Op een snijvlak van belangen

Nederland is een welvarend land. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt aan het behoud daarvan en zet zich continu in voor een bereikbaar, veilig en duurzaam Nederland. Heel Nederland is het werkterrein. Het ministerie werkt aan een veilig en bereikbaar land met een gezonde en duurzame leefomgeving. Hierbij staat het voor grote uitdagingen met gemeenschappelijke, maar ook veel tegengestelde belangen. Aandacht voor het milieu in combinatie met snel en veilig van A naar B. Economische groei en een veilige infrastructuur, in balans met een gezonde leefomgeving.

Als land onder zeeniveau krijgen we steeds meer te maken met de gevolgen van klimaatveranderingen. We zetten daarom in op CO2-neutraal leven, werken en wonen. Tegelijkertijd beschermen we onze kust en riviergebieden.

We willen dat Nederland optimaal bereikbaar blijft en meegroeit met de wereldeconomie, als logistiek knooppunt en handelsland. Zonder goede wegen, spoorverbindingen, havens, vaarwegen en luchthavens komt onze economie tot stilstand. Daarbij hebben we de verantwoordelijkheid ons land zo in te richten dat mensen prettig wonen.

De vraag naar grondstoffen voor bijvoorbeeld eten, elektrische apparaten en kleding neemt wereldwijd sterk toe. Daarom werkt de overheid samen met het bedrijfsleven om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. In het Grondstoffenakkoord staan afspraken om de Nederlandse economie in 2050 volledig te laten draaien op herbruikbare grondstoffen. Als tussenstap hebben we de ambitie om in 2030 het nationale verbruik van primaire grondstoffen met 50% te verminderen.

Onze omgeving is van ons allemaal

IenW opereert op het snijvlak van belangen. Het verbeteren van onze bereikbaarheid, (water)veiligheid in een duurzame leefomgeving. Dit doen IenW’ers via een combinatie van hoofden en handen: wetenschappers, beleidsmakers, uitvoerders en toezichthouders. Specialisten van het departement, Rijkswaterstaat (RWS),  Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT),  Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Samen komen zij tot slimme oplossingen en praktische daden, juist omdat ze allemaal anders denken. Ze werken niet alleen, maar samen met burgers, bedrijven en belanghebbenden. Onze omgeving is van ons allemaal.

De kracht van het contrast

Uit dilemma’s en diversiteit ontstaan prachtige oplossingen. Wat onmogelijk lijkt, kan wél. Zoals bij het gebied rond Lent (Nijmegen). We zorgen dat de rivier hier minder snel buiten haar oevers kan treden, terwijl we meer ruimte maken voor natuur en woningen. Een innovatieve oplossing die tot veel internationale aandacht en kennisexport leidt.

Of neem de A2 door Maastricht. Die loopt nu ondergronds, waardoor twee wijkdelen één verenigde wijk worden en mensen schonere lucht inademen (bekijk de video’s).

En de aanleg van de nieuwe A9 bij Amsterdam: we bouwen een tunnel die zorgt voor betere bereikbaarheid en tegelijk ontstaat er een nieuw groengebied zo groot als twee Vondelparken.

In 2030 wil Nederland de koploper zijn als het gaat om hergebruik van grondstoffen. We zijn dan het land met het minste restafval van Europa en het laagste CO2-verbruik. Onze lucht- en waterkwaliteit is van Europese topkwaliteit. We vormen een ultramodern knooppunt dat ons nog beter verbindt met de wereld. Maar bovenal is en blijft Nederland bereikbaar, veilig en duurzaam.

We zijn met onze medewerkers en stakeholders continue in gesprek over de afwegingen die we moeten maken. We werken met de kracht van het contrast.

IenW: De Kracht van het Contrast 3

(Op een zwarte achtergrond verschijnt langzaam de tekst: Nederland verandert. En met grote opgaven als stijgend water, afval, drukke wegen en luchtvervuiling staan wij dagelijks en overal in Nederland voor dilemma's. Kampen, half zes 's ochtends.)

DOOR RUSTIGE MUZIEK KLINKT DONDER EN REGEN

GEBIEP VAN EEN WEKKER

RADIOSTEM: Goedemorgen, het is opnieuw erg onstuimig in Nederland wat door een actieve stormdepressie komt.
Windvlagen van tachtig tot negentig per uur...

(Een stuurman op de brug van een boot. Beeldtekst: Soms lijken die dilemma's onoplosbaar. Een vrouw smeert een boterham en een man drinkt van een kopje. Vervolgens staat hij recht en trekt hij z'n jas aan.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

(Vijf voor zeven in Alkmaar, een vuilnisophaler is aan het werk. Een man stapt uit z'n wagen. Beeldtekst: Want met iedereen rekening houden, kan eigenlijk niet.)

(De man raapt een gebroken veer op van de grond. Beeldtekst: En tegengestelde belangen verenigen kan eigenlijk niet.)

VROUWENSTEM: Inmiddels is de file opgelopen tot tien kilometer.
Hou rekening met een half uur vertraging.

(De stuurman geeft gas bij. Verschillende beelden van mensen die hard aan het werk zijn. Een roeier werpt een tros los en afval wordt verbrand. Een grote graafmachine schept in het zand. Versnelde beelden van een snelweg. Een verkeerscentrum en een man die z'n handen wast. Beeldtekst: Tenzij het wél kan.)

DE RUSTIGE MUZIEK GAAT PLOTS OVER IN STEVIGE MUZIEK

(Verschillende mensen die weglopen. Beeldtekst: Zoals in Kampen bij de IJssel. Waar ruimte voor de rivier de veiligheid waarborgt.)

DE STEVIGE MUZIEK SPEELT VERDER

(Een hond komt uit het water gerend. Windmolens in de verte. Een woonwijk. Beeldtekst: Zoals in Noord-Holland. Waar woonwijken worden verwarmd met niet-recyclebaar afval.)

(Zoals op onze steeds drukkere wegen. Waar we met slimme oplossingen op het spoor en de weg files bestrijden. Zoals in de Haven van Amsterdam. Waar meer scheepsverkeer zorgt voor minder CO2-uitstoot door biodiesel.)

(Zoals bij de A2-tunnel in Maastricht. Die woonwijken verbindt en weer leefbaar maakt. Het beeld wordt wit. Beeldtekst: En overal in Nederland waar we samen met bedrijven, bewoners en overheden dilemma's omzetten in oplossingen. De kracht van het contrast. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.)

DE STEVIGE MUZIEK NEEMT AF

RUSTIGE MUZIEK

IJsseldelta: meer scheepverkeer en ruimte voor natuur

IenW: De Kracht van het Contrast 2

(In een rij huizen gaat een lamp aan. Het regent hard. Een man kijkt naar buiten. Een gele auto rijdt door een grote plas. Beeldtekst: Meer water laten stromen als bescherming tegen wateroverlast.)

STEVIGE MUZIEK TOT HET EIND VAN DE VIDEO

(Een man in een oranje jas stapt uit de gele werkauto. In een modderige vlakte plant hij een bord met: Let op, drijfzand. Beeldtekst: Toerisme stimuleren en tegelijkertijd rietvogels aantrekken. De man baant zich een weg door ruig terrein. Hij raapt een veertje op.)

(Beeldtekst: Meer scheepverkeer laten varen door de natuur ruimte te geven. Een graafmachine staat op een schip en stort iets in een drijvende bak ernaast. Beeldtekst: Dat kan eigenlijk niet. Of toch wel? Zoals bij de IJssel bij Kampen.)

(De man loopt bij een rivier. Beeldtekst: dekrachtvanhetcontrast.nl. Een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.)

A2 bij Maastricht: beter verbinden met minder asfalt

IenW: De Kracht van het Contrast 1

(Door grijs zand ploegt een rupsband. Een zware machine is iets aan het slopen. Uit een laadklep stroomt bouwmateriaal. Beeldtekst: Meer groen creëren door het bouwen van wegen.)

STEVIGE MUZIEK TOT HET EIND VAN DE VIDEO

(Twee mannen sjouwen met een dikke pijp. Een van hen houdt z'n hoofd onder een waterstraal. Dan bedient hij een grote slijptol. Beeldtekst: De regio beter verbinden met minder asfalt.)

(Een man trekt een werkjas aan. Even later rijdt hij door een tunnel. Beeldtekst: Leefbaarheid in de stad verbeteren en tegelijkertijd bereikbaar blijven. De man kijkt samen met een collega op een kaart. Beeldtekst: Dat kan eigenlijk niet. Of toch wel? Zoals bij de A2 in Maastricht. Auto's rijden over een weg langs een kerk.)

(Beeldtekst: dekrachtvanhetcontrast.nl. Een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.)

Samen werken aan de Toekomst

We zijn geweldig trots nu we hier zo staan na een jaar hard werken.
Ik kan maar één woord zeggen: Het is het wowgevoel.
Niet te alledaags.
Maastricht, die sociale onverdeelde stad.
Ik kan zeggen dat hier een heel dankbare burgemeester staat.
Als je aan een project begint...
zeggen ze vaak: We moeten de bevolking er goed bij betrekken.
Ze moeten weten wat er gebeurt.
We moeten rekening houden met hun belangen.
Dat zijn allemaal eisen die je stelt om het project beter te maken.
Maar dat je met een project de sociale structuur in een stad verandert...
dat mensen anders gaan reizen en andere kennissen krijgen...
daar hou je normaal geen rekening mee. Dat was echt een eyeopener.
De Groene Loper hier...
is een verschil van dag en nacht met vroeger.
Dat je nu aan een park woont en niet aan een snelweg, zonder te verhuizen.
Ik vind het wel wat.
Al het verkeer dat zich via Amsterdam naar het zuiden begaf...
moest door Maastricht.
Ze kwamen met 120 km per uur aangeraasd...
en moesten dan echt op de rem, want dan moest je via zes stoplichten...
met een snelheid van 50 km per uur door de stad.
Wat ooit een mooie boulevard was...
werd steeds meer een barrière tussen twee wijken.
Toen kwam uit een onderzoek van de Universiteit van Maastricht...
dat scholieren van een basisschool aan de A2...
per week bij wijze van spreken een pakje sigaretten rookten.
Het was geen pretje om aan die A2 te wonen.
Waar vroeger het verkeer reed, heb je nu de Parklaan.
Daaronder heb je tot 20 meter diep de tunnel...
en toen die in 2016 openging...
konden we met gebiedsontwikkeling aan de slag gaan...
met name om de wijken aan weerszijden van de tunnel...
weer met elkaar in verbinding te brengen.
Je ziet hier eigenlijk oost-west-assen.
Het gebied moest niet in zichzelf gekeerd raken, wat wel gebeurde...
maar het gebied moest met open verbindingen...
weer contact krijgen met de hele stad Maastricht.
Het is heel jammer dat het nu mistig is...
want normaal heb je zo'n prachtig uitzicht over de Groene Loper.
Er waren bij dit project vier partijen betrokken.
Natuurlijk de gemeentes Maastricht en Meerssen...
de provincie en het rijk.
Als je kijkt naar de financiële participatie...
dan brengt het rijk verreweg het meeste in.
Je zou dan kunnen zeggen: Wie betaalt, bepaalt.
Dat is hier niet gebeurd. Hier is gezegd: We gaan uit van gelijkwaardigheid.
Dus: het gemeenschappelijk resultaat staat voorop...
en iedereen heeft daar een gelijkwaardige stem in.
Dat geeft heel veel balans in de besluitvorming.
Je kunt niet zeggen: De weg is belangrijker dan de woningbouw.
Of: De gebiedsontsluiting is belangrijker.
Dus niet degene die betaalt heeft het hier bepaald.
Het uiteindelijke resultaat dat we hier samen wilden realiseren...
dat heeft het bepaald.
Hier zie je het project in drie dimensies.
De tunnel...
het gebied bovenop de tunnel, de Parklaan met 2000 bomen...
en links en rechts woningbouw.
We hebben eerst heel klassiek gedacht: Wat vinden wij de beste oplossing?
Hoe ziet die tunnel eruit? Hoe moet het er bovenop de tunnel uitzien?
We waren bijna op besteksniveau...
aan het bedenken, uittekenen en beschrijven...
wat we aan oplossingen uit die markt wilden halen.
Dat gaf zo'n stapel papier.
Toen heb ik gezegd: We moeten eigenlijk de rollen gaan omdraaien.
Wij kunnen goed formuleren wat het maatschappelijke vraagstuk is.
Laat nu de markt bedenken wat inhoudelijk gezien de beste oplossing is.
Hoe betrek je die uitvoering...
dichterbij die planontwikkeling?
Je gaat niet alleen tegen die aannemers zeggen:
Dat moet je in ieder geval maken.
Hier is ook gezegd: Wij zouden eigenlijk nog graag dit en dit willen.
Dat zijn 14 wensen geweest die in een ambitiedocument zijn vastgelegd.
Dat was geen officieel document...
maar het heeft wel een belangrijke rol gespeeld in de hele planontwikkeling.
Daar hebben de opdrachtnemers zich echt aan opgetrokken.
Kijk nu wat hier gebeurd is.
Hier is ruimte gecreëerd.
Ruimte waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten.
Ruimte met belevingswaarde, waarin je je gezond kunt bewegen.
Leefbaarheid voor de stad.
Het bijzondere van dit project is...
dat de maatschappelijke opgave al in een vroeg stadium centraal is gesteld.
Het werd niet gezien als een infrastructuur- of capaciteitsproject...
maar als een maatschappelijke opgave.
Koekje?
Het is iets waar ik altijd over gedroomd had.
Wat je heel mooi ziet:
Dat ze de buurten die altijd gescheiden werden door die snelweg...
met elkaar verbinden. Dat lukt wonderwel heel goed.
Je ziet ze van die kant en van die kant komen. Van alle kanten komen ze...
om hier gezellig te zitten, wat te drinken, wat te eten.
Als de Groene Loper er niet was...
dus als de situatie nog was zoals eerst, met die geluidswal...
dan was ik hier nooit begonnen.
Dan was het nooit gelukt om die verbinding te creëren...
die we hier graag willen creëren.
Alles wat je hier in wit piepschuim ziet...
is bijna allemaal nieuwbouw.
Het was en is de bedoeling...
om het gebied een heel nieuw woningbouwprogramma te geven.
Er is heel veel sociale woningbouw op sommige plekken in de wijken.
en hier worden duizend woningen toegevoegd in de particuliere sfeer...
om het niet alleen aantrekkelijk te maken voor mensen...
die hier een wooncarrière willen maken, maar ook voor mensen van buiten.
Wat blijkt? Dat die Groene Loper Oost-Maastricht nu op de kaart zet...
als een gebied waar mensen echt enthousiast op inhaken...
omdat ze daar willen gaan wonen.
Het gebied heeft zichzelf dus door de tunnel opnieuw op de kaart gezet...
als heel aantrekkelijk leef- en woongebied in Maastricht.
Bij het becijferen van een infrastructuur- investeringsproject...
wordt heel erg gekeken vanuit economisch perspectief.
Maar het blijkt dat het gewoon heel moeilijk is...
om die leefbaarheidsbaten vooraf in te schatten.
Dat is ook bij dit project overduidelijk gebleken.
Ex ante, in die kosten-batenanalyse...
zijn de leefbaarheidsbaten hier ingeschat...
op 12 miljoen, als ik het me goed herinner.
Binnen twee jaar na de opening van de tunnel...
kwam het Centraal Plan Bureau met een nieuw rapport...
dat liet zien dat de leefbaarheidsbaten in dit geval...
in een straal van 1 km rond deze tunnel...
maar liefst 220 miljoen bedragen.
Bijna het twintigvoudige van wat er vooraf becijferd was.
Dan hebben we het over de leefbaarheidsbaten...
zoals die tot uitdrukking komen in de waardestijging...
van het vastgoed in de directe nabijheid van de tunnel.
Als mensen vroegen waar ik woonde, zei ik:
Ik woon langs de A2 in Maastricht.
Je bent ongetwijfeld elk jaar bij me langsgereden...
als je op vakantie ging, of ervan terugkwam.
Het was echt een barrière in de stad...
en die is nu helemaal geslecht.
De overkant is dichterbij gekomen.
Voor de toekomst is het van groot belang...
dat we vooral de sociale dimensie toevoegen.
Ik denk dat we eigenlijk bij elk groot project...
ons moeten afvragen hoe we van één plus één drie kunnen maken.
Ik zie dit namelijk niet als een wegproject.
Dit is echt een gebiedsontwikkelingsproject...
en een gebiedsontwikkelingsproject waar alle factoren bij betrokken zijn...
tot en met de pastoor toe.
Ook de sociale component heeft hier echt een goeie plek gekregen.
Dat maakt dit project denk ik wel uniek, maar ook een voorbeeld.