Interview: Get one, Give one: hoe Nederland dit jaar 27 miljoen vaccins doneert

Voor elke coronaprik die in Nederland gezet wordt, doneren we een vaccinatie aan landen die dit niet kunnen betalen. Dat klinkt eenvoudig, maar een door Nederland besteld vaccin elders op de wereld inzetten is nog best ingewikkeld. De coördinator van het donatieprogramma vertelt hoe het toch gaat lukken om in 2021 maar liefst 27 miljoen vaccindoses weg te geven.

Donaties aan Suriname in juni 2021

Winnie (Ministerie van VWS) zet zich, samen met het ministerie van Buitenlandse Zaken en het RIVM, in voor het doneren van Nederlandse vaccins aan andere landen en aan COVAX, het internationale samenwerkingsverband voor vaccindonatie.

Welk donatiedoel streeft Nederland na?

“We verwachten dit jaar in totaal 27 miljoen vaccindoses te kunnen doneren. Dat doen we op basis van het ‘Get one, Give one’-principe. Voor elke in Nederland gezette prik doneren we er dus één. Meer zelfs, want we verwachten in Nederland dit jaar op zo’n 25 miljoen gezette prikken uit te komen.”

Redden we die 27 miljoen dan nog wel voor het einde van het jaar?

“De minister heeft nét twee handtekeningen gezet onder de donatiemandaten voor Moderna en Janssen. Met de donatiemandaten met de vier producenten Janssen, Moderna, AstraZeneca en Pfizer, hebben we in totaal toestemming gegeven om 22 miljoen van “onze” vaccins aan COVAX te geven. Het is vervolgens aan de producent wanneer deze vaccins van de band rollen. Het kan zijn dat niet alle 22 miljoen vaccins nog voor het einde van het jaar geproduceerd zijn, maar de toezegging ligt er wel. Daarnaast verwachten we in ieder geval 5 miljoen vaccins rechtstreeks aan een land te doneren vanuit onze eigen voorraad. Dat gaat hard:  een levering van Moderna is net aangekomen in Indonesië.”

Waarom via COVAX? Kan Nederland niet ‘gewoon’ vaccins sturen naar waar ze nodig zijn?

“Nederland doneert het liefst via COVAX: zo kunnen we samen met andere landen veel grotere hoeveelheden vaccins doneren. Bovendien zorgt COVAX voor een zo effectief en eerlijk mogelijke verdeling. Daar zitten wel allerlei juridische en logistieke haken en ogen aan. Zo kan COVAX nog geen vaccins inzetten die al aan Nederland zijn geleverd, maar alleen vaccins die direct uit de fabriek komen. Dat kost veel tijd om te organiseren. En om geen tijd te verliezen, heeft Nederland in de tussentijd ook direct aan verschillende landen gedoneerd, waarbij we vooral keken naar waar de vaccins het meest nodig waren.”

Wat is daarbij de uitdaging?

 “Zoals ik al zei zitten aan vaccins doneren veel logistieke en juridische aspecten. Producenten van vaccins moeten toestemming geven voor donatie van hun vaccins. Want wie is er verantwoordelijk voor de vaccins, als er toch iets mis mee blijkt te zijn? Of als het bij aankomst niet correct vervoerd, bewaard of gebruikt wordt? De fabrikant? Het donerende land? Of het ontvangende land? Bovendien willen we van tevoren zeker weten dat de vaccins goed terecht komen én gebruikt worden. In het ontvangende land moet bijvoorbeeld een vaccinatieprogramma zijn en genoeg mensen die de prikken kunnen geven. Dat wordt allemaal vastgelegd in een contract. Onlangs deden we dat bijvoorbeeld met onze directe donatie van Moderna-vaccins aan Indonesië.”

Waarom is doneren eigenlijk zo belangrijk?

 “Als eerste wil Nederland dat alle mensen wereldwijd gelijke toegang tot coronavaccinatie krijgen. Maar Nederland heeft er natuurlijk ook belang bij dat het coronavirus zich op andere plekken niet vrijuit kan verspreiden. We willen niet dat er varianten ontstaan waartegen onze vaccins niet bestand zijn. Daarnaast hebben we als handelsland een economische reden om andere landen te helpen: we zijn tenslotte allemaal van elkaar afhankelijk.”

Klopt het dat Nederland meer vaccins heeft besteld dan het nodig heeft?

 “Nederland had al heel vroeg bij verschillende ontwikkelaars vaccins besteld. Toen er eigenlijk alleen nog maar initiatieven tot het ontwikkelen van vaccins waren. Zo hoopten we in elk geval genoeg vaccins voor Nederland te kunnen krijgen. Wat we eventueel te veel zouden kopen, zouden we altijd al aan landen doneren die ze zelf niet konden betalen.”

“Gelukkig zijn diverse van de bestelde vaccinmerken op de markt gekomen. Nederland én de ontvangende landen kunnen dus rekenen op een heleboel vaccindoses. Er zijn zelfs nog diverse vaccins in ontwikkeling waarvoor we bestellingen hebben uitstaan.”

We gaan dus nog heel veel vaccins doneren?

 “Het is niet zo dat we hier in Nederland een pakhuis vol vaccins hebben liggen, die we op de boot of het vliegtuig naar elders kunnen zetten. Veel van wat we besteld hebben moet nog gemaakt en geleverd worden. Het mooie van doneren via COVAX is dat we niet hoeven te wachten op een levering, omdat het direct vanuit de fabriek naar de ontvangende landen wordt verscheept. De voorbereiding kostte wat tijd, maar zo gaat er geen dosis verloren.”

Hoe wordt bepaald welk vaccin of welke hoeveelheid waarheen gaat?

 “Nederland doneert direct aan landen waar de nood hoog is en waarmee we een bijzondere band hebben. COVAX gebruikt een algoritme dat rekening houdt met allerlei factoren. Daaruit komt de meest eerlijke en efficiënte verdeling. Want logistiek moet het ook allemaal kunnen: COVAX levert immers grote hoeveelheden.”

Kijken jullie ook of het goed terecht komt?

 “Jazeker, daar kijken we zeker naar! Er moet bijvoorbeeld een vaccinatieplan zijn. COVAX stelt ook duidelijke eisen aan de ontvangende landen. Zelfs de producenten kijken mee, ook die willen dat hun vaccins goed terecht komen.”

Komt een eventueel ‘booster prik’ in gevaar nu Nederland meer gaat doneren?

 “Nee zeker niet! Voor gebruik in Nederland wordt hoe dan ook een ruime reservevoorraad aangehouden, ook voor een boosterprik in het ruimste scenario.”