Wat is een monument en welke typen monumenten zijn er?

Een monument is een overblijfsel met cultuurhistorische of wetenschappelijke waarde. Het zijn overblijfselen van kunst, cultuur, architectuur of industrie. In Nederland zijn er 4 typen monumenten: rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten en beschermde stadsgezichten of dorpsgezichten.

Rijksmonument
Provinciaal monument
Gemeentelijk monument
Beschermd stadsgezicht of beschermd dorpsgezicht
Onderhoud monument en financiële ondersteuning
Fiscale voordelen rijksmonument
Meer informatie monumenten

Rijksmonument

Een rijksmonument is een pand van minimaal 50 jaar oud dat door cultuurhistorische waarde en schoonheid van nationaal belang is. De Rijksoverheid beschermt rijksmonumenten met als doel de monumentale waarde ervan te behouden. Rijksmonumenten vallen onder de Monumentenwet.

Provinciaal monument

Provinciale monumenten zijn panden die op de provinciale monumentenlijst staan en vanuit de provincie worden beschermd. Provinciale Staten stelt de provinciale monumentenlijst samen. Provinciale monumenten komen voor in de provincies Drenthe en Noord-Holland. U kunt bij de betreffende provincies navragen of een pand een provinciaal monument is. De provincie Limburg heeft een onafhankelijk provinciaal erfgoedbeleid. De provincie kan aanvullend financieel bijdragen aan de kosten van instandhouding van specifieke categorieën (rijks)monumenten.

Gemeentelijk monument

Als een pand geen nationaal belang heeft, maar wel van plaatselijk of regionaal belang is, kan de gemeente het pand op de gemeentelijke monumentenlijst zetten. Bij de afdeling monumentenzorg van de gemeente kunt u navragen of een pand op de gemeentelijke monumentenlijst voorkomt.

Beschermd stadsgezicht of beschermd dorpsgezicht

Beschermde stadsgezichten of beschermde dorpsgezichten zijn gebieden met beeldbepalende panden met historische karakteristieken. Voor deze gebieden gelden aparte regels. Zo is een bestemmingsplan voor een beschermd stadgezicht of dorpsgezicht veel gedetailleerder dan een normaal bestemmingsplan. Binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht hoeft niet elk pand een monument te zijn. Beschermde stads- of dorpsgezichten vallen onder de Monumentenwet.

Onderhoud monument en financiële ondersteuning

Als u in het bezit bent van een rijksmonument heeft u meestal een aparte monumentvergunning nodig als u wilt verbouwen. Gaat het om een rijksmonumentaal woonhuis, dan komt u in aanmerking voor de Restauratiefondshypotheek. Heeft u een ander rijksmonument, bijvoorbeeld een boerderij, molen of een kerk, dan kunt u voor het onderhoud een subsidie aanvragen op grond van de Brimregeling. Sinds 2011 komen ook eigenaren van een tuin- en parkaanleg van een historische buitenplaats en eigenaren van een archeologisch monument voor subsidie in aanmerking. Om een subsidie te ontvangen moet u aan voorwaarden voldoen.

Als u een provinciaal of gemeentelijk monument wilt restaureren of een beschermd dorps- of stadsgezicht, dan komt u misschien in aanmerking voor een Cultuurfondshypotheek. Dit is een hypotheek met een lage rente om de kosten voor restauratie of onderhoud (deels) te financieren. Een aantal gemeenten in Nederland heeft een eigen fonds waaruit leningen worden verstrekt.

Fiscale voordelen rijksmonument

Eigenaars van rijksmonumenten kunnen in aanmerking komen voor fiscale voordelen. U kunt bijvoorbeeld kosten aftrekken voor het vervangen of repareren van onderdelen van uw rijksmonumentenpand. Hiervoor geldt een aantal voorwaarden. Meer informatie over de voorwaarden vindt u op de website van de Belastingdienst. Als u eigenaar bent van een provinciaal of gemeentelijk monument of van een beschermd stads- of dorpsgezicht, kunt u de kosten voor het onderhoud van uw monument niet aftrekken van de belasting.