Monumenten

Er zijn verschillende soorten monumenten: rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en in sommige provincies ook provinciale monumenten. Daarnaast zijn er monumenten die op de Werelderfgoedlijst staan.

Rijksmonumenten

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wijst bouwwerken aan die vanwege hun bijzondere cultuurhistorische waarde behouden moeten blijven. Nederland telt zo’n 60.000 rijksmonumenten, waarvan er ruim 45.000 worden bewoond. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beheert namens het ministerie van OCW de lijst met rijksmonumenten, het monumentenregister.
De Rijksgebouwendienst beheert en behoudt monumenten.

De visie van het Rijk op het behoud, gebruik en ontwikkelen van monumenten is vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst tussen de Rijksgebouwendienst, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Rijksbouwmeester.

Op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zijn alle monumenten uit het monumentenregister te vinden.

Beschermde stadsgezichten en dorpsgezichten

Beschermde stadsgezichten en dorpsgezichten zijn bijzondere cultuurhistorische gebieden. Gebouwen binnen deze gebieden hoeven geen monumenten te zijn. Gemeenten moeten in bestemmingsplannen ervoor zorgen dat het historische karakter en de structuur van een beschermd stadsgezicht of dorpsgezicht worden gehandhaafd.

Er zijn zo’n 430 beschermde stads- en dorpsgezichten. De ministeries van OCW en Infrastructuur en Milieu wijzen deze aan. Veel historische kernen zijn beschermd stadsgezicht of dorpsgezicht. Bijvoorbeeld het centrum van Den Haag en de Groninger binnenstad.

Gebiedsgericht erfgoedbeleid vervangt beschermde gezichten

De Rijksoverheid wil gebiedsgericht erfgoedbeleid bevorderen. Binnen het gebiedsgerichte erfgoedbeleid wordt in de ruimtelijke ordening standaard rekening gehouden met het aanwezige cultureel erfgoed. Zo kan een gemeente bepalen dat in de omgeving van een molen of kasteel strenge voorwaarden gelden voor ruimtelijke ontwikkeling.

In het gebiedsgerichte erfgoedbeleid gaat het niet alleen om objecten als kastelen, woonhuizen, boerderijen, kerken, torens, maar ook om het gebied op zichzelf. Gemeenten moeten in hun bestemmingsplan aangeven in welke mate in zo’n gebied rekening moet worden gehouden met cultuurhistorische waarden.

De Rijksoverheid zal door het gebiedsgerichte erfgoedbeleid in de komende jaren naar verwachting minder beschermde gezichten aanwijzen. De bestaande gezichten blijven gehandhaafd.

Provinciale monumenten

De Provinciale Staten van Noord-Holland en Drenthe wijzen zelf monumenten aan. De provinciale monumentenlijsten helpen deze provincies bij het toekennen van subsidies. Samen tellen de provincies ongeveer duizend monumenten. Dit kunnen gebouwen zijn als Drentse herenboerderijen, maar ook Noord-Hollandse dijken als de Westfriese Omringdijk.

De provincie Limburg wijst geen provinciale monumenten aan, maar voert wel een zelfstandig erfgoedbeleid. Hierdoor kan Limburg zelfstandig aanvullende financiële ondersteuning bieden aan (rijks)monumenten.

Provinciale steunpunten erfgoed

Elke provincie heeft een provinciaal steunpunt monumentenzorg en archeologie. Deze biedt ondersteuning aan gemeenten in hun monumentenbeleid.

Gemeentelijke monumenten

De gemeenteraad kan gebouwen op een gemeentelijke monumentenlijst plaatsen als deze van lokaal belang zijn en niet zijn aangewezen als rijksmonument. Bijvoorbeeld gebouwen die belangrijk zijn in de geschiedenis van een dorp.

Er zijn zo’n 40.000 gemeentelijke monumenten in Nederland. De gemeente legt het monumentenbeleid vast in een monumentenverordening. Informatie over gemeentelijke monumenten staat op de website van de gemeente. Daar staat ook informatie over gemeentelijke regelingen en subsidies voor monumenten.

Werelderfgoed

Er zijn monumenten die niet alleen van nationaal belang zijn, maar in de hele wereld worden erkend als bijzonder natuurlijk of cultureel erfgoed. Deze monumenten staan op de Werelderfgoedlijst.

Er staan 9 monumenten uit het Nederlands koninkrijk op de Werelderfgoedlijst, waaronder de Stelling van Amsterdam, het voormalig eiland Schokland, de oude binnenstad van Willemstad en sinds 2010 de Amsterdamse grachtengordel.

Voordracht monumenten voor Werelderfgoed

Nederland is een van de bijna 200 landen die het Werelderfgoedverdrag hebben ondertekend. Dit verdrag is in 1972 opgesteld door UNESCO, de organisatie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Verenigde Naties. Het Werelderfgoedcomité van UNESCO bepaalt welke monumenten op de Werelderfgoedlijst komen.

Landen die lid zijn van het Werelderfgoedverdrag mogen monumenten voordragen voor de Werelderfgoedlijst. In Nederland beslist het kabinet welke monumenten het voordraagt.

Toezicht monumentenzorg

De Erfgoedinspectie houdt toezicht op de zorg voor rijksmonumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten. Ze let op de naleving van de Monumentenwet 1988 en de regelgeving die hierbij hoort. In de Monumentenwet is vastgelegd wat een monument is en hoe rijksmonumenten aangewezen en onderhouden moeten worden.

Gemeenten houden toezicht op gemeentelijke en provinciale monumenten.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn