Ruimtelijk beleid voor bodem en ondergrond

De Rijksoverheid ontwikkelt samen met andere overheden een samenhangend beleid voor het gebruik van de ondergrond. Dat doen ze in het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond.

Samenhangend beleid voor bodem en ondergrond

Er gebeurt steeds meer in de grond, bijvoorbeeld:

  • het winnen van drinkwater en aardgas uit de ondergrond;
  • het graven van tunnels en aanleggen van kabels en buisleidingen;
  • het opslaan van warmte en koude in de ondergrond.

Provincies en gemeenten moeten daarom soms kiezen hoe en waar de grond gebruikt kan worden. En hoe het grondwater daarbij wordt beschermd. Of hoe de overheden moeten omgaan met bodemvervuiling als er op een nieuwe plek gegraven wordt. Hiervoor is het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond opgezet. Het Rijk en andere overheden werken hierin samen.

Het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond bestaat uit 3 thema's:

  • Diepe ondergrond. In de Structuurvisie Ondergrond staat het beleid voor activiteiten in de diepe ondergrond, met centraal de drinkwatervoorziening en mijnbouw.
  • Bodem en ondiepe ondergrond. De Rijksoverheid en decentrale overheden werken beleid uit voor de activiteiten in de bodem en ondiepe ondergrond. In het Meerjarenplan 2018-2020 Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond staan onderwerpen als bodemdaling, bodemenergie en kabels en leidingen.
  • Bodemverontreiniging. Op de website Bodem+ staat informatie over beleid, onderzoek en wetgeving van de Rijksoverheid op het gebied van bodemsanering. Bijvoorbeeld over asbest in bodem, bodemonderzoek en Wet Bodembescherming (Wbb). 

Naast het beleid voor bodem en ondergrond investeert de overheid in onderzoek naar het gebruik van bodem en ondergrond en de gevolgen ervan. Zo is er het Kennis- en Innovatieprogramma Bodem & Ondergrond (KIBO). Daarnaast staat in het landelijke systeem Basisregistratie ondergrond (BRO) wat er in heel Nederland gebeurt in de ondergrond.

Animatie over Structuurvisie Ondergrond

(Een animatie.)

VOICE-OVER: De grond onder onze voeten.
We staan er niet vaak bij stil, maar we maken er wel veel gebruik van.
Er ligt een enorm netwerk aan leidingen dat gas, water, stroom en afvalwater transporteert.
Er liggen tunnels voor ons vervoer, ondergrondse parkeergarages fietsenstallingen en alle fundamenten van onze gebouwen.
We gebruiken onze ondergrond ook voor onze energievoorziening om gas en olie te winnen en om er energie in op te slaan en duurzame energie uit te winnen.

(Een dwarsdoorsnede van de grond toont ondergrondse boorschachten.)

LEVENDIGE MUZIEK

Maar in de bodem bevinden zich ook natuurlijke kringlopen.
Een heel belangrijke is die van het grondwater.
De bodem zuivert water dat we nodig hebben in de landbouw en voor ons drinkwater.
Er is een kringloop van voedingsstoffen en een grote variatie aan planten en dieren.
Ook is er veel archeologische en aardkundige informatie te vinden die voor toekomstige generaties behouden moet blijven.
Het is druk in de grond onder onze voeten.
Veel verschillende functies met hun eigen belangen.
Ze kunnen elkaar in de weg zitten, maar ook aanvullen.
Zo kan een leeg gasveld worden hergebruikt voor aardgasopslag maar is het vaak niet mogelijk om bijvoorbeeld tegelijkertijd aardgas en aardwarmte te winnen op dezelfde plek.
Wat in de grond gebeurt, staat niet los van de wereld boven de grond.
Zo kan het gunstig zijn om kassen te bouwen op plaatsen waar aardwarmte gemakkelijk te winnen is.

(Een bovenaanzicht van kassen.)

Omgekeerd heeft een activiteit onder de grond vaak een bovengrondse installatie nodig die in een druk of kwetsbaar gebied moeilijk valt in te passen.
Het Rijk heeft een visie op de diepe ondergrond gemaakt die bij nieuwe ontwikkelingen helpt een goede balans te vinden tussen het beschermen en benutten van de ondergrond voor drinkwater en energie.
Ingrepen in die ondergrond doen we voor tientallen jaren en zijn vaak niet zomaar weer terug te draaien.
Een goede afstemming tussen alle activiteiten is dus nodig.
Zo voorkom je dat er knelpunten ontstaan of er kansen worden gemist.
Samen met burgers, bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen heeft de overheid deze structuurvisie voor de ondergrond gemaakt.
Om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst duurzaam gebruik kunnen maken van de ondergrond.

(Het Nederlandse wapenschild op een blauwe achtergrond. Beeldtekst: Dit was een productie van de Rijksoverheid.)

DE LEVENDIGE MUZIEK EBT WEG

Landelijke afspraken in Structuurvisie Ondergrond

Het gebruik van bodem en ondergrond moet duurzaam, veilig en efficiënt. Gebruiken en beschermen moeten in balans zijn. Dat staat in de Structuurvisie Ondergrond. Provincies en gemeenten moeten deze visie gebruiken als basis voor hun ruimtelijke plannen. Ook kunnen drinkwaterbedrijven, energieleveranciers, overheden of bewoners de structuurvisie gebruiken bij plannen voor de inrichting van een gebied. Bij het maken van beslissingen over de plannen moeten alle overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerken. Met aandacht voor de veiligheid en belangen van bewoners.

De structuurvisie zorgt voor:

  • mogelijkheden om grondwater te winnen voor de drinkwatervoorziening;
  • ruimte voor mijnbouw, vooral voor warmtewinning om de klimaatdoelen te halen.
  • bescherming van grondwater.

De Structuurvisie Ondergrond is opgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. De ministerraad heeft de structuurvisie op 8 juni 2018 goedgekeurd. Daarna is deze voor behandeling naar de Tweede Kamer gestuurd.