Nieuwsbrief Duurzame Zorg - juni 2021

In de nieuwsbrief Duurzame Zorg staan ontwikkelingen rondom duurzaamheid in de zorg. De nieuwsbrief is een productie van de leden van de regiegroep Duurzame Zorg. Deze regiegroep bestaat uit bestuurders en experts van verschillende overkoepelende organisaties uit de zorg. Zij ondersteunen zorgorganisaties bij de ontwikkeling en uitvoering van plannen om zo de Green Deal-doelen te bereiken.

Voorwoord Manon van Leeuwen: Blijer op de fiets

Manon van Leeuwen is directeur van Gezondheidscentrum Rubensbroek, lid raad van commissarissen van Spijkenisse Medisch Centrum, klimaatcoach bij KlimaatGesprekken en eigenaar van Zustainabox.

Ik zag de documentaire Before the Flood van Leonardo DiCaprio in 2016. Daarna ging het roer om en ben ik anders gaan leven.

Manons kleding, huis, vervoer en vakanties werden eerst verduurzaamd, daarna volgde haar werk:

Ik realiseerde me: 'Ik ben bestuurder in de zorg. Kunnen we die ook niet wat duurzamer maken?' En zo kwamen er zonnepanelen op het dak, meer elektrische auto's en kregen medewerkers herbruikbare waterflessen. Want er gaat een ongelooflijke hoeveelheid drinkbekertjes en wegwerpflesjes doorheen tijdens een dienst. De huisartsen krijgen bij mij broodjes zonder vlees bij vergaderingen. En koffiedik wordt bewaard voor de moestuin en plastic gescheiden.

De mentaliteit en het gedrag van mensen, dus ook van zorgprofessionals, veranderen is de grootste uitdaging. Misschien wel groter dan de hygiëne en veiligheid. De interesse is er wel. Ik word vaak uitgenodigd om te komen spreken, de interesse onder zorgverleners is groeiende. Vooral jonge professionals vinden duurzaamheid vanzelfsprekend en belangrijk.

Wel willen de meesten weten wat het hun oplevert. Ze vragen zich af: waarom zou ik het doen, ik móét al zoveel. Ze willen graag iets terugzien voor hun inspanningen. Maar je moet niets. Je moet iets willen. En dan is het geen inspanning, maar een nieuwe gewoonte waar je blij van wordt. Anders, beter, mooier. Dat voel je pas als je ergens door geraakt wordt en met je hele zijn voelt dat het anders kan. 

'Onze kinderen en kleinkinderen, voor die generatie doen we het', hoor ik vaak. Maar als mensen het mij vragen, dan zeg ik: doe het voor jezelf. Je wordt een blijer mens als je vaker de fiets pakt. Beter voor je lichaam en moeder aarde. Je wordt rustiger van een groene omgeving, dus zet planten in je wachtkamer. Beter voor jezelf en je patiënten. Je voelt je beter als je geen vlees eet, Beter voor jezelf, het goede voorbeeld voor de patiënt en een cadeautje voor moeder aarde.

Ik wil vooral bewustzijn aanwakkeren over duurzaam leven en duurzame (huisartsen)zorg. Ik heb het thema altijd in je achterhoofd, weeg steeds voor- en nadelen af. Neem de situatie waarin je een steriel instrument nodig hebt. Steriliseer je zelf met behulp van een autoclaaf? Of schaf je disposables aan? Een autoclaaf verbruikt energie die is opgewekt via een kolencentrale. Maar je kunt ook een autoclaaf kopen met het meest energiezuinige label. En zelf de energie opwekken met zonnepanelen.

En wat betreft de disposables: je kunt denken verantwoord bezig te zijn door bio-disposables te gebruiken. Maar misschien zijn die weer vanuit Azië naar Europa gevlogen, wat gepaard gaat met de nodige CO2 -uitstoot. En wordt er veel verspild. Het is nooit zwartwit: denk logisch na en sta stil bij de nuances. En leer van elkaar, twee weten er meer dan één.

Veel leesplezier,

Manon van Leeuwen

Manon van Leeuwen in haar moestuin
© Manon van Leeuwen

Save the date: congres Duurzame Zorg

De zorg kleurt groen! Van operatiekamer tot huisartsenpraktijk en van woon-zorgcomplex tot GGZ. 

Tijdens het online congres Duurzame Zorg op 7 oktober 2021 delen partners van de Green Deal hun ervaringen. We kunnen elkaar helpen en van elkaar leren. Samen maken we zo de zorg steeds groener. 

Dagvoorzitter Joost Hoebink neemt ons digitaal mee langs verschillende sessies. Bijvoorbeeld over ketensamenwerking en het perspectief van bestuurders op verduurzaming. In deelsessies horen we over de ervaringen binnen verschillende samenwerkingen. Zoals de Groene IC, de Groene Huisarts, het Groene Verpleeghuis en de Groene Gehandicaptenzorg. 

Natuurlijk verwelkomen we ook nieuwe Green Deal partners, die zich het afgelopen jaar met veel enthousiasme en ambitie hebben aangesloten. De verkiezing Duurzaam Zorgidee 2021 vindt ook plaats. Daarvoor kun je nog steeds een goed groen idee insturen.  

Ben jij er ook bij? Reserveer de datum alvast in je agenda en vraag ook je collega’s. Aanmelden kan vanaf september. Meer informatie over het programma volgt later. 

Datum: 7 oktober 2021
Tijd: 13:00 – 17:00 
Locatie: Online 

Brede Proef Plaszakken succesvol afgerond

Voor sommige onderzoeken krijgen patiënten een contrastmiddel. Dat plast de patiënt uiteindelijk gewoon weer uit. Het is wel veel werk om dit middel weer uit het rioolwater te filteren. Daarom deden zes ziekenhuizen een proef met het apart opvangen van urine in speciale  plaszakken. Het overgrote deel van medewerkers en patiënten is positief over de proef. Het kost geen extra tijd voor medewerkers en patiënten helpen graag mee met verduurzamen.

Vanwege het succes kunnen andere ziekenhuizen nu ook starten met de plaszakken. In het eindrapport van de proef staan tips en informatie voor wie hier ook mee aan de slag wil. 

Lees meer: Brede Proef Plaszakken | VanWaarde

Nieuwe Green Deal-partners

We mogen weer twee nieuwe ondertekenaars van de Green Deal Duurzame Zorg welkom heten:

De Opbouw Plastic recyclen met bewoners, groene en zuinige gebouwen: ze zijn al op weg, maar zorgorganisatie De Opbouw wil meer doen voor duurzamere zorg. Daarom gaan ze duurzaamheid opnemen in al hun beleid en gaan ze zich inszetten om hun opgedane 'groene' kennis breder te delen.

Adviesbureau Beaufort zet zich onder meer in om in hun adviezen aan zorgorganisaties de Green Deal-doelen te verwerken.

Bemoedigende resultaten zorg op afstand na een jaar snel leren

Zorg op afstand scheelt reiskilometers en dus uitstoot en vervuiling. Het afgelopen jaar hebben veel zorgorganisaties snel moeten schakelen naar diensten via mobiele telefoonapps of internetomgevingen. Bestaande plannen werden versneld en nieuwe oplossingen bedacht. . Na een jaar versneld leren kunnen we zeggen dat de resultaten bemoedigend zijn. Meestal zijn medewerkers en patienten tevreden en is de kwaliteit van zorg vergelijkbaar.  Aandachtspunten blijven wel de vaardigheden van gebruikers en het kiezen van het juiste middel voor de situatie. Gelukkig is ook daarbij steeds meer kennis en ondersteuning beschikbaar.

Lees meer:

‘Duurzaamheid is voor wetenschappers eigenlijk heel logisch’: Estel Collado Camps, GreenLabs NL

Estel Collado Camps is onderzoeker Tumorimmunologie bij het Radboudumc. Ze richt zich op het inzetten van het eigen afweersysteem tegen kanker. Met Florijn Dekkers, Hannah Johnson en Benoit Nicolet vormt ze de groep die Green Labs NL heeft opgericht.

Wat is Green Labs NL?

Green Labs NL is een nieuwe organisatie voor duurzamer onderzoek. Dit komt vanuit de onderzoekswereld zelf, waar duurzaamheid ook internationaal al best wel leeft.  Je doet ook onderzoek om problemen op te lossen; niet om meer problemen te veroorzaken.

Nu valt dat vaak nog best tegen. Er is veel grote apparatuur: massaspectrometers, grote microscopen, ventilatie, ultralage-temperatuurvriezers. Eén zo’n vriezer gebruikt al meer energie dan een groot huishouden. Je gebruikt schadelijke chemicaliën, wat veel chemisch afval oplevert. Bij celkweek heb je een berg plastic afval als je klaar bent. Zelfs dieronderzoek, waar de regels al heel streng zijn, heeft soms nog ruimte voor verbetering. En veel onderzoek blijft bij overdoen niet overeind. Als je resultaten niet herhaalbaar zijn, gebruik je je materiaal niet optimaal.

Vaak merk je dat er erg makkelijk gedacht wordt: wij werken aan verbeteringen, dat weegt op tegen de schade die we aanrichten. Of de aandacht ligt vooral bij de kwaliteit van het onderzoek en de druk om snel een artikel te publiceren. De noodzaak wordt nog vaak niet echt gevoeld.

Maar wel door jullie. Hoe zijn jullie bij Green Labs NL gekomen?

Net zoals veel mensen in het onderzoek doe ik thuis hard mijn best om duurzaam te leven. Maar als je op het lab komt, gebeurt er vaak niets. Er wordt geen afval gescheiden en duurzaamheid is meestal geen onderdeel van de onderzoeksopzet. Kritisch zijn en problemen willen oplossen is de kern van een goede wetenschapper zijn; voor mij is het heel logisch dat we dit ook op willen lossen.

Hoe vergroen je een lab?

Duurzamer onderzoek begint al in de planning. Het verschilt per onderzoek wat het beste is. Soms is één groot onderzoek beter dan een paar kleinere. Als je dan veel betrouwbare resultaten krijgt, die goed te controleren en herhalen zijn door andere bezoekers, bespaar je uiteindelijk ook.

Maar soms kun je ook met minder tests toe of kun je meerdere onderzoeken combineren. Of onderzoek ook bij negatieve resultaten publiceren, zodat iemand door kan bouwen op jouw resultaten. Zo voorkom je verspilling. Het ligt wel gevoelig, want er is veel druk om als eerste met mooie resultaten van een onderzoek te komen.  Dat moedigt samenwerking niet echt aan. En goed voor je mentale gezondheid is het ook niet. Dat is ook een soort van duurzaamheid.

Green Labs NL is net gestart. Wat kunnen mensen de komende tijd verwachten?

We hebben 23 juni onze kick-off om kennis te maken met iedereen die hier mee bezig is. Leren van anderen is heel belangrijk om snel stappen te maken. Daarom heeft onze website tips en informatie, maar ook fora om met elkaar in contact te komen. We willen verschillende pilots starten op onze instituten. Alles wat werkt, rollen we graag uit naar alle universiteiten en academische ziekenhuizen. En het internationale green labs-symposium wat dit jaar in Denemarken was, halen we volgend jaar hierheen.

Wat zou je willen zeggen tegen mensen die zich ook willen gaan inzetten voor meer duurzaamheid op hun werk of opleiding?

Ga het gewoon doen, probeer dingen uit. Maar doe het niet alleen. Als je praat met mensen, zie je dat er al best veel mogelijk is. Netwerken en kennis delen maakt alle wetenschap beter, ook duurzame wetenschap.

GreenLabs NL, cellen onder een microscoop
© Green Labs NL

Beter meten brengt medicijnen in water beter in beeld

Resten van geneesmiddelen kunnen via de rioolwaterzuivering  in rivieren, sloten en plassen terechtkomen. Deze resten kunnen een negatief effect hebben op dieren die in het water leven. Ook is het veel werk om deze resten weg te filteren bij het maken van drinkwater. Met steeds gevoeligere meetmethoden wordt ook duidelijker dat het probleem groter is dan we eerder konden meten.

Door samen te werken met onder meer waterzuiveraars, bestuurders, zorginstellingen en apotheken kan beter ingegrepen worden om te voorkomen dat medicijnresten problemen opleveren.

Lees meer: Ketenaanpak medicijnresten uit water | Rijksoverheid.nl

Zorgorganisatie Interzorg: ‘Als je het zo duurzaam mogelijk wilt, dan moet je het zelf doen’

De bereiding van maaltijden, het wassen van kleding en het distribueren van hulpmiddelen: allemaal onder één dak, uitgevoerd met gebruik van duurzame energiebronnen. Met als doel: niet alleen kostenbesparend te werken, maar ook zo duurzaam mogelijke zorg leveren. Vijf jaar geleden werden de eerste plannen hiervoor ontwikkeld door zorgorganisatie Interzorg Noord-Nederland voor het Servicecentrum. Een jaar na de opening vertelt een van de drijvende krachten, Elly van der Woude, over haar ervaringen.

‘Er is alleen een extra eigen investering gedaan in het verduurzamen van het geheel. Dit verwachten we de komende jaren terug te verdienen door het terugbrengen van de energielast.’

 ‘Als je het zo duurzaam mogelijk wilt, dan moet je het zelf doen’ | Actiz

Gebouw Service-centrum Interzorg
© Interzorg

Bouwen aan duurzame zorg

Het is nog geen zomer, dus de duurzame bouw gaat gewoon door:

Het Isala wil helemaal op elektriciteit gaan draaien. De Nieuwe Hoeven en Binnentuin-Hof Lindebeek zoeken het in groen in kleinschalig bouwen. En Nederlandse ziekenhuizen maken in hun gebouwen vaak gebruik van energieslurpende luchtbevochtiging. TNO, de Technische Universiteit Eindhoven en Hogeschool Utrecht onderzochten of dat zin heeft en wat de alternatieven zijn.

Agenda

Terugkijken:  Groenbeheer & het concept Duurzaam, circulair en gezond bouwen | Milieuplatform Zorgsector
Terugkijken: World Circular Economy Forum+Climate
Terugkijken:  Duurzame en gezonde voeding in de zorg; samen van inzicht naar resultaat | Intrakoop
Terugkijken: Duurzaamheid? Circulair werken? Zo kun je beginnen | Intrakoop
Terugkijken: Veilig en vertrouwd informatie delen binnen de zorg  | Intrakoop

28 juni Natuur & Duurzame Zorg | RIVM/Green Deal Duurzame Zorg
29 juni Bijeenkomst Milieubarometer Benchmark Care | Milieuplatform Zorgsector
29 juni De invloed van de zorg op het klimaat | Zorg voor Klimaat
30 juni Circular healthcare through innovation procurement | Health Care Without Harm (Engelstalig)
1 juli Europese richtlijn medische hulpmiddelen (MDR) voor kleine zorgaanbieders | NEN
1 juli Energie, vastgoed & Routekaarten | Milieuplatform Zorgsector
6 juli Eerste inzichten CO2-Routekaart Care | Expertisecentrum Verduurzaming Zorg
6 juli Binnenmilieu & Healing environment | Milieuplatform Zorgsector
6 juli Vragenuurtje Routeportefeuille en CO2-tool | Expertisecentrum Verduurzaming Zorg
8 juli How to measure and reduce plastic in healthcare | Health Care Without Harm (Engelstalig)
8 juli Foreign Policy Lessons for a Greener Health System in The Netherlands Learning from Denmark, Germany, Sweden, and the United Kingdom | ZonMw/VWS