Een sterke kust

Nederland wordt beschermd door een kust van 357 kilometer dijk en duinen. Door de kust te versterken en te verhogen blijven we in de toekomst beschermd tegen stijging van de zeespiegel, bodemdaling en zware stormen. Een nieuwe manier van kustbescherming is de zandmotor: een aangelegd schiereiland voor de kust dat ervoor zorgt dat de kust beschermd en versterkt wordt.

Kustbeleid

Het veilig houden van Nederland, nu en straks, is een belangrijk doel van het kustbeleid. Kustbeleid is echter meer. De kust is immers ook van belang als plek om te wonen, te werken en te ontspannen. De overheid wil al deze functies meewegen in haar beleid. Daarom werken het ministerie van Infrastructuur en Milieu en het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie samen aan het beleid voor de kust. Zo wordt bij de aanpak van de meeste zwakke schakels ook meteen de ruimtelijke kwaliteit verbeterd, bijvoorbeeld verbreding van een boulevard of herstel van duinvegetatie.

Het kustbeleid staat in de volgende documenten:

• Beleidslijn kust (2007).
• Nationaal Waterplan (2010)
• Nota Ruimte (2006)
• De brief 13 kustplaatsen (2006)
• De Europese aanbeveling voor geïntegreerd beheer van kustgebieden (2006)
• Derde Kustnota (2000)
• Deltaprogramma, deelprogramma’s Kust en Zuidwestelijke Delta

Deelprogramma Kust

Het deelprogramma Kust is een van de 9 deelprogramma’s van het Deltaprogramma. Dit deelprogramma onderzoekt hoe de overheid Nederland het best tegen overstromingen kan beveiligen, nu en over 100 jaar. Kan versterking van de kust samengaan met kustuitbreiding? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat ook andere functies zich kunnen ontwikkelen, zoals recreatie, beroepsvisserij, zeehavens, landschap, natuur en ecologie.

Deelprogramma Zuidwestelijke Delta

Ook het deelprogramma Zuidwestelijke Delta is een onderdeel van het Deltaprogramma. Dit deelprogramma onderzoekt de vraag hoe we de Zuidwestelijke delta op de lange termijn kunnen beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Opspuiten zand

Zand vormt het fundament van de Nederlandse kust. Door de aanleg van dijken en dammen in rivieren wordt er bijna geen zand meer aangevoerd in de richting van de kust. Ook spoelt zand voor de kust weg naar de Waddenzee. Om te zorgen dat de duinen kunnen meegroeien met de zeespiegelstijging, is de aanvoer van extra zand nodig.

Daarom voegt Rijkswaterstaat jaarlijks 12 miljoen kubieke meter zand aan de Nederlandse kust toe. Dit gebeurt in het programma kustlijnzorg. De zandsuppleties vinden op verschillende plekken langs de kust plaats.

Doel van dit programma is om de Nederlandse kustlijn te handhaven zoals die in 1990 was. De kustlijn mag dus niet verder landinwaarts bewegen, ook al stijgt de zeespiegel.

Onderhoudsprogramma’s

Rijkswaterstaat stelt jaarlijks een onderhoudsprogramma op voor de Nederlandse kust. Dit gebeurt op basis van metingen, waarbij gekeken wordt in hoeverre kustdelen erosie vertonen. Dit onderhoudsprogramma wordt voorgelegd aan de Provinciaal Overlegorganen Kust. Hierin zijn waterschappen, provincies, kustgemeenten en bijvoorbeeld natuurbeheerorganisaties vertegenwoordigd. De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu besluit per jaar welke kustgebieden worden aangepakt.

Rijkswaterstaat publiceert de planning van de zandsuppleties op zijn website.

Zandmotor

Een innovatieve techniek om de kust te onderhouden en versterken is een zogenaamde zandmotor. Een zandmotor is een aangelegd schiereiland van zand. Door wind, golven en stroming verspreidt dit zand zich langs de kust. Het vormt daar nieuw strand en duin waarmee de kust versterkt wordt en extra ruimte voor natuur en recreatie ontstaat.

Zandmotor bij Delflandse kust

De Zandmotor voor de Delflandse kust bij Ter Heijde is een pilotproject, aangelegd in 2011. Het is de allereerste Zandmotor ter wereld. In het proefproject onderzoeken het Rijk en de Provincie Zuid Holland of de Zandmotor werkt zoals verwacht. Als de Zandmotor inderdaad werkt, zijn de komende tien tot twintig jaar geen zandsuppleties nodig voor de Delflandse Kust. Bovendien voorkomt de Zandmotor herhaaldelijke verstoring van de kwetsbare zeebodem die de vijfjaarlijkse zandsuppleties met zich meebrengen. Mogelijk is de techniek ook goedkoper dan de vijfjaarlijkse suppleties.
Bijzonder aan de Zandmotor is dat met deze methode van kustonderhoud en kustversterking tegelijk ook een dynamisch natuur en recreatiegebied ontstaat.

De Zandmotor voor de kust bij Ter Heijde heeft bij aanleg in 2011 een oppervlak van 128 hectare, evenveel als 256 voetbalvelden. De verwachting is dat de zandmotor na 10 tot 20 jaar volledig op is gegaan in de kust en daarmee 35 hectare nieuw strand en duin heeft gecreerd. Tot die tijd kan het publiek en de natuur gebruik maken van het schiereiland. De overheid onderzoekt of deze techniek op meer locaties langs de kust gebruikt kan worden.

Zwakke schakels

Duinen en dijken moeten voldoen aan minimumeisen. Die eisen zijn vastgelegd in de Waterwet. Uit onderzoek van Rijkswaterstaat uit 2003 bleek dat een aantal plekken langs de kust niet aan de eisen voldoet.

Op 8 locaties langs de kust (de zogeheten prioritaire zwakke schakels) moet de zeewering met voorrang worden versterkt. Ook wordt de ruimtelijke kwaliteit verbeterd. Het gaat om de volgende plekken:

1. Den Helder en Callantsoog (Noord-Holland) 
2. Hondsbossche Zeewering en Pettemer Zeewering (Noord-Holland) 
3. Noordwijk (Zuid-Holland) 
4. Scheveningen (Zuid-Holland) 
5. Delflandse Kust (Zuid-Holland) 
6. Flaauwe Werk (Zuid-Holland) 
7. Zuidwest-Walcheren (Zeeland)
8. West Zeeuws-Vlaanderen (Zeeland)

De zwakke schakels zijn op dit moment nog veilig. Omwonenden lopen niet meer risico dan anderen.

Uitvoering

De provincies Noord-Holland, Zeeland en Zuid-Holland zijn eindverantwoordelijk voor het versterken van de zwakke schakels. Zij bedenken oplossingen en zorgen dat de dijken en duinen in 2020 aan de normen voldoen.

Zuid-Holland en Zeeland hebben hun plannen in 2009 afgerond. De waterschappen dragen nu zorg voor de uitvoering. Inmiddels is een aantal zwakke schakels versterkt. Voor de zwakke schakels in Noord-Holland zijn de plannen nog niet definitief vastgesteld.

Het Rijk dekt de kosten voor het op orde brengen van de veiligheid. Provincies betalen de kosten voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast controleert het Rijk of de versterkingen voldoen aan de normen en afspraken, zoals vastgelegd in de nota Ruimte en natuurwetgeving zoals Natura 2000 en de Ecologische Hoofdstructuur.

Meer informatie over de aanpak van de zwakke schakels is te vinden op de websites van de provincies

• Noord-Holland
• Zeeland
• Zuid-Holland

Zeeuwse dijken

Voor de bescherming van de Zeeuwse kust loopt sinds 1997 het programma Zeeweringen.

Het projectbureau Zeeweringen versterkt de stenen bedekking van de Zeeuwse dijken, zodat deze beter bestand zijn tegen storm en hoog water. In 2015 moet 325 kilometer dijk zijn versterkt. Het Rijk heeft hiervoor € 900 miljoen gereserveerd. Uitvoering van dit project gebeurt samen met Rijkswaterstaat, het waterschap Zeeuwse Eilanden en waterschap Zeeuws-Vlaanderen.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn