Toespraak staatssecretaris Knops bij Herdenking Nationaal Indiëmonument 1945-1962

Toespraak van staatssecretaris Knops (BZK) bij de Herdenking bij het Nationaal Indiëmonument 1945-1962 op 1 september 2018 in Roermond. Alleen het gesproken woord geldt.

Veteranen,

Nabestaanden,

Dames en heren.

Het is 8 oktober 1946. Op de Javakade in Amsterdam waait een koude noordoostenwind. 1800 soldaten lopen zwaar bepakt over de loopplank om aan boord te gaan van het schip ‘De Bloemfontein’. Niet meer dan een half jaar hebben ze kunnen genieten van de bevrijding, na 5 jaar van oorlog.

Tegen 5 uur geeft de stoomfluit 3 korte stoten. De soldaten hangen over de railing. Ouders, vrienden en bekenden zwaaien hun geliefden uit. De militaire kapel zet het Wilhelmus in. En De Bloemfontein verdwijnt langzaam uit het zicht.

Op weg naar Indië.

Waarom was geen vraag. Je had een plicht die je deed gaan.

Aan boord wordt geoefend en gesport. Er worden spelletjes gespeeld. Er worden films gekeken. En er wordt naar de boordradio geluisterd – het mierzoete ‘Don’t Fence Me In’ van Bing Crosby is de meest gedraaide plaat.

Na anderhalve maand zetten de mannen voeten in de aarde van het zelfbenoemde land ‘Indonesia’.

Een land op drift.

Met 300.000 Japanse soldaten die Hara Kiri eervoller vinden dan overgave.

En met 100.000 Pemoeda’s … 14-, 15-jarige Indonesische jongens, die via het bioscoopjournaal hebben geleerd hoe een bamboespeer te maken, en daarmee te vechten.

Welkom in de hel.

Ver weg van Nederland.

Ver weg van je vriendin.

Ver weg van je familie.

In oorden waar je nog nooit geweest bent, nog nooit van gehoord hebt en waarvan je de taal niet spreekt.

Samen op een missie. Met mensen die je nog niet eerder gezien hebt, maar die wel je maten voor het leven zouden worden. 

[…]

Aan boord van De Bloemfontein bevindt zich Cornelis Gerardus Lems - majoor der mariniers en bij zijn overlijden in 2002 een der laatste Ridders der Militaire Willems-Orde.

'Als er iets mis dreigde te gaan ging hij voor de troep staan en alleen al door de manier waarop hij daar stond had hij het pleit al gewonnen.' Aldus de toenmalige commandant van het Korps-Mariniers.

7 jaar na het overlijden van Lems heeft toenmalig Koningin Beatrix kapitein Marco Kroon benoemd tot Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse. Het was voor het eerst in ruim 50 jaar dat de dapperheidsonderscheiding weer werd uitgereikt.

5 jaar na Marco Kroon volgt majoor Gijs Tuinman. En gisteren heeft reserve majoor, Roy de Ruiter, de Militaire Willems-Orde van de Koning mogen ontvangen. Voor moed, beleid en trouw, voor excellent leiderschap.

Marco Kroon, Gijs Tuinman en Roy de Ruiter zijn de helden van nu. Helden die de fakkel hebben overgenomen van u, de Indiëgangers.

Net als in uw tijd werden ook zij geroepen. Anders (en vooral sneller) dan in uw tijd reisden ook zij af. En u, als Indiëgangers, was daarbij voor hen een inspirerend voorbeeld.

Wij zijn u daarvoor dankbaar. U heeft in naam van Nederland belangrijk en vaak gevaarlijk werk verricht. En wij zullen dat niet vergeten, ook al blijft er discussie over de politieke opdracht die u kreeg en dat is goed.

U verdient respect en waardering.

Dat geldt u en de offers die u bracht, maar het geldt bovenal uw kameraden die alleen nog in gedachten en in uw hart bij u kunnen zijn.

Uw tocht naar Roermond is er ook een van bezwaard gemoed. Vanwege de kameraden die er niet meer bij zijn. Vanwege vriendschap tot in den dood. Onvoorwaardelijk.

Vandaag herdenken wij hen. Noemen wij hen bij naam. Vertellen wij hun verhalen.

Herdenken is stilstaan bij de geschiedenis.

Herdenken is betekenis toekennen aan uw herinneringen.

Herinneringen die almaar scherper en selectiever worden.

Maar herdenken is ook willen leren van toen. Willen leren van uw weerbaarheid. Uw mentale weerbaarheid.

Want als het hier om gaat kunnen wij nog veel van u leren. U stond er. In de jungle van Indië. Net als er ook nu weer mannen en vrouwen staan. In Mali. In Afghanistan. In Irak, in Litouwen.

Gewone mensen die ook graag een biertje drinken met vrienden, graag een film kijken, graag naar muziek luisteren, net als aan boord van De Bloemfontein.

Gewone mensen die ongewone dingen doen. En soms held worden. Omdat ze de goede dingen doen. In het heetst van de strijd.

Veteranen,

Nabestaanden,

Dames en heren.

Ik wil besluiten met een gedicht. Anoniem geplaatst door een Indië-veteraan in het blad Checkpoint.

Wat wij heden herdenken is zo lang geleden

Ruim een halve eeuw ging er voorbij

Sinds het weerklinken van dat commando:

“staakt het vuren”, dus ’t keren van het tij.

Maar als wij afgaan op herinneringen

Dan lijkt de tijdsduur plots ontstellend kort

Omdat het heden met dat ver verleden

Zo onlosmakelijk verbonden wordt.

En ook al is het nu zo lang geleden

En ook al lijkt het nu ontstellend kort

Wij moeten zorgen dat ons stuk historie

Door de mensheid nooit vergeten wordt.

Ik dank u voor uw aandacht.