Oprukken zout water

Naast het risico van watertekorten ligt er voor onze zoetwatervoorziening nog een gevaar op de loer: zout water.

Bij een watertekort stroomt minder rivierwater naar zee. Zout water uit de Noordzee kan in die omstandigheden zoet water verdringen en verder landinwaarts (stroomopwaarts) komen.

Oorzaken grotere invloed zout water

De groter wordende invloed van zout water heeft verschillende oorzaken:

  • Het zoet worden van grondwater in hooggelegen gebieden: regenwater verdringt het aanwezige brakke/zoute grondwater en duwt dit als het ware opzij naar de lager gelegen gebieden. Daar komt het 'hoog' in de bodem terecht.
  • Actief ingrijpen in het watersysteem: om karakteristieke natuurgebieden terug te krijgen – en zo het ecosysteem te herstellen – worden op sommige plekken de natuurlijke overgangen van zoet naar zout water teruggebracht. Dit gebeurt onder meer in de Zuidwestelijke Delta.
  • Een stijging van de zeespiegel in combinatie met een lagere rivierafvoer in de zomer. Hierdoor dringt er zout water binnen via onder meer de Nieuwe Waterweg en de Hollandse IJssel.
  • Een stijging van de zeespiegel in combinatie met bodemdaling. Hierdoor zal meer water vanuit de ondergrond in laaggelegen polders terecht komen. Dit water is zout.

Gevolgen zout water voor de landbouw en natuur

De landbouw ondervindt hinder van het oprukkende zoute water (verzilting) en dan met name de lager gelegen gebieden in de buurt van de Noordzee en het IJsselmeer. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het Westland en Flevoland/de Noordoostpolder. Op sommige plaatsen kan het zout de wortels van gewassen bereiken en zo schade toebrengen.

Niet alle gewassen hebben evenveel last van verzilting. Zo kunnen gras, granen en suikerbieten tegen relatief hoge bodemzoutgehaltes, maar zijn bijvoorbeeld de bomen- en bollenteelt erg gevoelig voor verzilting.

Boeren nemen liever helemaal geen water dan water van slechte kwaliteit wanneer het oppervlaktewater niet zoet genoeg is. Water van slechte (zilte) kwaliteit kan namelijk de hele oogst vernietigen.

Tegengaan zout water

Waterschappen kunnen verzilting tegengaan door sloten te spoelen met zoet water. Door onder meer klimaatverandering (denk bijvoorbeeld aan periodes van droogte en lagere rivierstanden in de zomer) is het echter mogelijk dat hiervoor in de toekomst minder zoet water beschikbaar is. Dit kan betekenen dat er op termijn gewassen moeten worden verplaatst naar andere gebieden. Ook kunnen gewassen worden geïntroduceerd die minder gevoelig zijn voor verzilting.