Gerechtelijke kaart

Om de kwaliteit van de rechtspraak te waarborgen en voor iedereen toegankelijk te maken is Nederland verdeeld in ressorten (rechtsgebieden). De gerechtelijke kaart geeft de indeling weer. Binnen de huidige structuur zijn er onvoldoende mogelijkheden tot specialisatie en zijn kleinere arrondissementsparketten en gerechten in toenemende mate kwetsbaar waardoor de continuïteit van de rechtspraak en strafrechtelijke vervolging in gevaar komt. De Minister van Veiligheid en Justitie heeft daarom begin september 2011 een wetsvoorstel tot herziening van de gerechtelijke kaart ingediend bij de Tweede Kamer.

Huidige gerechtelijke kaart

Momenteel is Nederland onderverdeeld in 5 ressorten (rechtsgebieden). Elke ressort heeft een eigen gerechtshof en een aantal arrondissementen. In totaal zijn er 19 arrondissementen. Elk arrondissement heeft een aantal rechtbanken en kantongerechten. In totaal telt Nederland bijna 60 rechtspraaklocaties.

Noodzaak herziening gerechtelijke kaart

Binnen de huidige structuur van 19 arrondissementen en 5 ressorten (rechtsgebieden) is het niet goed mogelijk om op alle terreinen van rechtspraak kwaliteit te kunnen blijven realiseren. Dit komt door:

  • Toenemende behoefte aan specialisatie
    De samenleving en regelgeving worden complexer en organisaties in de omgeving van de rechtelijke macht, zoals de advocatuur, specialiseren zich. Hiervoor is het wenselijk dat rechters en officieren van justitie zich ook specialiseren. Echter, het risico bestaat dat zij hiervoor te weinig mogelijkheden hebben vanwege het geringe aanbod van bijzondere zaken.
  • Kwetsbaarheid kleine parketten en gerechten
    Er zijn enkele kleine parketten en gerechten die te klein zijn om hun taken zelfstandig en voor een redelijke prijs uit te voeren. Onverwachte personeelsuitval is bijvoorbeeld nauwelijks op te vangen. Hierdoor komt de continuïteit van de rechtspraak in gevaar.

Daarnaast zijn er te weinig bestuursrechtelijke zaken voor alle rechtbanken om het volledige pakket te kunnen blijven aanbieden. Verder heeft de rechtspraak behoefte aan een reorganisatie van gerechtsbesturen.

Nieuwe gerechtelijke kaart

Het kabinet is van mening dat schaalvergroting een oplossing kan bieden om specialisatie mogelijk te maken en de kwetsbaarheid van gerechten en parketten te verminderen. Daarnaast vindt het kabinet dat de rechtspraak aanwezig moet zijn op plaatsen ‘waar het werk is’. Tot slot wil het kabinet dat de indeling van de politie, het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak op elkaar aansluiten zodat zij effectiever en efficiënter met elkaar kunnen samenwerken. Op basis van deze uitgangspunten is het kabinet tot de volgende nieuwe gerechtelijke kaart gekomen:

Nieuwe ressorten Geografisch gebied Huidige ressorten

1. Amsterdam (omvat de nieuwe arrondissementen Amsterdam en Noord-Holland)

Noord-Holland mu.v. Gooi en Vechtstreek

Amsterdam m.u.v. Gooi en Vechtstreek

2. Arnhem-Leeuwarden (omvat de nieuwe arrondissementen Midden-Nederland, Noord-Nederland en Oost-Nederland)

Provincies Drenthe, Fryslân, Flevoland, Gelderland, Groningen, Overijssel en Utrecht + Gooi en Vechtstree

Amsterdam (voor zover het betreft Gooi en Vechtstreek), Arnhem en Leeuwarden

3. Den Haag (omvat de nieuwe arrondissementen Den Haag en Rotterdam)

Provincie Zuid-Holland

 's-Gravenhage

4. 's-Hertogenbosch (omvat de nieuwe arrondissementen Limburg, Oost Brabant en Zeeland-West-Brabant)

Provincies Limburg, Nood-Brabant en Zeeland

 's-Hertogenbosch

Nieuwe arrondissementen

Geografisch gebied
Huidige arrondissementen

1. Amsterdam

Regio Amsterdam

Amsterdam m.u.v. Gooi en Vechtstreek

3. Limburg

Provincie Limburg

Maastricht
Roermond

4. Midden-Nederland

Provincies Flevoland en Utrecht + Gooi en Vechtstreek

Amsterdam (voor zover het betreft Gooi en Vechtstreek), Utrecht en Flevolandse deel van Zwolle-Lelystad

5. Noord-Holland

Provincie Noord-Holland m.u.v. regio Amsterdam en Gooi en Vechtstreek

Alkmaar en Haarlem

6. Noord-Nederland

Provincies Drenthe, Fryslân en Groningen

Assen, Groningen en Leeuwarden

7. Oost-Brabant

Oostelijk deel van de provincie Noord-Brabant

's-Hertogenbosch

8. Oost-Nederland

Provincies Gelderland en Overijssel

Almelo, Arnhem, Zutphen en Overijsselse deel van Zwolle-Lelystad

9. Rotterdam

Zuidelijk deel van de provincie Zuid-Holland

Dordrecht en Rotterdam

10. Zeeland-West-Brabant

Provincie Zeeland en westelijk deel van de provincie Noord-Brabant

Breda en Middelburg

Begin september 2011 is het wetsvoorstel Herziening gerechtelijke kaart ingediend bij de Tweede Kamer. Een concept van dit wetsvoorstel is in december 2010 voor commentaar toegezonden aan verschillende organisaties, waaronder de Raad voor de rechtspraak, de Nederlandse Vereniging voor rechtspraak en het College van procureurs-generaal. Tevens is het concept opengesteld voor internetconsultatie. Op 15 juli 2011 heeft de Minister van Veiligheid en Justitie het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State ontvangen.

Wanneer is de herziening een feit?

De indiening van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer betekent de start van de parlementaire behandeling. Als het wetsvoorstel is aangenomen dan hebben de rechtspraak en het openbaar ministerie nog zes maanden nodig om de implementatie voor te bereiden. Op de datum dat het wetsvoorstel in werking treedt, zijn de gerechten en parketten gereed om de veranderingen waartoe het wetsvoorstel strekt, door te voeren.