Arbeidsvoorwaarden overheid en onderwijs

Elke sector binnen de overheid heeft een eigen arbeidsvoorwaardenregeling of een collectieve arbeidsvoorwaardenovereenkomst (CAO). Hierin staan afspraken over primaire arbeidsvoorwaarden, bijvoorbeeld salarisschalen en secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals vakantiedagen, pensioen en scholing.

Onderhandelen over arbeidsvoorwaarden

Werkgevers van de overheid onderhandelen met ambtenarenvakbonden over de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden voor hun sector. Een CAO wordt meestal afgesloten voor een periode van 1 of 2 jaar. Het kabinet bepaalt jaarlijks het bedrag dat overheidssectoren erbij krijgen voor de stijging van de loonkosten.

Belangen overheidswerkgevers

De meeste overheidssectoren hebben een werkgeverskoepel. De werkgeverskoepel behartigt de belangen van alle werkgevers binnen een sector. Bijvoorbeeld bij het onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden. Zo is de VO-Raad de werkgeverskoepel voor de sector Voortgezet Onderwijs. En de VNG is de werkgeverskoepel voor de gemeenten.
Sommige overheidssectoren hebben een sectorwerkgever:

  • de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is de sectorwerkgever voor het Rijk en de Politie;
  • de minister van Justitie is de sectorwerkgever van de rechterlijke macht;
  • de minister van Onderwijs is nog sectorwerkgever voor de primaire arbeidsvoorwaarden van het Primair Onderwijs;
  • de minister van Defensie is sectorwerkgever Defensie.

Verbond Sectorwerkgevers Overheid

De werkgevers en werkgeversverenigingen zijn verenigd in het externe link: Verbond Sectorwerkgevers Overheid (VSO). Het VSO onderhandelt bijvoorbeeld over het pensioen voor ambtenaren.
De volgende koepels en sectorwerkgevers zijn vertegenwoordigd in het VSO:

De onderwijskoepels

De koepels van overheden

Ook de sectorwerkgevers Rijk, Politie, rechterlijke macht, en Defensie en primair onderwijs zijn vertegenwoordigd in het VSO.

Belangen overheidspersoneel

De belangen van de overheidswerknemers worden behartigd door de vakbonden. De vakbonden voor ambtenaren zijn verenigd in de samenwerkende centrales van overheidspersoneel (SCO). De grootste overkoepelende ambtenarenbonden zijn:

Elke sector heeft eigen vakbonden die de belangen van personeel behartigen. Bij CAO-onderhandelingen van de VO-raad voor het voortgezet onderwijs schuift bijvoorbeeld de externe link: federatie onderwijsbonden aan. Een externe link: overzicht van alle vakbonden voor de overheid staat op de website Mijn Vakbond.

Raad voor het overheidspersoneelsbeleid

De externe link: Raad voor het overheidspersoneelsbeleid (ROP) is het overlegplatform van vertegenwoordigers van de gezamenlijke sectorwerkgevers (VSO) en werknemers bij de overheid (SCO). De Raad overlegt met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bijvoorbeeld over de klokkenluidersregeling. En de Raad adviseert het kabinet, de Tweede Kamer en de overheidssectoren. Bijvoorbeeld over het werven en behouden van personeel in tijden van schaarste (zie ook dossier Arbeidsmarktbeleid). De ROP is ook verantwoordelijk voor de externe link: inhoud van de pensioenvoorziening van het overheidspersoneel.

Wijzigingen CAO

Een sectorwerkgever (en het kabinet) kan niet zomaar iets wijzigen in een vastgestelde arbeidsovereenkomst of CAO. Voor een wijziging of een nieuwe regeling die raakt aan de rechten van het personeel moet een meerderheid van de vakbonden van overheidspersoneel het met de wijziging eens zijn. Dit heet een ‘overeenstemmingsvereiste’.

Secundaire arbeidsvoorwaarden
De overheid staat bekend om de goede secundaire arbeidsvoorwaarden. Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn bijvoorbeeld:

  • scholing;
  • mogelijkheid om thuis te werken, in deeltijd te werken, ouderschapsverlof;
  • regelingen voor doorbetaling bij ziekte en arbeidsongeschiktheid;
  • reiskostenvergoeding;
  • extra vakantiedagen.