Vraag en antwoord

Wat is kiesrecht en wie mogen er stemmen of gekozen worden?

Nederland kent actief en passief kiesrecht. Actief kiesrecht is het recht om te stemmen bij verkiezingen. Passief kiesrecht is het recht om gekozen te worden als lid van de Eerste en Tweede Kamer, de Provinciale Staten, de gemeenteraad of het Europees Parlement. Kiesrecht is geen verplichting om te stemmen. Mensen die zijn uitgesloten van het kiesrecht, mogen niet stemmen en niet gekozen worden.

Tweede Kamerverkiezingen

Alle Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn en in Nederland of in het buitenland wonen, mogen stemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen. De inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben ook stemrecht voor de verkiezingen van de Tweede Kamer omdat ze openbare lichamen van Nederland zijn. In de volksmond worden het 'bijzondere gemeenten' genoemd. Het zijn geen gemeenten. De regels die voor gemeenten gelden, gelden niet automatisch voor deze openbare lichamen.

Inwoners van Curaçao, Aruba en Sint Maarten die de Nederlandse nationaliteit hebben, mogen alleen stemmen als ze minstens 10 jaar in Nederland hebben gewoond of in Nederlandse openbare dienst werken.

Eerste Kamer

De leden van Provinciale Staten kiezen de leden van de Eerste Kamer. U kunt deze leden dus niet direct kiezen. U doet dit wel indirect, doordat u de leden van Provinciale Staten kiest bij de Provinciale Statenverkiezingen.

Provinciale Staten

Voor de Provinciale Staten mogen alle Nederlanders stemmen die 18 jaar en ouder zijn en die in de betreffende provincie wonen.

Gemeenteraad

Stemmen voor de gemeenteraad mogen:

  • alle Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn en die in de betreffende gemeente wonen;
  • meerderjarige onderdanen van andere lidstaten van de Europese Unie (EU) die in een Nederlandse gemeente wonen;
  • meerderjarige niet-Nederlanders die in een Nederlandse gemeente wonen en die legaal en minstens 5 jaar onafgebroken in Nederland zijn.

Europees Parlement

Stemmen voor het Europees Parlement mogen:

  • alle Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn en in Nederland of in het buitenland wonen;
  • onderdanen van een EU-lidstaat die in Nederland wonen, behalve als zij van kiesrecht zijn uitgesloten in hun land of in dit land willen stemmen. Hun stem telt voor de Nederlandse zetels in het Europees Parlement;
  • inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba omdat ze bijzondere gemeenten van Nederland zijn;
  • inwoners van Curaçao, Aruba en Sint Maarten kunnen stemmen op de Nederlandse leden van het Europees Parlement als zij 10 jaar in Nederland hebben gewoond.

Waterschappen

Voor de waterschappen mag iedereen stemmen die 18 jaar of ouder is en die in het gebied van het betreffende waterschap woont. Het maakt hierbij niet uit of iemand de Nederlandse nationaliteit heeft of niet.

Passief kiesrecht

Alle Nederlanders van 18 jaar of ouder hebben het recht gekozen te worden voor de Tweede Kamer en de Eerste Kamer en voor de Provinciale Staten van de provincie waar zij wonen.

Passief kiesrecht voor de gemeenteraadsverkiezingen hebben:

  • alle Nederlanders van 18 jaar of ouder die in de betreffende gemeente wonen;
  • meerderjarige onderdanen van andere EU-lidstaten die in een Nederlandse gemeente wonen;
  • meerderjarige niet-Nederlanders die in een Nederlandse gemeente wonen en legaal en minstens 5 jaar onafgebroken in Nederland zijn.

Passief kiesrecht voor de Europese verkiezingen hebben:

  • alle Nederlanders van 18 jaar of ouder;
  • meerderjarige onderdanen van andere EU-lidstaten die in Nederland wonen, behalve als ze zijn uitgesloten van het passief kiesrecht in hun land.

Passief kiesrecht voor de waterschapsverkiezingen heeft iedereen van 18 jaar of ouder die in het gebied van het betreffende waterschap woont.

Uitsluiting van kiesrecht

Een rechter kan bij bepaalde delicten een gedetineerde uitsluiten van het kiesrecht. Dit is een bijzondere maatregel bij de opgelegde straf. In de praktijk wordt deze maatregel niet vaak opgelegd. Tot voor kort waren ook personen die onder curatele staan vanwege een geestelijke stoornis uitgesloten van het kiesrecht. Maar door een wijziging van de Grondwet hebben zij sinds de Europese verkiezingen van juni 2009 het recht om te stemmen en gekozen te worden.