Biologische en scharrelveehouderij

Tussen de intensieve en de biologische veehouderij bestaat - voor wat betreft dierenwelzijn en duurzaamheid - een tussensegment. Hieronder vallen op dit moment weidemelk, scharrelvlees en vrije uitloopeieren. In de biologische veehouderij staat dierenwelzijn voorop.

Scharrelvlees en vrije uitloopeieren

Legkippen

Scharrelkippen en vrije-uitloopkippen hebben meer mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen dan legkippen die in kooien worden gehouden. De normen voor kooien, scharrelhuisvesting, vrije uitloop en biologische legpluimveehouderij zijn vastgelegd in externe link: Europese regelgeving.

Vrije-uitloopkippen kunnen naar buiten, op stok gaan, hun ei in een nest leggen, scharrelen en een stofbad nemen. Scharrellegkippen hebben deze mogelijkheden ook, behalve de mogelijkheid om naar buiten te gaan.

Verbod op legbatterij en verrijkte kooi

Sinds 1 januari 2012 is het in Nederland verboden om legkippen te houden in externe link: legbatterijen en verrijkte kooien. Huisvesting van kippen in kooien in Nederland is alleen nog toegestaan als dit gebeurt volgens de regels van externe link: koloniehuisvesting (ook wel kleinvolièresysteem genoemd). Naast meer ruimte hebben de leghennen in dit systeem ook de beschikking over legnesten, zitstokken en wat strooisel. Daardoor hebben ze meer mogelijkheden om hun natuurlijke gedrag te vertonen dan in een legbatterij of verrijkte kooi. Voor legpluimveebedrijven waar vóór april 2008 geïnvesteerd is in verrijkte kooien geldt een externe link: overgangstermijn tot 1 januari 2021. Alleen aan deze bedrijven is het dus toegestaan tijdelijk nog legkippen in verrijkte kooien te houden en eieren te leveren. Eieren geproduceerd in legbatterijen mogen niet meer voor directe consumptie worden verhandeld. Dit is een gevolg van Europese regelgeving, die is verwerkt in het Legkippenbesluit 2003.

Scharrelvlees

Scharrelvarkens en scharrelvleeskuikens hebben meer ruimte dan in de intensieve varkens- en pluimveehouderij, meer stro en afleidingsmateriaal, zoals een speelbal voor varkens en graan voor pluimvee, en kunnen naar buiten. De scharrelvleeskuikens groeien langzamer.

Er zijn geen wettelijke normen die bepalen of een varkensproducent zijn vlees 'scharrelvlees' mag noemen. Wel zijn er diverse keurmerken. Voor scharrelkuikenvlees zijn wel Europese normen vastgesteld.

Varkansen

  • Download deze video

  • Uitgeschreven tekst

    Voice-over: De boerderij van de familie Henst in het Brabantse Schaijk herbergt ruim 700 varkens. Het familiebedrijf wordt gerund door vader Harry. Zoon Frank zit ook in het bedrijf en wil de varkenshouderij later overnemen.
    Met het oog op die toekomst zoekt de familie Henst naar mogelijkheden om het bedrijf te veranderen in een duurzame onderneming volgens het principe van Varkansen.
    Harry Henst: De laatste uitbreiding hebben we eigenlijk al een varkenstoilet gecreëerd dat ook nog werkt, maar toen nog niet de naam varkenstoilet had. Die is nu pas ontstaan met Varkansen.
    Frank Henst: We hebben hier bijvoorbeeld de zeugen al in groepshuisvesting liggen. Dus dat ze bij elkaar kunnen lopen, biggen in grotere groepen, dat ze toch gezamenlijk kunnen spelen, kunnen eten, op bepaalde plaatsen kunnen nesten, dat je gewoon toch de essentiële dingen van dieren naar voren kunt laten komen.
    [Geknor van varkens]
    Voice-over: Varkansen, varkensstallen dus die beter zijn voor mens, dier, milieu en consument. Niet alleen veel varkenshouders zijn enthousiast, ook gemeenten hebben grote interesse in deze schonere, duurzame en diervriendelijke varkenshouderijen.
    Mechie Beurskens: Waarom is dat? Omdat je natuurlijk integraal duurzaamheid gaat bekijken: waar haal ik mijn voer vandaan, hoe plaats ik dat op mijn bedrijven, hoe voldoe ik aan dierwelzijn ook naar de toekomst toe, hoe ben ik open richting burgers en zorg ik voor een goed woon- en leefklimaat.
    Voice-over: Een ander belangrijk aspect in dit project Varkansen is het varken in te zetten als kringloopdier. Dat is een idee dat naar voren kwam tijdens de zoektocht naar de bouwstenen van een duurzaam varkensbedrijf. Het houdt onder meer in dat de varkens worden gevoerd met etensresten uit het menselijk circuit.
    Onno van Eijk: Dus je gaat zo min mogelijk soja uit Zuid-Amerika halen en zoveel mogelijk voeren met spul wat gewoon voorhanden is hier.
    Voice-over: Dat betekent dat etensresten uit de voedselindustrie niet worden weggegooid, maar als diner worden geserveerd in de varkensstal. Varkenshouders die het Varkansen concept gaan toepassen investeren in hun bedrijf, in de dieren en in de toekomst. Harry Henst is op de goede weg en moedigt andere varkenshouders aan zijn voorbeeld te volgen.
    Harry Henst: Ik ben er absoluut van overtuigd dat in ieder bedrijf mogelijkheden zitten om dingen te veranderen om zo een duurzame varkenshouderij te krijgen. En ik vind het ook een uitdaging om eraan te beginnen.

Biologische veehouderij

In de biologische veehouderij staat dierenwelzijn voorop. De dieren hebben meer ruimte dan in zowel de intensieve veehouderij als het tussensegment. Zo lopen biologisch gehouden koeien minimaal 120 dagen per jaar buiten.

Dieren worden in de biologische veehouderij niet preventief behandeld met antibiotica, maar alleen als ze ziek worden. Dieren krijgen zoveel mogelijk biologische voer. Alleen als er niet genoeg biologische voer voorhanden is, mag een klein percentage regulier veevoeder bijgemengd worden.

Biologische boeren gebruiken alleen mest van hun eigen dieren en geen kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen op hun weiden.

Keurmerken biologisch en scharrel

Scharrel keurmerk

Nederland kent meerdere keurmerken voor scharreleieren, vrije uitloopeieren en scharrelvlees:

  • externe link: Controle Scharrel. Eieren met dit keurmerk komen van kippen die gehouden worden volgens het externe link: Legkippenbesluit. Dit besluit bevat wettelijke eisen over bijvoorbeeld minimumruimte en toegang tot de buitenlucht.
  • externe link: Vrije Uitloop. Eieren met dit keurmerk voldoen aan dezelfde eisen als die van Controle Scharrel, maar de kippen hebben meer ruimte en kunnen altijd naar buiten.
  • externe link: Producert. Vlees met dit logo komt van dieren die buiten kunnen komen en (meestal) in groepen worden gehouden.

Biologisch keurmerk

Er zijn veel soorten keurmerken voor biologische producten. Het EKO-keurmerk geeft aan dat een boer volledig biologisch werkt. Hetzelfde geldt voor het nieuwe Europese biologische keurmerk.

Beter Leven keurmerk

Daarnaast geeft de Dierenbescherming het externe link: keurmerk Beter Leven. Hoe diervriendelijker zuivel, vlees of eieren zijn geproduceerd, hoe meer sterren zij krijgen.

Milieukeur

Er is een milieukeur voor varkensvlees en een milieukeur voor ei. Dit externe link: keurmerk stelt eisen aan hoe milieuvriendelijk een bedrijf te werk gaat.

Documenten en publicaties

Update welzijnsprestaties biologische veehijder

Rapport 'Update welzijnsprestaties biologische veehouderij' van WUR Livestock Research. Uit dit rapport blijkt dat meer en beter ...

Rapport | 30-08-2010 | EL&I

Diervriendelijke keuzes door consumenten - Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009

Deze rapportage van het LEI Wageningen UR toont de groei in omzet aan diervriendelijker geproduceerde dierlijke producten tussen ...

Rapport | 21-06-2010 | EL&I

Monitoring integraal duurzame stallen

Wageningen UR Livestock Research volgt jaarlijks de voortgang van de realisatie van integraal duurzame stallen. Dit document ...

Rapport | 17-06-2010 | EL&I