visie op verantwoord omgaan met risico’s
Het ontwikkelen van de visie gebeurt in het tweejarige programma Risico’s en verantwoordelijkheden, dat in voorjaar 2009 is gestart.
Het programma richt zich op fysieke risico’s. Zoals gezondheidsrisico’s, arbeidsomstandigheden en verkeersveiligheid. Terrorisme en criminaliteit vallen hier niet onder.
Overheid geen risico-vangnet
Het overreageren op risico’s wordt risico-regelreflex genoemd. Dit kan onder andere leiden tot dure maatregelen die nauwelijks effect hebben. Ze kunnen bovendien onbedoelde bijwerkingen hebben, zoals het beperken van de keuzevrijheid.
De roep om overheidshandelen komt vaak vanuit de media en de politiek. Daarnaast zien burgers en bedrijven het voorkomen van risico’s vaak te vanzelfsprekend als overheidstaak. Net als het uitkeren van een schadevergoeding. Terwijl de overheid hier lang niet altijd verantwoordelijk voor is. De overheid draagt zelf onbedoeld bij aan het beeld dat zij het voornaamste vangnet is bij risico’s. Hierdoor lijkt het vaak dat de overheid faalt, wat bij burgers en bedrijven leidt tot teleurstelling.
Met het programma Risico’s en verantwoordelijkheden wil de overheid dan ook meer inzicht krijgen in de werking van de risico-regelreflex. En de dilemma’s ervan bespreken met burgers, politici en journalisten. Ook komen er voorstellen voor hoe de overheid passend kan omgaan met fysieke veiligheid. Bijvoorbeeld na incidenten. Het gaat daarbij om vragen als: wie is verantwoordelijk voor bepaalde risico’s en welke risico’s zijn toelaatbaar.
Eigen verantwoordelijkheid voor omgaan met risico’s
Extra aandachtspunt is de verantwoordelijkheid van de overheid voor preventie en schadevergoeding. Burgers en bedrijven moeten zich realiseren dat ze niet alleen naar de overheid moeten kijken. Zij zijn zelf ook verantwoordelijk voor het omgaan met risico’s. De overheid kan dan meer ruimte bieden voor bijvoorbeeld risicovolle activiteiten die geen schade aan anderen toebrengen. Bijvoorbeeld het wonen in uiterwaarden van rivieren.
Dit past in het doel van het kabinet om de samenleving meer ruimte te bieden en om de overheid kleiner en compacter te maken.
Betrokken ministeries bij visie
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt bij het ontwikkelen van de visie samen met de ministeries van Veiligheid en Justitie (V&J), Infrastructuur en Milieu (I&M), Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
Documenten en publicaties
Nieuwsbrief RiVer nummer 3
Nieuwsbrief van het programma Risico’s en verantwoordelijkheden.
Visierapport 'Evenwichtskunst' van WRR over risico-regelreflex
Aantastingen van fysieke veiligheid (incidenten) en potientiële gevaren (risico's en onzekerheden), vragen altijd om lastige ...
Presentatie WRR-rapport Evenwichtskunst over risico-regelreflex
Niet alleen de overheid maar ook bedrijven en burgers moeten de prijs voor veiligheid en de rekening van schade betalen, zo stelt ...
Toespraak minister Donner bij het in ontvangst nemen van het WRR-advies
Evenwichtskunst. Over de verdeling van verantwoordelijkheid voor fysieke veiligheid.
Masterscriptie 'Een vergelijkend onderzoek naar de manier van omgaan met risico’s tussen drie ministeries in Nederland'
Masterscriptie met de titel 'Omgaan met risico’s – een kwestie van durven?', geschreven door Maud Oomen, Universiteit Utrecht.
Masterscriptie 'Een vergelijkend onderzoek naar de invloed van de publieke opinie op het risicobeleid'
Masterscriptie met de titel 'De Mexicaanse griep in Frankrijk, Nederland en België' van Trudy Tol, Universiteit Utrecht.
Masterscriptie 'Een onderzoek naar de omvang van de risico-regelreflex'
Masterscriptie met de titel 'Reflexen of reflectie?' van Remco Roos, Universiteit Utrecht.
Speech van minister Donner over de risico-regelreflex
Minister Donner sloot op 13 april 2011 het symposium 'Veiligheid boven alles' af met deze toespraak.
Slotbeschouwing uit de essaybundel 'Veiligheid boven alles' (2011)
'Samenvattende analyse: belemmerende overtuigingen en een half dozijn oplossingsrichtingen'. Auteur Jan van Tol. Uit: ‘Veiligheid ...
Symposiumbundel 'De risico-regelreflex in het openbaar bestuur'
Rapport van het symposium 'De risico-regelreflex in het openbaar bestuur', in de Academie voor Wetgeving, Den Haag, 13 april 2011.
Conferentierapport Dag van het Risico
De Dag van het Risico op 19 mei 2010 was gericht op het probleem en de oorzaken van de risicoregelreflex, en ging op zoek naar een ...
Nieuwsbrief RiVer nummer 1
Nieuwsbrief van het programma Risico’s en verantwoordelijkheden.
Nieuwsbrief RiVer nummer 2
Nieuwsbrief van het programma Risico’s en verantwoordelijkheden.
Magazine nationale veiligheid
Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing gewijd aan internationale aandacht voor de risico-regelreflex.
De utopie van een risicoloze samenleving
Dit artikel van Rianne Waterval over het thema risico’s en rampen is verschenen in het tijdschrift PM op 7 oktober 2010.
Magazine katern Dag van het risico
Artikel over gezond omgaan met risico’s en incidenten verschenen in het Magazine Nationale veiligheid en crisisbeheersing van ...
'Idealen kun je ook in stapjes najagen'
Dit artikel is verschenen in het dagblad Trouw op 5 juni 2010.
'Alert maar niet angstig, is het credo'
Dit artikel over risico- en crisismanagement is verschenen in het tijdschrift PM op 28 mei 2010.
'Binnenlandse zekerheden in tijden van Europese crisis'
Dit artikel is verschenen in NRC Handelsblad van 22 mei 2010.
'Is er een overdreven roep om regels en controle na incidenten'
Dit artikel is verschenen in NRC Handelsblad van 15 mei 2010.
'Incidenten worden niet voorkomen door steeds nieuwe regels'
Dit artikel is verschenen in NRC Handelsblad van 15 mei 2010.
‘Veiligheid gaat niet ten koste van alles’
Hoogleraar rechtsfilosofie Herman van Gunsteren over de risicoloze samenleving. Publicatie uit tijdschrift PM van 14 mei 2010.
‘Weg met die bemoederende overheid’
Interview met Jan van Tol en Gabriella Bekman van het project ‘Toezicht voor de toekomst: risico’s en verantwoordelijkheden’ uit ...