Aanpak gevolgen bevolkingsdaling

De regio’s kennen grote uitdagingen op het terrein van wonen, arbeidsmarkt, bereikbaarheid, onderwijs en zorg. Die uitdagingen kunnen lang niet altijd door de gebieden zelf worden opgelost. Daarnaast is elke regio uniek, daarom is er in de aanpak van de gevolgen van bevolkingsdaling een passende aanpak per gebied nodig. 

Daarvoor werkt de Rijksoverheid samen met provincies, regio’s en gemeenten aan de leefbaarheid van gebieden met bevolkingsdaling.

Programma Bevolkingsdaling

Om de gevolgen van bevolkingsdaling aan te pakken is in 2016 is het tweede Actieplan Bevolkingsdaling opgesteld. Elk jaar verschijnt er een Voortgangsrapportage Actieplan Bevolkingdaling. Belangrijke onderwerpen zijn:

  1. Aanpassingen en sloop van woningen en gebouwen

    Er moeten minder woningen in krimpgebieden komen, omdat daar minder mensen wonen. Tegelijkertijd moeten woningen worden aangepast aan de behoeften van de bewoners. Dat komt door de vergrijzing en jonge mensen die wegtrekken. Er is bijvoorbeeld meer behoefte aan kleine, betaalbare huurwoningen in plaats van standaard eengezinswoningen. Omdat er steeds minder mensen wonen, kan ook sloop van woningen nodig zijn.

    In krimpgebieden staan ook meer winkels, kantoren, bedrijventerreinen, erfgoed en landgoedgebouwen leeg. Net als maatschappelijke gebouwen, zoals scholen, theaters en buurthuizen.  Dit brengt de aantrekkelijkheid, de lokale economie en de identiteit van een dorp of stad in gevaar. Vanuit het programma Bevolkingsdaling zoekt de overheid naar oplossingen, zoals herbestemming of uiteindelijk sloop.
     
  2. Versterken van de economie en arbeidsmarkt

    De uitdaging voor de krimpgebieden ligt op de ontwikkeling van het bedrijfsleven, stimuleren van economische groei en het aantrekken en behouden van arbeidskrachten. De overheid kan zorgen voor een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Zo worden jongeren opgeleid voor de banen die er in een gebied zijn.  
     
  3. (Digitale) bereikbaarheid

    Voor de leefbaarheid en economie is het belangrijk dat een gebied goed te bereiken is. De afname van de bevolking kan ervoor zorgen dat het openbaar vervoer niet meer door kleine dorpen rijdt of zelfs wordt opgeheven. Hierdoor kunnen belangrijke voorzieningen, zoals scholen of ziekenhuizen, minder goed bereikbaar zijn. De overheid kijkt bijvoorbeeld naar alternatieve vormen van vervoer. Een andere manier is het verbeteren van de digitale bereikbaarheid. Snel internet is belangrijk voor steeds meer inwoners en bedrijven. Ook voor de zorg kan dit een uitkomst zijn.
     
  4. Behoud van voorzieningen

    Door bevolkingsdaling maken minder mensen gebruik van voorzieningen. Supermarkten, banken, culturele voorzieningen en sportclubs verdwijnen op steeds meer plekken in de gebieden. Hierdoor neemt de aantrekkelijkheid van een gemeente af en kan de leefbaarheid teruglopen. Er lopen verschillende initiatieven om te kijken of en op welke manier bepaalde voorzieningen overeind gehouden kunnen worden.

Intensievere samenwerking met regio’s

In krimpgebieden dreigen woningmarktproblemen toe te nemen, zijn er tekorten aan geschoolde arbeidskrachten en blijft het aanbod van voorzieningen onder druk staan. Sinds eind 2018 zet het Actieplan Bevolkingsdaling daarom extra in op intensievere samenwerking met de regio’s. Zo starten er verschillende trajecten.

Maatwerktrajecten

In 2019 en 2020 start het ministerie van Binnenlandse Zaken maatwerktrajecten in 6 regio’s: Noordoost-Fryslân, Oost-Groningen, Zuidoost-Drenthe, de Achterhoek, Parkstad Limburg en Zeeuws-Vlaanderen. In deze maatwerktrajecten wordt gekeken naar wat er in een specifieke regio nodig heeft om de gevolgen van bevolkingsdaling aan te kunnen pakken. Speciale aandacht is er voor de woningmarkt, de arbeidsmarkt en het onderwijs. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een Regio Deal.

Door te zien wat voor verschillen en overeenkomsten er in een regio zijn, kunnen de nationale en regionale overheden daar in de toekomst op inspelen.

Expertisetrajecten

In de expertisetrajecten wordt meer kennis opgedaan over 2 belangrijke onderwerpen. Hierbij kunnen alle krimp- en anticipeerregio’s betrokken worden.

Het eerste traject gaat over wonen en doet onderzoek naar het slopen en verbouwen van woningen in krimpgebieden. Het doel hiervan is om een beeld schetsen van een goede aanpak voor krimpgebieden. Het tweede traject gaat over klimaatverandering en de energietransitie. Huishoudens gaan zich aanpassen aan het veranderende klimaat. Sommige oplossingen op het gebied van duurzame energie zijn minder geschikt in gebieden met weinig inwoners. Andere oplossingen zijn misschien juist erg geschikt.