Vragen over nertsen en het coronavirus

Op meerdere nertsenbedrijven in Nederland zijn nertsen besmet met het coronavirus. Op 2 bedrijven is het aannemelijk dat er besmettingen hebben plaatsgevonden van nerts op mens.

Sinds begin december staan alle nertsenbedrijven leeg. Alle besmette bedrijven zijn geruimd. De niet-besmette bedrijven zijn klaar met het pelzen van de dieren. Ook op deze bedrijven zijn geen nertsen meer.

Het outbreak managementteam zoönosen (OMT-Z) heeft advies gegeven over de risico’s van deze besmettingen voor de volksgezondheid. Op basis van dit advies heeft het kabinet besloten om het verbod op de pelsdierhouderij naar voren te halen. Van januari 2024 naar begin 2021. Vanaf 8 januari 2021 is het verboden om nertsen te houden voor bontproductie.

Besmettingen op nertsenbedrijven

Op hoeveel bedrijven is het virus aangetroffen?

Het virus is aangetroffen op 70 nertsenbedrijven in Noord-Brabant, Limburg en Gelderland: het gaat om 44 bedrijven in Noord-Brabant, 23 in Limburg en 3 in Gelderland.

Alle besmette bedrijven zijn geruimd. Op één bedrijf was een ernstige verdenking van een besmetting. Ook dit bedrijf is geruimd. In totaal zijn dus 70 bedrijven geruimd.

Hoe zijn de nertsen besmet geraakt?

Dat wordt onderzocht. Op een aantal bedrijven werkten personen die COVID-19 verschijnselen hadden. Bij andere bedrijven is nog niet duidelijk hoe de infectie heeft plaatsgevonden. En in sommige gevallen is de bron niet meer te achterhalen. Naast het standaardonderzoek van de NVWA en GGD doet de Faculteit Diergeneeskunde van Universiteit Utrecht op verzoek van het ministerie van LNV uitgebreider onderzoek naar de mogelijke besmettingsroutes. Dit onderzoek loopt nog.

Zijn er medewerkers door nertsen besmet?

Op 2 bedrijven, helemaal aan het begin van de uitbraken bij nertsen, is het aannemelijk dat een medewerker is besmet door een nerts. Het gaat in totaal om 2 medewerkers. De betreffende medewerkers hebben tussen de nertsen gewerkt in de periode dat nog niet bekend was dat de nertsen op de bedrijven besmet waren. Er gold toen nog geen advies voor persoonlijke beschermingsmiddelen.

Er golden voorzorgsmaatregelen voor nertsenbedrijven. Hoe kan het dat er nog steeds besmettingen werden gevonden?

Er is veel onderzoek gedaan naar de besmettingsroutes. Maar het is tot nu toe niet duidelijk hoe het virus zich verspreidde. Vaak waren de nertsen al een tijdje besmet voordat de besmetting was opgespoord. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich verspreidde via voer, voertuigen, huisdieren, wilde dieren, materialen of via de lucht. Op sommige bedrijven zijn de nertsen waarschijnlijk besmet door een besmette medewerker.

Is het gemuteerde virus dat in Denemarken is gevonden ook aangetroffen in Nederland?

Nee. In Denemarken is bij nertsen een virusvariant gevonden die mogelijk minder gevoelig is voor een vaccin. Deze variant is niet in Nederland aangetroffen.

Het is normaal dat virussen veranderen (muteren) als zij zich verspreiden tussen mensen of dieren. Er zijn inmiddels al veel verschillende varianten bekend van het coronavirus. Ook op nertsenbedrijven vinden we veranderingen (mutaties) in het virus. Deze mutaties zijn tot nu toe niet teruggezien in virusstammen in de Nederlandse bevolking.

Moeten omwonenden van de besmette bedrijven zich zorgen maken?

Alleen personen die direct contact hebben met besmette nertsen lopen een groter risico om besmet te worden. Het OMT-Z stelde vast dat het risico voor omwonenden van besmette bedrijven verwaarloosbaar is. In luchtmonsters die zijn genomen buiten de stallen is geen virus aangetroffen.

Ook is er een vergelijking gemaakt met virusdeeltjes die zijn aangetroffen bij COVID-19-patiënten in de omgeving van de besmette nertsenbedrijven. Daaruit blijkt dat het virus dat is gevonden bij deze patiënten niet afkomstig is van de nertsenbedrijven.

Welke onderzoeken zijn er op nertsenbedrijven gedaan?

Op de eerste 5 besmette locaties (bedrijven) is voor langere tijd onderzoek gedaan naar hoe het virus zich op de bedrijven gedraagt. Dit onderzoek is inmiddels afgerond. Bekijk het rapport Eindrapportage SARS-CoV-2 bij besmette nertsenbedrijven.

Op alle besmette bedrijven doen de NVWA en GGD standaard traceringsonderzoek.

Daarnaast coördineert de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht een uitgebreider onderzoek naar de verspreiding van het virus binnen en tussen bedrijven. Dit onderzoek loopt nog.

Ruiming besmette bedrijven

Welke maatregelen nam de overheid op de besmette bedrijven?

Uit onderzoek op de eerste 5 besmette bedrijven bleek dat het virus langdurig op de bedrijven kan blijven circuleren. Vanuit het oogpunt van volksgezondheid is dat onwenselijk. Daarom zijn alle besmette bedrijven geruimd.

Konden we niet wachten tot het virus op de bedrijven uitdooft?

Het is onwenselijk dat het virus langdurig circuleert op een bedrijf. Personen die op de besmette bedrijven werkten liepen risico om via de nertsen besmet te raken. Zij konden op hun beurt weer andere mensen besmetten. Besmette bedrijven werden daarom zo snel mogelijk geruimd.

Waarom werden niet alle nertsenbedrijven preventief geruimd?

Alle nertsenbedrijven in Nederland werden nauwkeurig in de gaten gehouden om nieuwe besmettingen snel op te sporen. Alle besmette bedrijven werden zo snel mogelijk geruimd. Deskundigen uit het OMT-Z beoordeelden dat er buiten de besmette bedrijven geen verhoogd risico is voor de volksgezondheid. Zij adviseerden niet om over te gaan tot preventief ruimen.

Om te voorkomen dat nertsenbedrijven op de lange termijn een besmettingsbron vormen voor mensen, heeft het kabinet het verbod op de plesdierhouderij vervroegd. Dat betekent dat nertsenhouders moeten stoppen.

Hoe werden de dieren gedood als ze werden geruimd?

De nertsen werden gedood met apparatuur die al in de stallen aanwezig is. Er werd gebruik gemaakt van vergassing. De NVWA zag erop toe dat de dieren op een verantwoorde wijze werden behandeld en gedood. Ook de onafhankelijke Welzijnscommissie dierziekten zag toe op het correct behandelen van de nertsen.

Wat is er gebeurd met de geruimde dieren?

Nadat de dieren waren gedood, werden de kadavers afgevoerd en vernietigd. De kadavers zijn verbrand.

Worden de nertsenhouders voor de ruiming vergoed?

Als de overheid besluit tot ruiming, moet de overheid de geruimde dieren vergoeden. Deze vergoeding is bij verdachte dieren de waarde in gezonde toestand en bij zieke dieren een deel van die waarde. De marktwaarde wordt bepaald door de WUR. De vergoeding wordt gefinancierd vanuit het Diergezondheidsfonds.

Maatregelen niet-besmette bedrijven

Wat deed de overheid om nieuwe besmettingen op te sporen?

Alle nertsenbedrijven in Nederland werden op 3 manieren in de gaten gehouden:

  • Via een aangifteplicht: Nertsenhouders, onderzoeksinstellingen en dierenartsen waren verplicht om symptomen die kunnen wijzen op een SARS-CoV-2-besmetting bij nertsen, zoals ademhalingsproblemen en een verhoogde mortaliteit, te melden bij het landelijk meldpunt dierziekten (telefoonnummer 045 5463 188).
  • Via een early warning: Alle nertsenbedrijven moeten wekelijks verplicht alle kadavers inzenden van maximaal 50 natuurlijk gestorven dieren. Hiermee kunnen nieuwe besmettingen snel worden ontdekt.
  • Via een screening: Op alle nertsenbedrijven zijn in mei bloedmonsters genomen die zijn getest op aanwezigheid van SARS-CoV-2.

Welke maatregelen neemt de overheid op de niet-besmette nertsenbedrijven?

Alle nertsenbedrijven in Nederland zijn leeg. Vanaf 8 januari is het verboden om nertsen te houden voor bontproductie. Er kunnen dus geen nertsen meer besmet raken. De volgende maatregelen worden daarom opgeheven voor lege, niet-besmette bedrijven:

  • het aangescherpte hygiëneprotocol voor bezoekers en vervoersmiddelen;
  • het bezoekersverbod voor de stal;
  • de registratie van persoonsgegevens van mensen die de stallen binnengaan;
  • de verplichting om te zorgen dat katten en honden het bedrijf niet kunnen verlaten of de verblijfsplaatsen kunnen binnenkomen.

Wel geldt er nog steeds een vervoersverbod voor nertsen en mest van besmette nertsenbedrijven.

Vervroegd verbod op de pelsdierhouderij

Wat houdt het vervroegd verbod in?

De termijn voor het stoppen met een pelsdierhouderij schuift naar voren. Van 1 januari 2024 naar het begin van 2021. Vanaf 8 januari 2021 is het verboden om nertsen te houden voor bontproductie. Dit betekent dat pelsdierhouders 3 jaar eerder dan gepland moeten stoppen met hun bedrijf.

Waarom kunnen de pelsdierhouders een vergoeding krijgen?

Pelsdierhouders lijden schade doordat ze 3 jaar eerder moeten stoppen. Daarom kunnen zij nadeelcompensatie krijgen. Pelsdierhouders krijgen niet alle schade vergoed. Een deel hiervan valt onder het ondernemersrisico.

Wat krijgen nertsenhouders als vergoeding om te stoppen?

Voor de nadeelcompensatie reserveert het kabinet een bedrag van maximaal € 150 miljoen (inclusief uitvoeringskosten). Daarnaast heeft het kabinet eerder al € 32 miljoen gereserveerd voor onder andere sloop- en ombouwkosten.

Geldt het verbod voor alle nertsenhouders, of zijn hier uitzonderingen op?

Het verbod geldt voor alle nertsenhouderijen in Nederland.

Kunnen nertsenhouders overstappen op een andere vorm van veehouderij?

Dat hangt ervan af. Voor het overstappen op een andere vorm van veehouderij is een vergunning nodig. De gemeente of provincie geven deze vergunning af. Daarbij letten zij bijvoorbeeld op geuroverlast en stikstofuitstoot. Soms zijn er ook dierrechten nodig.

Bekijk ook: