Programma Aanpak Stikstof: achtergrond en inhoud

Te veel stikstof in de natuur is schadelijk voor verschillende planten en dieren. Bij landbouw wordt stikstof uitgestoten in de vorm van ammoniak: een kleurloos gas. Dit gas komt vrij bij dierlijke mest en kunstmest. Stikstof komt ook voor als stikstofoxide. Een stof die bijvoorbeeld auto’s, schepen en industrieën uitstoten.

Volgens de Wet natuurbescherming is een vergunning nodig voor activiteiten die kunnen leiden tot schade aan Natura 2000-gebieden, bijvoorbeeld als gevolg van stikstofdepositie (uitstoot en neerslag van stikstof).  

Stikstof in Natura 2000-gebieden

Stikstof is een belangrijke voedingsstof voor planten. Te veel stikstof is slecht voor planten die leven op een voedselarme grond. Als deze planten verdwijnen, kan dat ook slecht zijn voor de dieren die in dat gebied leven. Daarnaast leidt stikstof tot verzuring van de bodem.

Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In Natura 2000–gebieden worden bepaalde diersoorten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit te behouden. In sommige delen van de Natura 2000-gebieden is de hoeveelheid stikstof te hoog. Het Programma Aanpak Stikstof moest zorgen voor minder stikstof in de natuur.

Dieren, auto's en industrieën stoten stikstof uit in de vorm van gas. Dit gas komt in de lucht terecht. Als dit op andere gassen reageert vormen de gassen deeltjes fijnstof. Dit kan grote afstanden afleggen. De stikstof slaat weer neer in de natuur als het regent of waait.

Vergunning via Programma Aanpak Stikstof

De overheid wil de hoeveelheid stikstof in de natuur (stikstofdepositie) terugdringen. Daarvoor introduceerde zij in 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dit programma was ook gericht op het versterken van de natuur en het maakte tegelijkertijd economische ontwikkeling mogelijk. Dit deed het PAS door:

  • te voorzien in natuurherstelmaatregelen in Natura 2000-gebieden waar te veel stikstof is. Bijvoorbeeld door stikstof uit de bodem versneld te verwijderen door maaien of plaggen, of door het natuurlijke leefgebied te verbeteren door duinen weer te laten stuiven of hydrologische maatregelen te nemen;
  • te voorzien in maatregelen waardoor er minder stikstof terecht komt in deze Natura 2000-gebieden. Bijvoorbeeld door de aanscherping van normen voor de maximale uitstoot van ammoniak uit stallen en het besluit emissiearme huisvesting.

Op deze manier bood het PAS ruimte aan nieuwe activiteiten die stikstof uitstoten. Wie iets wilde ondernemen waardoor mogelijk stikstof terecht kwam in een Natura 2000-gebied, kon bij de aanvraag van een natuurvergunning of een ander toestemmingsbesluit (zoals een tracébesluit) gebruik maken van het PAS. Denk daarbij aan de aanpassing van een weg, het uitbreiden van een veehouderij, de nieuwbouw van woningen of nieuwe industriële activiteiten.

PAS ongeldig voor vergunningen

Op 29 mei 2019 heeft de Raad van State vergunningen hetProgramma Aanpak Stikstof ongeldig verklaard.