Noodmaatregelen schuldencrisis

Financiële problemen van eurolanden kunnen de stabiliteit van de hele eurozone in gevaar brengen. Daarom moeten alle eurolanden hun financiën en economie op orde brengen en houden. Landen die niet meer aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen, kunnen onder zeer strenge voorwaarden steun krijgen uit de tijdelijke Europese noodfondsen.

Overheidsfinanciën en economie op orde brengen

Bijna alle EU-landen hebben een groter begrotingstekort en een hogere overheidsschuld dan volgens de Europese begrotingsafspraken aanvaardbaar is (maximaal 3% van het BBP). Daarom is het voor alle eurolanden noodzakelijk om de overheidsfinanciën en economie op orde te brengen.

Vooral de landen die onder druk staan van de financiële markten moeten hun verantwoordelijkheid nemen om grotere problemen in de hele eurozone te voorkomen. Het gaat dan vooral om de landen die te maken hebben met oplopende rentes over hun staatsobligaties, zoals Spanje en Italië. Dit is een teken dat de markten er onvoldoende vertrouwen in hebben dat zij hun financiële problemen adequaat oplossen.

Bron: European Economic Forecast – autumn 2011 (Europese Commissie), met uitzondering van Nederland, waarvoor de ramingen uit de Decemberraming van het CPB zijn gebruikt. NB: De cijfers van de Eurozone dateren van november. Voor Nederlands is de laatste Decemberraming van het CPB gebruikt. In de raming van het CPB is een verder verslechterd economisch beeld meegenomen dan waarop de raming van de Europese Commissie is gebaseerd.

Permanent Europees noodfonds

Het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) is een permanent noodfonds voor eurolanden die te maken hebben met financiële problemen. Het ESM treedt in juli 2012 in werking en moet de financiële stabiliteit in het eurogebied op de lange termijn waarborgen. Eurolanden krijgen alleen hulp uit het ESM als dat noodzakelijk is voor de stabiliteit van de hele eurozone.

Hoe werkt het Europese noodfonds ESM?

Klik hier voor uitleg over hoe het Europese noodfonds ESM werkt.

Strenge voorwaarden steun ESM

Landen die in aanmerking willen komen voor steun van het ESM moeten aan strenge voorwaarden voldoen. Deze landen moeten:

  • de overheidsfinanciën snel op orde brengen door hervormingen en in de meeste gevallen vergaande bezuinigingsmaatregelen;
  • het Verdrag voor stabiliteit, coördinatie en governance hebben ondertekend;
  • het begrotingsevenwicht hebben opgenomen in de nationale wetgeving.

Omvang kapitaal ESM

Het kapitaal van het ESM omvat 700 miljard euro. Hiervan zal 80 miljard euro door de eurolanden gestort worden. De overige 620 miljard euro kan door de lidstaten (deels) gestort worden als dit noodzakelijk is om de kredietwaardigheid van het ESM te waarborgen.

De bijdragen van de eurolanden aan het ESM zijn gebaseerd op het aandeel van de landen in de totale bevolking van de EU en het totale Bruto Binnenlands Product van de EU.

Bijdragen en garanties per euroland aan het Europees noodfonds

Tijdelijke Europese noodfondsen: EFSF en EFSM

In mei 2010 heeft Europa 2 tijdelijke noodfondsen (EFSF en EFSM) opgericht vanwege de onrust en de economische problemen in de eurozone. Deze noodfondsen zijn bedoeld om hulp te bieden aan eurolanden met financiële problemen en om daarmee te voorkomen dat de problemen overslaan naar andere landen.

EFSF en EFSM

  • De European Financial Stability Facility (EFSF) is een noodfonds voor eurolanden en loopt tot 2013. Alle eurolanden staan samen garant om een bedrag van € 440 miljard aan leningen mogelijk te maken. De eurolanden moeten unaniem beslissen of een land een lening krijgt.
  • De European Financial Stabilisation Mechanism (EFSM) is een noodfonds voor alle landen in de EU. Alle EU-lidstaten staan via hun aandeel in de Europese begroting garant voor een totaalbedrag van € 60 miljard. De Ecofin, waarin alle EU-ministers van Financiën zitting hebben, beslist over de aanvraag van landen die een beroep op het EFSM doen.

Voorwaarden voor financiële steun

Landen die steun uit de noodfondsen ontvangen, moeten aan zeer strenge voorwaarden voldoen. Een land dat een lening krijgt, moet maatregelen treffen om de overheidsfinanciën en de economie op orde te brengen. Dit betekent drastisch bezuinigen en snel economische hervormingen doorvoeren. Het IMF, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank (samen de Trojka) bepalen welke maatregelen een land moet nemen en houden toezicht op de uitvoering ervan.

Leningen in delen verstrekt

De leningen worden in delen verstrekt. Voordat een land een volgend deel van de lening ontvangt, wordt gecontroleerd of de afgesproken maatregelen zijn doorgevoerd en de overheidsfinanciën en de economie volgens plan op orde worden gebracht. De Trojka geeft hierover een oordeel. De eurolanden zelf moeten ook hun goedkeuring geven voor hun deel van de lening.

Bijdrage IMF aan Europese noodfondsen

Op aandringen van Nederland speelt het IMF een belangrijke rol in het bestrijden van de schuldencrisis. Het IMF draagt met garanties bij aan de leningen die Ierland, Portugal en Griekenland hebben gekregen uit de Europese noodfondsen. Het IMF is op 20 april 2012 versterkt met $ 430 miljard. In december 2011 zegden de eurolanden al € 150 miljard ($ 200 miljard) aan het IMF toe. 

ESM en de toekomst van het EFSF en het EFSM

Tijdens de Eurogroep van 30 maart 2012 is besloten om het EFSF en het ESM te verhogen naar een gezamenlijke leencapaciteit van € 700 miljard. De gezamenlijke leencapaciteit van beide noodfondsen is vanaf juli 2012 € 700 miljard, in plaats van € 500 miljard. De verhoging van de noodfondsen in combinatie met eerdere verplichtingen (leningen uit het EFSM van 49 miljard euro en de Griekse bilaterale leningen van 53 miljard euro), geeft een totaal van € 800 miljard aan Europese capaciteit voor noodsteun.

ESM versneld opbouwen

Het ESM wordt versneld opgebouwd. In 2012 worden 2 van de 5 kapitaaltranches in het ESM gestort. Tijdens de Eurogroep van 2 maart 2012 is besloten om in 2013 weer 2 tranches te storten, in plaats van 1 tranche. Nederland is altijd voorstander geweest van een hogere gezamenlijke leencapaciteit als sluitstuk van sterke nationale budgettaire discipline en strengere handhaving van de begrotingsregels (governance) in de EU.

ESM vanaf juli 2012 voornaamste Europese noodfonds

Het ESM is vanaf juli 2012 het voornaamste noodfonds voor Europese landen met financiële problemen. Het EFSF mag tussen juli 2012 en juli 2013 alleen nieuwe steunprogramma’s aangaan als de nieuwe beschikbare capaciteit van het ESM gedurende de opbouwende fase niet genoeg is.

Geen nieuwe steun via EFSM vanaf juli 2012

EFSM kan geen nieuwe steunprogramma’s meer aangaan vanaf juli 2012. Het noodfonds blijft wel bestaan voor de steun die al is gecommitteerd (€ 49 miljard).

Verantwoordelijk ministerie

Voor vragen aan de Rijksoverheid bel Postbus51: 0800-8051