Effecten van straling

Mensen worden dagelijks blootgesteld aan straling. Of straling schadelijk is voor de gezondheid hangt af van het soort straling en van de hoeveelheid.

Dagelijkse blootstelling aan straling

Ons lichaam wordt dagelijks blootgesteld aan onzichtbare radioactieve straling uit de aarde en het heelal. In beperkte doses kan deze achtergrondstraling meestal geen kwaad. Een maat voor de hoeveelheid straling waaraan een mens wordt blootgesteld, is de sievert. Sievert drukt uit wat de effecten zijn op het lichaam.

De stralingsdosis waaraan een gemiddelde Nederlander in een jaar blootstaat, bedraagt ongeveer 2,4 millisievert (mSv). De jaardosis verschilt over de wereld: in bepaalde streken van Iran en India is deze bijvoorbeeld 200 mSv.

Ter vergelijking: twee weken kamperen in de Ardennen staat gelijk aan 0,20 mSv, een vliegreis van 10 uur levert 0,05 mSv op en de straling als gevolg van medische behandelingen bedraagt per persoon 0,96 mSv.

Straling bij medische onderzoeken

Bij bepaalde medische onderzoeken worden mensen kort aan straling blootgesteld, bijvoorbeeld als de tandarts röntgenfoto's maakt van het gebit. Vaak is zo'n lage dosis straling niet gevaarlijk.

Grote hoeveelheden straling kunnen wel schadelijk zijn. Sommige medische onderzoeken en behandelingen, zoals periodieke CT-scans, geven hoge doses af. Het kan dan goed zijn om samen met uw arts bij te houden hoeveel en hoe vaak u wordt blootgesteld aan straling.

Elektromagnetische straling

De huidige wetenschappelijke gegevens tonen niet aan dat er een verband is tussen blootstelling aan elektromagnetische velden en negatieve gezondheidseffecten. Er is een uitzondering hierop: kinderen die in de buurt van hoogspanningslijnen wonen hebben mogelijk een verhoogde kans op het krijgen van leukemie. Het gaat om 1 geval extra per 2 jaar. Of daadwerkelijk sprake is van een oorzakelijk verband is nog niet bekend.

Radioactieve straling

Radioactieve straling kan gevaarlijk zijn. Bijvoorbeeld als er een radioactieve wolk vrijkomt bij een kernongeval. De kans dat dit in Nederland gebeurt, is zeer klein.

Als er in het buitenland een kernongeval plaatsvindt, kan een radioactieve wolk over grote afstanden naar Nederland drijven. Hoe groter de afstand naar Nederland, hoe meer de wolk verdunt en hoe minder radioactieve deeltjes in Nederland arriveren. Het stralingsniveau in Nederland zal hierdoor over het algemeen zeer beperkt toenemen, waardoor het effect op de gezondheid verwaarloosbaar is.  

Mensen kunnen op verschillende manieren worden blootgesteld aan lage doses van radioactieve straling. Bijvoorbeeld door besmet voedsel te eten of lucht in te ademen die radioactieve deeltjes bevat. Of mensen raken besmet door radioactieve deeltjes die vanuit de lucht op de huid of kleren gaan zitten.

Effecten van straling op het lichaam

Straling heeft directe en late effecten op ons lichaam. Directe effecten treden op kort na blootstelling vanaf 1 Gray straling over het gehele lichaam. Gray geeft aan hoeveel radioactieve straling er op het lichaam is overgedragen. Oftewel: de hoeveel energie die door het lichaam is geabsorbeerd. Sievert drukt uit wat de effecten zijn op het lichaam.

1 Gray is te vergelijken met 1000 maal de dosislimiet voor leden van de bevolking. Als uw hele lichaam in een korte tijd aan een zeer hoge stralingsdosis wordt blootgesteld, kunt u ziek worden. Stralingsziekte gaat vaak gepaard met misselijkheid, diarree, een toenemend tekort aan bloedlichaampjes met als gevolg bloedingen en een verhoogde kans op infectieziekten.

1 van de late effecten is een verhoogde kans op kanker. Per jaar overlijden naar schatting 2000 Nederlanders aan kanker vanwege blootstelling aan straling. Blootstelling moet dus te allen tijde zo beperkt mogelijk blijven.

Maatregelen bij een ongeval

Als er radioactiviteit vrijkomt, treden de rampenplannen in werking. Hierin staan maatregelen beschreven die moeten worden voorbereid en tijdens een ongeval worden uitgevoerd. Denk aan evacuatie van omwonenden.