Ruimtelijk beleid voor bodem en ondergrond

De Rijksoverheid wil samen met andere overheden een samenhangend beleid ontwikkelen voor het gebruik van de ondergrond. Dat doen ze in het Programma Bodem en Ondergrond.

Samenhangend beleid voor bodem en ondergrond

Er gebeurt steeds meer in de grond onder uw voeten. Uit de ondergrond worden bijvoorbeeld drinkwater, aardgas en olie gewonnen. Daarnaast liggen er kabels en buisleidingen en worden er tunnels in gegraven. Ook worden steeds vaker warmte en koude in de grond opgeslagen, om de temperatuur van huizen en bedrijven mee te regelen.

Het gebruik van de ondergrond is belangrijk voor bijvoorbeeld drinkwatervoorziening en energievoorziening. De ondergrond kan uw woning of bedrijfspand aardwarmte geven. Het kan dus belangrijk zijn om te weten welke mogelijkheden de bodem in uw buurt heeft. En welke activiteiten bij u in de ondergrond plaatsvinden. Maar u kunt zich ook zorgen maken over de gevolgen van sommige activiteiten. Bijvoorbeeld omdat de bodem kan dalen, of het grondwater vervuild kan raken.

Programma Bodem en Ondergrond

Het wordt steeds drukker in de ondergrond. Overheden moeten daarom soms kiezen waar welke activiteiten kunnen plaatsvinden. En hoe het grondwater daarbij wordt beschermd. Of hoe overheden met resterende bodemvervuiling omgaan als op die plek nieuwe activiteiten komen. Deze keuzes kunnen niet los van elkaar gemaakt worden.

Hiervoor is het Programma Bodem en Ondergrond opgezet. Het Rijk en andere overheden werken hierin samen aan:

  • landelijke afspraken in de Structuurvisie Ondergrond;
  • vraagstukken op regionale en lokale schaal;
  • kennis over bodem en bodemgebruik.

Animatie over Structuurvisie Ondergrond (Strong)

(Een animatie.)

VOICE-OVER: De grond onder onze voeten.
We staan er niet vaak bij stil, maar we maken er wel veel gebruik van.
Er ligt een enorm netwerk aan leidingen dat gas, water, stroom en afvalwater transporteert.
Er liggen tunnels voor ons vervoer, ondergrondse parkeergarages fietsenstallingen en alle fundamenten van onze gebouwen.
We gebruiken onze ondergrond ook voor onze energievoorziening om gas en olie te winnen en om er energie in op te slaan en duurzame energie uit te winnen.

(Een dwarsdoorsnede van de grond toont ondergrondse boorschachten.)

LEVENDIGE MUZIEK

Maar in de bodem bevinden zich ook natuurlijke kringlopen.
Een heel belangrijke is die van het grondwater.
De bodem zuivert water dat we nodig hebben in de landbouw en voor ons drinkwater.
Er is een kringloop van voedingsstoffen en een grote variatie aan planten en dieren.
Ook is er veel archeologische en aardkundige informatie te vinden die voor toekomstige generaties behouden moet blijven.
Het is druk in de grond onder onze voeten.
Veel verschillende functies met hun eigen belangen.
Ze kunnen elkaar in de weg zitten, maar ook aanvullen.
Zo kan een leeg gasveld worden hergebruikt voor aardgasopslag maar is het vaak niet mogelijk om bijvoorbeeld tegelijkertijd aardgas en aardwarmte te winnen op dezelfde plek.
Wat in de grond gebeurt, staat niet los van de wereld boven de grond.
Zo kan het gunstig zijn om kassen te bouwen op plaatsen waar aardwarmte gemakkelijk te winnen is.

(Een bovenaanzicht van kassen.)

Omgekeerd heeft een activiteit onder de grond vaak een bovengrondse installatie nodig die in een druk of kwetsbaar gebied moeilijk valt in te passen.
Het Rijk heeft een visie op de diepe ondergrond gemaakt die bij nieuwe ontwikkelingen helpt een goede balans te vinden tussen het beschermen en benutten van de ondergrond voor drinkwater en energie.
Ingrepen in die ondergrond doen we voor tientallen jaren en zijn vaak niet zomaar weer terug te draaien.
Een goede afstemming tussen alle activiteiten is dus nodig.
Zo voorkom je dat er knelpunten ontstaan of er kansen worden gemist.
Samen met burgers, bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen heeft de overheid deze structuurvisie voor de ondergrond gemaakt.
Om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst duurzaam gebruik kunnen maken van de ondergrond.

(Het Nederlandse wapenschild op een blauwe achtergrond. Beeldtekst: Dit was een productie van de Rijksoverheid.)

DE LEVENDIGE MUZIEK EBT WEG

Landelijke afspraken in Structuurvisie Ondergrond

In de bodem ligt een enorm netwerk aan leidingen dat gas, (afval)water en stroom transporteert. Er liggen tunnels voor ons vervoer, ondergrondse parkeergarages en alle fundamenten van onze gebouwen. Daarom is een visie gemaakt op de ondergrond, om nieuwe ontwikkelingen zo veel mogelijk in goede banen te leiden en belangrijke functies te beschermen.

De ministeries van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken hebben de Ontwerp Structuurvisie Ondergrond opgesteld. Dit deden zij in samenwerking met bedrijven, burgers, provincies, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en belangengroepen. De structuurvisie gaat over het beschermen van 2 belangrijke bronnen in de diepe bodem die voor ons hele land belangrijk zijn: voldoende goed drinkwater en (duurzame) energie.

Er staan afspraken in over nieuwe activiteiten in de diepe bodem. Dan gaat het om drinkwaterwinning uit grondwater en mijnbouw in de diepe ondergrond. Deze afspraken zijn van belang voor bijvoorbeeld drinkwaterbedrijven, energieleveranciers, overheden en bewoners. Met de structuurvisie kunnen zij bijvoorbeeld aardwarmtewinning en gasopslag afwegen tegen andere functies in een gebied.

Regionale en lokale afspraken voor de ondergrond

Er zijn ook afspraken nodig over de ondergrond op regionaal en lokaal niveau. Dan gaat het bijvoorbeeld over kabels en leidingen, over waterbeheer en over bodemenergie. Provincies, gemeenten en waterschappen zijn hier verantwoordelijk voor. Het Rijk spreekt samen met hen af welk beleid de verschillende partijen volgen en hoe zij dat uitvoeren.

Kennis over bodem en ruimtegebruik

Voor een samenhangend beleid voor de ondergrond is actuele kennis nodig over het ruimtegebruik. En over de gevolgen van het gebruik voor de bodem. Hiervoor ontwikkelt het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) een onderzoeksprogramma: het Kennis- en Innovatieprogramma Bodem & Ondergrond (KIBO). Daarnaast komt in het landelijke systeem Basisregistratie ondergrond (BRO) te staan wat er in heel Nederland gebeurt in de ondergrond.

Aanpak onderzoek naar milieueffecten voor de Structuurvisie Ondergrond

De Rijksoverheid onderzoekt de effecten van de plannen in de Structuurvisie Ondergrond op het milieu. Hiervoor heeft het Rijk een plan van aanpak opgesteld: Conceptnotitie Reikwijdte en Detailniveau planMER Structuurvisie ondergrond (NRD). Er is een samenvatting van het NRD: Aanpak milieuonderzoek Structuurvisie Ondergrond. Hierin staat het 'hoe en waarom' van het onderzoek naar de milieueffecten van de Structuurvisie Ondergrond. Naast het milieuonderzoek (het planMER) vindt ook een kosten-batenanalyse (MKBA) plaats. Beide zijn gelijk met de structuurvisie gereed.

Rijk betrekt partijen bij totstandkoming Structuurvisie Ondergrond

De Rijksoverheid betrekt partijen bij de totstandkoming van de Structuurvisie Ondergrond. Vanaf de start is er nauwe samenwerking met provincies, gemeenten en waterschappen. Daarnaast gaat het om maatschappelijke organisaties, bedrijven en publiek. Tijdens zienswijzeprocedures (inspraakprocedures) kunnen zij hun mening geven over de opzet en inhoud van de structuurvisie. In het overleg infrastructuur en milieu bespreekt het ministerie de bouwstenen voor de structuurvisie met maatschappelijke partijen. Daarna krijgt de minister een advies. Ook via een klankbordgroep en het burgerpanel kunnen de verschillende partijen hun mening geven.

Onderwerpen binnen het Programma Bodem en Ondergrond

Binnen het Programma Bodem en Ondergrond ontwikkelen het Rijk en andere overheden samenhangend beleid voor de volgende onderwerpen: