Wereldwijd voor een veilig Nederland

Nederland is in veel opzichten een zeer veilig land, maar de wereld staat niet stil. Van geopolitieke en economische machtsverschuivingen, instabiliteit rond Europa en de Caribische koninkrijksdelen, tot technologische ontwikkelingen. Uiteenlopende uitdagingen, met één gemene deler: ze hebben - direct of indirect - invloed op onze nationale veiligheid.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden en Nederland veilig te houden, lanceerde het kabinet in maart 2018 de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie (GBVS). Die stoelt op drie pijlers: voorkomen, verdedigen en versterken. Zowel internationale als nationale samenwerking staan hierin centraal.

Plaatsvervangend directeur Veiligheidsbeleid Maarten Boef:

Vorig jaar hebben we de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie (GBVS) gelanceerd. Hierin zijn afspraken gemaakt over wat Nederland in het buitenland doet voor de veiligheid van Nederlanders, Nederland en het Koninkrijk. Het is nu prioriteit om te zorgen dat deze plannen worden gerealiseerd. Hiervoor werken we nauw samen met andere ministeries.

Lees het hele interview hier terug.

Geïntegreerde Buitenland- en veiligheidsstrategie (GBVS)

Stel: een conflict in het Midden-Oosten, leidt tot een aanslag op Nederlandse toeristen. Politieke spanningen in een ander land, veroorzaken onrust in Nederland. En buitenlandse hackers, leggen de haven van Rotterdam plat. Al deze voorbeelden laten zien: onze veiligheid is meer dan alleen een binnenlandse aangelegenheid. Wat er in de rest van de wereld gebeurt, is minstens zo belangrijk... en kan grote gevolgen hebben. Denk aan burgeroorlogen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, politieke spanningen in de Cariben en het conflict in Oost-Oekraïne. Aan samenwerkingsverbanden die onder druk staan, doordat bondgenoten andere keuzes maken. Aan nieuwe, hybride vormen van oorlogsvoering. En aan spanningen in Nederland en de EU die verdeeldheid aanwakkeren in onze samenleving. Al deze ontwikkelingen leiden tot reële veiligheidsrisico's voor ons Koninkrijk. Die we alleen effectief kunnen bestrijden als we over onze eigen landsgrenzen heen kijken. En diplomaten, militairen, politieagenten, ontwikkelingssamenwerking, inlichtingendiensten, justitie en anderen samenwerken om dreigingen tegen te gaan. Deze visie staat centraal in de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie van het kabinet Een strategie om: onveiligheid te voorkomen, Nederland krachtig te verdedigen en het fundament voor onze veiligheid verder te versterken. De Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie 2018-2022. Wereldwijd voor een veilig Nederland.

Voorkomen

Het voorkomen van onveiligheid en instabiliteit betekent dat grondoorzaken hiervan waar mogelijk worden aangepakt of weggenomen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de effecten van klimaatverandering, waterschaarste, bevolkingsgroei en ongelijkheid. Onderwerpen waarbij lange tijd niet direct aan veiligheid werd gedacht, maar die daar wel degelijk mee verbonden zijn. Tessa Terpstra was betrokken bij de organisatie van het Planetary Security Initiative afgelopen februari. Ze werkt als energie- en watergezant in het Midden-Oosten en Noord-Afrika.

Tegenwoordig vinden we de combinatie klimaatverandering en veiligheid heel logisch, maar 10 jaar geleden was dat helemaal niet zo. Mede daarom is Nederland 4  jaar geleden het Planetary Security Initiative begonnen. Afgelopen week zochten overheden, wetenschappers, militairen, de private sector en het maatschappelijk middenveld samen naar oplossingen voor de uitdagingen die er liggen.

Meer lezen over klimaatveiligheid? Lees het interview met Tessa en Louise van Schaik (Clingendael).

Beeld: Guido Koppes

Op eenzelfde manier probeert Nederland de voedingsbodem voor terrorisme weg te nemen. Door te investeren in onderwijs en werkgelegenheid, willen we kwetsbare groepen jongeren in regio's waar radicalisering een risico is, toekomstperspectief geven. Daarbij zetten we ook ter plekke onze mensen in, zoals regionale veiligheidscoördinator Ronald:

De ambassades in Algiers, Tripoli en Tunis sturen mij op pad. Ik reis veel. Bijvoorbeeld naar de kampen van de Polisario-beweging op de grens van Algerije en de Westelijke Sahara. Het ideaal van een onafhankelijke Westelijke Sahara leeft hier amper nog onder jongeren, maar uitzicht op een beter leven is er nog steeds niet. Dit is een echte voedingsbodem voor extremisme. Iedereen daar kent wel iemand die naar ISIS-gebied is afgereisd. We moeten ons daarom heel erg op deze jonge mensen richten.

Lees het interview met Ronald Sonnemans hier terug.

Technologische ontwikkelingen brengen nieuwe dreigingen met zich mee. De kans op zware cyberaanvallen is toegenomen. Dit vraagt om een heldere, internationale respons, gebaseerd op internationale afspraken. Ambassadeur Veiligheid & Cyber Timo Koster:

Op de openbare weg kan de overheid bepalen waar je in mag rijden en waar er stoplichten moeten komen. Dat kan niet op het internet. Dat is geen exclusief overheidseigendom. Wij kunnen dus ook niet zomaar regels maken. Omdat de cyberspace nog niet volledig wordt gereguleerd biedt het een uitgelezen mogelijkheid aan allerlei krachten die kwaad in de zin hebben, zoals criminelen, terroristen en staten. Regels zijn dus nodig. Maar als we dat willen, moeten we het samen doen, bijvoorbeeld met Google, Facebook en Amazon, maar ook met mensenrechten-ngo’s en hackersorganisaties.

Lees het interview met Timo Koster hier.

Verdedigen

Niet alle onveiligheid is te voorkomen. Een moderne verdediging - van ons grondgebied, maar ook van cyberspace - is daarom van groot belang. Via het NAVO-bondgenootschap focussen we op dreigingen aan de oost- en zuidflank van Europa. Timo Koster bezocht recent de NAVO-missie in Litouwen:

Ik ben een middag met onze mensen het bos ingegaan. We praatten over hoe zij de beslissingen, die op het hoogste niveau zijn genomen, in de praktijk brengen. Die mannen en vrouwen maken een compromis van politici uit 29 landen werkbaar. Dat zijn Nederlandse militairen en die zijn voor lange tijd van huis. Ze zijn 24/7 beschikbaar en dat doen ze voor onze veiligheid.

©Ministerie van Defensie

Versterken

Als gastland voor diverse VN-instellingen voor vrede en recht, zetten we ons actief in voor het versterken van de internationale rechtsorde en internationale veiligheidssamenwerking. We werken samen met internationale partners in VN-, NAVO- en EU-verband. Nederlandse kennis passen we daarbij ook buiten ons grondgebied toe, bijvoorbeeld in Irak en Afghanistan. Een onveilige situatie daar kan doorwerken op de veiligheid hier in Nederland.

Als Koninkrijk der Nederlanden praten we daarnaast regelmatig op het hoogste niveau mee over vrede en recht, zoals vorig jaar in de VN-Veiligheidsraad. Om vrede te bewaken, hebben we sterke internationale organisaties nodig, waar landen met elkaar in gesprek blijven. Permanent Vertegenwoordiger bij de VN in New York, Karel van Oosterom, blikt terug:

Echt spannend en uitdagend was ons voorzitterschap van het Noord-Korea sanctiecomité. Een enorme verantwoordelijkheid. Eind 2017 werd gevreesd voor een nucleair conflict; de dreigementen over aanvallen en rode knoppen vlogen over en weer. Die spanning voelde je ook in de Raad, waar de gemoederen tussen de VS aan de ene kant, en Rusland en China aan de andere kant soms zo hoog opliepen, dat er ook op ons grote druk kwam te staan. Daar hebben we ons goed doorheen geslagen, terwijl we tegelijk ook stappen hebben kunnen zetten.

Eén van onze prioriteiten in de Veiligheidsraad was het verbeteren van VN-vredesmissies. Nederland blijft zich daarvoor inzetten, ook buiten de Raad. Begin 2019 organiseerden de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie samen met Rwanda een grote internationale conferentie over dit thema. Ook Onder-secretaris-generaal voor VN-vredesoperaties, Jean-Pierre Lacroix, nam daaraan deel, en pleitte voor meer inzet van VN-lidstaten en vrouwen bij vredesmissies.

Lees het interview met Jean-Pierre Lacroix hier.

Jean-Pierre Lacroix

Een andere prioriteit in de Veiligheidsraad was internationale gerechtigheid. Ook hiervoor blijft Nederland zich hard maken. Nederland vindt dat schendingen van oorlogsrecht en mensenrechten niet ongestraft mogen blijven. Vanaf 2020 hopen we als Koninkrijk weer een zetel te bekleden in de VN-Mensenrechtenraad. Minister Kaag trapte hier onlangs de campagne voor af.

Meer weten?

Wil je meer lezen over het gevarieerde werk van Buitenlandse Zaken op het gebied van veiligheid? Abonneer je dan op ons maandelijkse e-zine  ‘De Veiligheidsdiplomaat’.

Wil je meer informatie over de GBVS lees dan de Notitie Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie (GBVS).

Onze ambassadeurs zetten zich wereldwijd in voor onze veiligheid. Hoe ziet hun werk er in de praktijk uit? Kijk de afleveringen van Floortje en de ambassadeurs hier terug.