Interview: hoe zit het precies met kinderen en coronavaccinatie?

Na volwassenen worden nu ook tieners tussen 12 en 17 jaar uitgenodigd voor coronavaccinatie. In de media werd recent ingegaan op verhalen over het verplicht vaccineren van basisschoolkinderen. Roland Pierik, universitair hoofddocent rechtsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam, legt nog eens uit hoe het precies zit met kinderen en vaccineren. In Nederland wordt niemand verplicht gevaccineerd (met uitzondering van militairen) en kinderen al helemaal niet. Waar komt die onrust dan vandaan?

Roland Pierik origineel
©Liesbeth Dingemans

Roland Pierik is universitair hoofddocent rechtsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA.nl) en lid van de Gezondheidsraad. Hij publiceerde verschillende artikelen over de juridische kant van vaccineren. Over wat mag, en wat niet, in Nederland en daarbuiten.

Waarom krijgen 12- tot 17-jarigen nu toch een coronavaccinatie aangeboden?

“Na uitgebreide tests is het Pfizer-vaccin ook voor tieners vanaf 12 jaar goedgekeurd. Dat betekent dat het voor hen veilig en effectief is. Daarom heeft de Gezondheidsraad minister de Jonge geadviseerd om tieners ook het Pfizer-vaccin aanbieden. Zo kunnen ook zij zich goed tegen het coronavirus beschermen.”

"Vaccineren was, is, en blijft vrijwillig. Dat is zorgvuldig in de wet vastgelegd."

Maar tieners worden toch niet zo ziek van het coronavirus?

“Tieners zijn inderdaad minder kwetsbaar dan volwassenen, maar ze zijn niet onkwetsbaar. Sommigen worden wel erg ziek van Corona of krijgen later last van Long-Covid. Een vaccinatie kan dat voorkomen. Ten tweede verkleint tienervaccinatie de kans dat nieuwe maatregelen in het najaar weer nodig zijn, zoals het sluiten van scholen en sportclubs. Zo’n lockdown tast het welzijn van tieners aan en geeft zo indirecte gezondheidsschade. Ten derde kan tienervaccinatie bijdragen aan de groepsimmuniteit van de samenleving. Dat is belangrijk nu de besmettelijkere deltavariant van het coronavirus zich verspreidt. Dit alles maakt het aanbieden van coronavaccinatie aan tieners een heel verstandige beslissing.”

Hoe zit het met verplicht vaccineren?

“Vaccineren was, is, en blijft vrijwillig. Dat is zorgvuldig in de wet vastgelegd. Voor de vaccins in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) voor kinderen tot en met 11 jaar moeten ouders altijd toestemming geven. Geven de ouders die niet, dan krijgt het kind géén vaccinatie. Voor vaccinatie van kinderen van 12 tot en met 15 moeten zowel ouders als kind instemmen. Als de ouders tegen vaccinatie zijn, en de tiener wil het wel, dan kan zo’n 12 tot 15-jarige die prik alleen krijgen als hij of zij daar lang en goed over heeft nagedacht. Vanaf hun zestiende mogen kinderen zelf beslissen. Deze kinderen overleggen vaccinatie overigens vaak met hun ouders.”

"Een schooldirectie of schoolarts kan nooit zomaar op eigen houtje beslissen om te gaan vaccineren."

En vaccineren op school?

“Een schooldirectie of schoolarts kan nooit zomaar op eigen houtje beslissen om te gaan vaccineren. Vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma worden op het consultatiebureau aangeboden waar de ouders bij zijn. Voor de Coronavaccins gaat het iets anders, maar ook hier wordt het vaccin alleen gegeven als de ouders of de tiener zelf een afspraak hebben gemaakt. Tieners met onderliggende aandoeningen krijgen het vaccin via de huisarts. Gezonde tieners kunnen naar de GGD, op dezelfde locatie waar ook volwassenen worden gevaccineerd."

Vaccineren kan dus niet zomaar stiekem gebeuren?

“Dat is bij wet verboden. Het is zelfs verboden om een kind medisch te behandelen zonder toestemming van de ouders. Alleen in een zeer zeldzame, voor het kind acuut levensbedreigende medische situatie kan een arts via de rechter proberen af te dwingen dat hij een kind mag behandelen - als de ouders zich daartegen verzetten. Maar dat geldt dus niet voor vaccinatie omdat vaccins alleen preventief worden gegeven. Vaccineren is geen ingrijpen in een acuut levensbedreigende medische situatie.”

Kan testen op corona op school uitmonden in vaccineren?

“Testen en vaccineren zijn twee totaal verschillende dingen. Het feit dat er op middelbare scholen kan worden getest en dat er thuistests worden uitgedeeld, betekent niet dat daar ook zo maar mag worden gevaccineerd."

"Verzamel je informatie op verschillende plekken, of bespreek je vragen met het consultatiebureau of anders je huisarts."

Waar komt dat idee van verplichte coronavaccinatie op school dan vandaan?

“Voor coronatijd liep je als ouder de school gewoon binnen, sprak je met de juf of meester en zag je hoe het daar ging. Nu zijn scholen niet meer zo makkelijk toegankelijk waardoor je je minder voorstelling kunt maken van wat daar gebeurt. Dat maakt ouders misschien onzeker.”

Roland vervolgt: “Bovendien is vaccineren is altijd een beetje spannend. Ook al zijn bijwerkingen uiterst zeldzaam, het zal maar net jouw kind zijn die het overkomt. Terwijl we zonder nadenken in een lift of vliegtuig stappen."

Ook social media spelen een rol, ziet Roland Pierik: “Verhalen zijn nu eenmaal spannender dan statistieken, zeker als verveling en frustratie op de loer liggen, bijvoorbeeld tijdens een lockdown. Dat maakt onzekere of twijfelende ouders kwetsbaar voor andere geluiden en verhalen die een eigen leven zijn gaan leiden. Angst delen verbindt enorm. Ik denk dat mensen een beetje aan het einde van hun elastiekje zitten. Helaas kan iedereen op het internet van alles roepen, terwijl wetenschappers alleen kunnen vertellen wat wetenschappelijk onderbouwd is. Maar wie het hardst schreeuwt heeft niet per se gelijk.”

Hebben ouders die over vaccineren twijfelen dan geen punt?

“Je kind laten vaccineren is niet niks, het vereist veel vertrouwen in de arts en het vaccin dat wordt ingespoten. Als je als ouder zo’n prik bij je kind hartstikke spannend vindt, dan ben je heus niet alleen. En natuurlijk heeft iedereen recht op zijn eigen mening. Maar het gaat hier wel om de gezondheid van je kind. Als ouder ben je moreel verplicht om voorbij je eigen emoties te kijken en naar betrouwbare informatie te zoeken. Niet op discussiefora of op websites waar iedereen elkaar napraat. Verzamel je informatie op verschillende plekken, of bespreek je vragen met het consultatiebureau of anders je huisarts. En nogmaals: voor coronavaccinatie van basisschoolkinderen zijn absoluut geen plannen.”