Ga direct naar de inhoud, het hoofdmenu of het zoekveld.

Commissie Ekkart

In 1997 stelde het toenmalig kabinet de Commissie Ekkart in. De commissie begeleidde een proefonderzoek naar de herkomst van kunstvoorwerpen uit de NK-collectie. Ook deed de commissie aanbevelingen voor een ruimhartiger teruggavebeleid van de regering.

Restitutie particuliere eigenaren (2001)
Restitutie kunsthandelaren (2003)
Slotaanbevelingen (2004)
Herkomst gezocht

In juli 2000 formuleerde de regering, in afwachting van het advies van de Commissie Ekkart, een aantal beleidsregels ten aanzien van behandeling van individuele verzoeken tot teruggave. Het uitgangspunt van de Nederlandse regering daarbij was dat na de oorlog in Nederland uitgebreid rechtsherstel heeft plaatsgevonden, maar dat dat rechtsherstel naar de maatstaven van nu formalistisch, bureaucratisch en kil is geweest.

De regering zag geen aanleiding om het rechtsherstel in zijn geheel over te doen, maar zij stelde voorop dat het voor rechthebbenden mogelijk blijft om verzoeken tot restitutie in te dienen. Uitgangspunt hierbij was dat alleen claims die nog niet eerder waren ingediend of waarbij sprake was van nieuwe, relevante gegevens (‘nova’), in behandeling zouden worden genomen.

De Commissie Ekkart heeft in de periode 2001-2004 3 keer advies uitgebracht. Op basis daarvan heeft de regering het restitutiebeleid verruimd.

Restitutie particuliere eigenaren (2001)

De Commissie Ekkart adviseerde de regering in 2001 om teruggave van kunstwerken van particuliere eigenaren. Over de vraag welke claims in behandeling moeten worden genomen, adviseerde de commissie als volgt:

Alleen zaken die na de oorlog hebben geleid tot een rechterlijke uitspraak dan wel een schikking, dienen te worden aangemerkt als ‘definitief afgehandeld’.
De commissie adviseerde de regering om bij de heropening van ‘afgehandelde zaken’ op grond van ‘nova’ een ruime interpretatie van dit begrip te gebruiken. De commissie stelde voor om onder ‘nova’ niet alleen te verstaan ‘nieuwe feiten of gegevens’, maar bijvoorbeeld ook ‘veranderd historisch inzicht’ ten aanzien van de rechtvaardigheid en consequentie van het naoorlogse restitutiebeleid.

Verder gaf de commissie nog advies over belangrijke kwesties zoals:

Wanneer is er sprake van gedwongen verkoop?
Hoe ga je om met de terugbetaling van ontvangen verkoopgelden?
Wat beschouw je als bewijs van eigendom?

Restitutie kunsthandelaren (2003)

In de tweede reeks aanbevelingen heeft de Commissie Ekkart de lijn van haar eerdere adviezen met betrekking tot particuliere eigenaren zo veel mogelijk doorgetrokken naar het kunstbezit van kunsthandelaren. Zij heeft daarbij rekening gehouden met de belangrijke verschillen tussen handelaren en particuliere kunstbezitters. Zo hebben kunsthandelaren tot doel om hun handelsvoorraad te verkopen. Dit leidt bijvoorbeeld tot een andere benadering van de vraag of destijds sprake is geweest van een gedwongen verkoop.

Slotaanbevelingen (2004)

De slotaanbevelingen spitsten zich toe op de volgende aspecten:

De duur van de periode waarin het verruimde restitutiebeleid nog van kracht bleef.
De positie van kunstwerken die in de naoorlogse jaren (mogelijk) ten onrechte naar Nederland waren gebracht.
De positie van tot de NK-collectie behorende kunstwerken die door roof, confiscatie of gedwongen verkoop in Duitse handen waren geraakt, maar waarvoor geen potentiële eisers terug te vinden waren.
De bestemming van eventuele bedragen die bij teruggave van kunstwerken door de ontvangers moesten worden betaald.
De noodzakelijke stappen om het hele proces af te ronden.

De Nederlandse regering heeft de drie sets aanbevelingen bijna helemaal overgenomen. Daarmee verruimde zij vanaf 2001 het beleid tot teruggave van de kunstvoorwerpen.

Herkomst gezocht

Op advies van de Commissie Ekkart is in september 1998 het projectbureau Herkomst Gezocht opgericht. Het projectbureau moest, voor zover nog mogelijk, de oorspronkelijke eigenaren van de kunstwerken in de NK-collectie achterhalen.

Na afronding van het onderzoek in 2004 is het projectbureau opgeheven. De archieven, databases en website van Herkomst Gezocht zijn nog steeds toegankelijk. Op de website van Herkomst Gezocht zijn de herkomstgeschiedenissen te vinden van de voorwerpen uit de NK-collectie. De voorwerpen zijn bovendien uitgebreid beschreven en in veel gevallen ook afgebeeld. Via de website is het mogelijk om zelf in de database te zoeken.

Vragen

Met vragen kunnen vervolgingsslachtoffers of hun erfgenamen terecht bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie of het Nationaal Archief. Medewerkers van deze instellingen hebben toegang tot de gegevens van projectbureau Herkomst Gezocht. Zij kunnen zien of het voorwerp in de NK-collectie aanwezig is en geven advies over het indienen van een verzoek tot teruggave.