Vraag en antwoord

Welke gerechtelijke instanties zijn er in Nederland?

De belangrijkste gerechtelijke instanties in Nederland zijn de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad der Nederlanden. In het bestuursrecht zijn er voor (hoger) beroep ook enkele gerechtelijke instanties. Daarnaast is in Den Haag een aantal internationale gerechtelijke instanties gevestigd.

Instanties civiel recht en strafrecht

In het civiel recht en strafrecht is de rechtbank de laagste gerechtelijke instantie. De rechtbank behandelt een zaak inhoudelijk voor de eerste keer. Wie het niet eens is met een uitspraak van de rechtbank, kan meestal in beroep tegen de uitspraak bij het gerechtshof. Het gerechtshof behandelt de zaak inhoudelijk voor de tweede keer. Hoger beroep (cassatie) tegen een uitspraak van het gerechtshof is meestal mogelijk bij de Hoge Raad der Nederlanden, de hoogste gerechtelijke instantie van ons land. De Hoge Raad behandelt de zaak niet meer inhoudelijk maar kijkt alleen of het recht goed is toegepast.

Gerechtelijke instanties in het Bestuursrecht

In het bestuursrecht (administratief recht) worden zaken eerst behandeld bij de betrokken overheidsinstelling in een bezwaarschriftenprocedure. Wie het niet eens is met de beslissing van het overheidsorgaan op het bezwaarschrift, kan in beroep gaan. In de meeste gevallen kan dit bij de rechtbank. In een aantal gevallen moet dit bij een andere gerechtelijke instantie. Daarna is het nog mogelijk in hoger beroep te gaan. Voor (hoger) beroep in bestuurszaken zijn er, naast de rechtbank, de volgende gerechtelijke instanties:

  • Het College van Beroep voor het hoger onderwijs (CBH) is de beroepsinstantie voor studenten tegen beslissingen van instellingen voor hoger onderwijs.
  • Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBB) oordeelt over geschillen op het terrein van het sociaaleconomisch bestuursrecht. Daarnaast is het CBB de instantie voor hoger beroep op het gebied van onder andere de Mededingingswet en de Telecommunicatiewet. Verder fungeert het CBB in hoger beroep als tuchtrechter.
  • De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (RvS) is de hoogste bestuursrechter van Nederland. RvS is de beroepsinstantie voor zaken op het gebied van milieu en ruimtelijke ordening. Bij geschillen over andere beslissingen en maatregelen moet eerst beroep ingesteld worden bij de rechtbank. RvS is vervolgens de instantie voor hoger beroep.
  • De Centrale Raad van Beroep (CRvB) behandelt in hoger beroep kwesties op het gebied van sociale zekerheid en ambtenarenzaken. De CRvB is ook de eerste en enige rechter in geschillen over de uitvoering van wetten voor oorlogs- en vervolgingsgetroffenen.

Internationale gerechtelijke instanties in Nederland

In Den Haag is een aantal internationale gerechtelijke instanties gevestigd:

  • Het Internationaal Gerechtshof is het belangrijkste juridische orgaan van de Verenigde Naties. Het hof beslist bij internationale conflicten tussen staten die de rechtsmacht van het hof hebben aanvaard.
  • Het Internationaal Strafhof vervolgt individuen voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
  • Het Tribunaal voor voormalig Joegoslavië werd in mei 1993 door de Verenigde Naties ingesteld. Het spreekt recht over oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide begaan in voormalig Joegoslavië.

Andere vragen