Vraag en antwoord

Waar vind ik de uitzonderingen op de Arbeidstijdenwet voor bepaalde situaties?

In het Arbeidstijdenbesluit (ATB) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Er zijn uitzonderingen voor bepaalde sectoren en voor categorieën werknemers of beroepen. Ook zijn er uitzonderingen voor bepaalde situaties.

Uitzonderingen voor bepaalde situaties

Uitzonderingen voor bepaalde situaties zijn bijvoorbeeld plotselinge, gevaarlijke situaties, waarbij naleving van de wettelijke regels adequaat handelen zou verhinderen. De toepassing van bijzondere regels voor bepaalde situaties is niet gebonden aan een bepaalde sector. Wel moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. 

Aanwezigheidsdienst

Tijdens een aanwezigheidsdienst blijft u op uw werkplek om na een oproep zo snel mogelijk aan het werk te kunnen. U mag alleen in een aanwezigheidsdienst werken als het soort werk dat noodzakelijk maakt en het werk niet op een andere manier te organiseren is (bijvoorbeeld in de zorg of bij de brandweer).

Langer werken voorafgaand aan feestdagen

U mag in de periode van 7 dagen voorafgaande aan een feestdag 2 keer maximaal 14 uur werken (ook in de nacht) als dat voor de voorbereiding van die feestdag noodzakelijk is. Onder een feestdag wordt in ieder geval verstaan:

  • Nieuwjaarsdag;
  • Pasen;
  • Koninginnedag;
  • Hemelvaartsdag;
  • Pinksteren;
  • 5 december;
  • Kerstmis;

Andere feestdagen kunnen hiervoor ook in aanmerking komen.

Lengte nachtdienst aanpassen

In onderstaande situaties mag de lengte van een nachtdienst worden aangepast. Deze regelingen mogen niet gebruikt worden in combinatie met de algemene regels voor langere nachtdiensten.

Nachtdienst in het weekend

Tussen vrijdag 18.00 uur en maandag 8.00 uur mag u, naast een nachtdienst van 10 uur, 2 nachtdiensten van maximaal 11 uur draaien. Na een dergelijke nachtdienst heeft u minimaal 12 uur rust. Als u van deze regeling gebruikmaakt, moet u minstens 26 zondagen per jaar vrij hebben.

Nachtdienst buiten het weekend

Als er buiten het weekend te weinig personeel is, mogen de overblijvende werknemers langere nachtdiensten (meer dan 10 uur) draaien. Dit mag alleen als de onderbezetting veroorzaakt wordt door onvoorziene omstandigheden of als het om een feestdag gaat. Gedurende deze diensten mag u dan maximaal 12 uur werken. Dit mag maximaal 2 keer per 2 weken en 8 keer per 52 weken. Direct na een dergelijke nachtdienst heeft u recht op minimaal 12 uur rust.

Horeca en bakkerij

Als u werkt bij een brood- en banketbakkerij of in de horeca, mag u in bepaalde gevallen in elke periode van 4 weken maximaal 20 nachtdiensten draaien.

Langer werken bij noodzakelijke werkzaamheden

Als werkzaamheden niet kunnen wachten, mag u langer doorwerken. Dat mag alleen als langer werken niet te voorkomen is. U mag dan 1 keer per 2 weken maximaal 14 uur werken (ook in de nacht).

Kwartier extra voor overdracht van werkzaamheden

Voor het overdragen van werkzaamheden mag de werktijd met 15 minuten worden verlengd en de dagelijkse rusttijd met 15 minuten worden verkort. Bijvoorbeeld in het geval van ploegendiensten. Als door deze 15 minuten een dienst een nachtdienst wordt, telt deze niet mee voor het aantal nachtdiensten.

Oproep tijdens pauze

Als de aard van het werk dit noodzakelijk maakt mag uw werkgever u tijdens uw pauze oproepen. Het gaat hierbij om bereikbaarheid (bijvoorbeeld in de kantine). Dit telt niet mee voor het aantal malen dat u oproepbaar mag zijn. Als u uw daadwerkelijke werkplek niet mag verlaten, tellen deze pauzeperioden mee als arbeidstijd.

Afzien van pauze

Als u door de aard van het werk uw werkplek niet kunt verlaten om pauze te nemen, kunt u afzien van een pauze. Dit is vaak het geval als mensen alleen werken (bijvoorbeeld brugwachters). In dat geval mag u per periode van 16 weken maximaal gemiddeld 44 uur per week werken. Als de afwijkende pauzeregeling op u van toepassing is en er wordt ook gebruikgemaakt van de regeling 'Langere nachtdienst tussen 18.00 uur op vrijdag en 08.00 uur op maandag', mag u in die periode:

  • in minimaal 1 nachtdienst 10 uur werken;
  • in maximaal 2 nachtdiensten 12 uur werken.

Referentieperiode verlengen naar 52 weken

Als het werkaanbod sterk wisselt gedurende het jaar (bijvoorbeeld bij seizoensgebonden werk) mag de periode van 16 weken waarover de gemiddelde arbeidstijd wordt berekend naar 52 weken worden verlengd. Deze periode heet ook wel de referentieperiode. De referentieperiode mag ook verlengd worden als u leiding geeft. Dit mag op 2 manieren:

  • In een periode van 52 weken mag u maximaal gemiddeld 48 uur per week werken. Deze verlenging is alleen mogelijk als de cao dit toestaat. Is er geen cao, dan mag de verlenging worden afgesproken met het medezeggenschapsorgaan. 
  • In geval van nachtdiensten: in een periode van 52 weken mag u maximaal gemiddeld 40 uur per week werken. Voor deze verlenging is collectieve overeenstemming nodig.

Andere vragen