Opbouw rechtspraak in Nederland

De rechtspraak is opgebouwd uit verschillende rechtsgebieden en er zijn diverse instanties bij betrokken. Rechters zijn onafhankelijk, de minister van Justitie kan hen niet ontslaan. 

Rechtsgebieden

Tussen verschillende partijen kunnen over diverse onderwerpen conflicten ontstaan. Om al deze zaken zorgvuldig af te handelen, is de rechtspraak opgedeeld in een aantal rechtsgebieden:

• Civiel recht (ook wel burgerlijk recht of privaatrecht)
  Het civiele recht is de overkoepelende naam voor alle juridische conflicten tussen burgers en/of organisaties. Die conflicten kunnen over heel verschillende onderwerpen gaan, bijvoorbeeld echtscheidingen, arbeidsovereenkomsten en huurcontracten. Voor veel zaken bestaan aparte soorten recht. Bijvoorbeeld familierecht, personenrecht, handels- en faillissementsrecht, erfrecht, eigendomsrecht, contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht, huurrecht en arbeidsrecht.
  De overheid wil de procedures voor dit soort eenvoudige civiele geschillen sneller en gemakkelijker maken.
• Bestuursrecht
  Het bestuursrecht beschrijft de regels waaraan de overheid zich moet houden bij de besluitvorming. En wat personen en organisaties kunnen doen als zij het niet eens zijn met besluiten van de overheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om vergunningen, uitkeringen en zaken op het gebied van ruimtelijke ordening en milieu, zoals snelwegen en vervuilde grond. De belangrijkste regels van het bestuursrecht staan in de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
• Strafrecht 
  In het strafrecht brengt het Openbaar Ministerie de zaak bij de rechter aan. Het gaat om overtredingen, zoals door rood licht rijden, en misdrijven, zoals drugshandel, diefstal of moord.

Straffen opgelegd door Openbaar Ministerie
Sinds 1 februari 2008 kan het Openbaar Ministerie zelf een strafbeschikking, zoals een geldboete, taakstraf, rijontzegging of stadionverbod, opleggen. Zonder tussenkomst van een rechter. Dit is geregeld in de Wet OM-afdoening.

Organisatie rechtspraak

Een rechtszaak begint meestal bij de rechtbank. Elke rechtbank heeft een sector kanton. De kantonrechter behandelt arbeidsgeschillen, huurgeschillen en civiele zaken die gaan om een geldvordering van maximaal € 5.000. Daarnaast oordeelt een kantonrechter over lichte strafzaken (overtredingen). In de toekomst zal de kantonrechter civiele zaken tot € 25.000 kunnen behandelen. Momenteel bereidt het ministerie van Justitie deze verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter wettelijk voor.

Hoger beroep en cassatie
Als een van de partijen het oneens is met de uitspraak van de rechter, kan de zaak via een hoger beroep terechtkomen bij het gerechtshof en vervolgens door middel van cassatie bij de Hoge Raad.

Er zijn in Nederland 19 rechtbanken, 5 gerechtshoven en 1 Hoge Raad. Het aantal rechtbanken en gerechtshoven verandert in de toekomst door een herziening van de gerechtelijke kaart.

Rechtelijke instanties
Daarnaast zijn er nog enkele andere rechterlijke instanties. Dat zijn de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het Bedrijfsleven. De eerste behandelt het hoger beroep in ambtenarenzaken en sociale zekerheidszaken. De tweede behandelt zaken op het terrein van het sociaal-economisch bestuursrecht. Ook de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt bestuurszaken. De Raad van State maakt geen deel uit van de rechterlijke organisatie.   

Aanspreekpunt en woordvoerder rechtspraak
De Raad voor de rechtspraak is het aanspreekpunt voor en woordvoerder van de rechtspraak in het politieke en maatschappelijke debat. De raad behartigt het gemeenschappelijk belang van de rechtelijke instanties, draagt zorg voor gerechtsoverstijgende voorzieningen en houdt toezicht op bedrijfsvoering en het financieel beheer.  

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn