Vragen over nertsen en het coronavirus

Op meerdere nertsenbedrijven in Nederland zijn nertsen besmet met het coronavirus. Op 2 bedrijven is het aannemelijk dat er besmettingen hebben plaatsgevonden van nerts op mens.

Op de besmette bedrijven is onderzoek gedaan naar de verspreiding van het virus onder de dieren en het risico voor de volksgezondheid. Op basis van dit onderzoek heeft het kabinet besloten om een verplichte stoppersregeling in te voeren voor alle nertsenbedrijven in Nederland vanaf het voorjaar van 2021.

Ook worden alle besmette bedrijven geruimd. Daarnaast worden alle nertsenbedrijven nauwkeurig in de gaten gehouden, zodat eventuele nieuwe besmettingen snel worden ontdekt. Voor alle nertsenbedrijven gelden strikte voorzorgsmaatregelen om verspreiding van het virus te voorkomen.

Situatie nertsenbedrijven op dit moment

Op hoeveel bedrijven is het virus aangetroffen?

Het virus is aangetroffen op 57 nertsenbedrijven in Noord-Brabant, Limburg en Gelderland: het gaat om 42 bedrijven in Noord-Brabant, 13 in Limburg en 2 in Gelderland. Tot 9 juni werd gesproken over besmette bedrijven en besmette locaties. Sommige bedrijven hebben meerdere locaties. Om onduidelijkheid te voorkomen, wordt vanaf 9 juni alleen gesproken over besmette bedrijven. Elke locatie wordt als een apart bedrijf beschouwd.

Besmette bedrijven worden na signalering Sars-Cov-2 zo snel mogelijk geruimd.

Hoe zijn de nertsen besmet geraakt?

Dat wordt onderzocht. Op een aantal bedrijven werkten personen die COVID-19 verschijnselen hadden. Bij andere bedrijven is nog niet duidelijk hoe de infectie heeft plaatsgevonden. En in sommige gevallen is de bron niet meer te achterhalen. Naast het standaardonderzoek van de NVWA en GGD doet de Faculteit Diergeneeskunde van Universiteit Utrecht op verzoek van het ministerie van LNV uitgebreider onderzoek naar de mogelijke besmettingsroutes.

Zijn er medewerkers door nertsen besmet?

Op 2 bedrijven, helemaal aan het begin van de uitbraken bij nertsen, is het aannemelijk dat een medewerker is besmet door een nerts. Het gaat in totaal om 2 medewerkers. De betreffende medewerkers hebben tussen de nertsen gewerkt in de periode dat nog niet bekend was dat de nertsen op de bedrijven besmet waren. Er gold toen nog geen advies voor persoonlijke beschermingsmiddelen.

Er gelden voorzorgsmaatregelen voor nertsenbedrijven. Hoe kan het dat er nog steeds besmettingen worden gevonden?

Er is veel onderzoek gedaan naar de besmettingsroutes. Maar het is lastig om de bron van een besmetting te achterhalen. Vaak zijn de nertsen al een tijdje besmet voordat de besmetting is opgespoord. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich verspreidt via voer, voertuigen, huisdieren, wilde dieren, materialen of via de lucht. Vermoedelijk zijn de nertsen besmet geraakt door mensen. Sommige personen werken op meerdere bedrijven en zouden zo het virus kunnen verspreiden.

Wat gaat het kabinet doen om de besmettingen bij nertsenbedrijven te stoppen?

De eerder genomen maatregelen lijken niet voldoende om nieuwe besmettingen te voorkomen. Het Outbreak Management Team Zoönosen (OMT-Z) adviseert daarom om de nertsenhouderij vóór het eind van dit jaar te stoppen. Het kabinet volgt dit advies op.

Nertsenhouders hebben nu tot 1 januari 2024 de tijd om te stoppen met hun bedrijf. Dit zal worden vervroegd naar het voorjaar van 2021 (vóórdat de paartijd van nertsen begint). Daarmee wordt voorkomen dat nertsenbedrijven op de lange termijn een besmettingsbron vormen voor mensen.

Wat gaat het kabinet doen om het risico op besmetting tot ingang van de stopperseregeling zo klein mogelijk te houden?

Op de korte termijn neemt het kabinet extra maatregelen om verspreiding van het virus tussen bedrijven te voorkomen. De meeste maatregelen zijn bedoeld om verspreiding van het virus via personen te voorkomen. Als medewerkers wisselen van bedrijf, moeten zij tussendoor 10 dagen wachten. En medewerkers van besmette bedrijven worden geadviseerd zich te laten testen.

Alle nertsenhouders zijn verplicht hun medewerkers te registreren, zodat de NVWA kan controleren of de maatregelen en adviezen worden opgevolgd.

Hoe zijn de besmettingen van nerts op mens vastgesteld?

Onderzoekers hebben de genetische codes vergeleken van de virussen die zijn aangetroffen bij nertsen en van de virussen die zijn aangetroffen bij de medewerkers van het besmette nertsenbedrijf. Op basis daarvan is een stamboom gemaakt. Daaruit kan een beeld worden gekregen van de manier waarop mensen en dieren in tijd en plaats zijn besmet.

Moeten omwonenden van de besmette bedrijven zich zorgen maken?

Personen die contact hebben met besmette nertsen lopen een groter risico om besmet te worden met SARS-CoV-2. Het OMT-Z constateert dat het risico voor omwonenden verwaarloosbaar is. In luchtmonsters die zijn genomen buiten de stallen is geen virus aangetroffen.

Ook is er een vergelijking gemaakt met virusdeeltjes die zijn aangetroffen bij COVID-19-patiënten in de omgeving van de besmette nertsenbedrijven. Daaruit blijkt dat het virus dat is gevonden bij deze patiënten niet afkomstig is van de nertsenbedrijven.

Welke onderzoeken worden er op nertsenbedrijven gedaan?

Op de eerste 5 besmette locaties (bedrijven) is voor langere tijd onderzoek gedaan naar hoe het virus zich op de bedrijven gedraagt. Dit onderzoek is inmiddels afgerond. Bekijk het rapport Eindrapportage SARS-CoV-2 bij besmette nertsenbedrijven.

Op alle besmette bedrijven doen de NVWA en GGD standaard traceringsonderzoek.

Daarnaast coördineert de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht een uitgebreider onderzoek naar de verspreiding van het virus binnen en tussen bedrijven. Dit onderzoek loopt nog.

Ruiming besmette bedrijven

Welke maatregelen neemt de overheid op de besmette bedrijven?

Uit onderzoek op de eerste 5 besmette bedrijven blijkt dat het virus langdurig op de bedrijven kan blijven circuleren. Vanuit het oogpunt van volksgezondheid is dat onwenselijk. Daarom worden alle besmette bedrijven geruimd.

Ook wordt medewerkers van besmette bedrijven geadviseerd zich op de 3de en de 10de dag na blootstelling te laten testen.

Kunnen we niet wachten tot het virus op de bedrijven uitdooft?

Het is onwenselijk dat het virus langdurig circuleert op een bedrijf. Personen die op de besmette bedrijven werken lopen risico om via de nertsen besmet te raken. Zij kunnen op hun beurt weer andere mensen besmetten. Besmette bedrijven worden daarom zo snel mogelijk geruimd.

Gaat de overheid alle nertsenbedrijven ruimen?

Alle nertsenbedrijven in Nederland worden gemonitord. Alleen bedrijven waar besmettingen met SARS-CoV-2 worden gevonden, worden geruimd.

Waarom worden niet alle nertsenbedrijven preventief geruimd?

Alle nertsenbedrijven in Nederland worden nauwkeurig in de gaten gehouden om nieuwe besmettingen snel op te sporen. Alle besmette bedrijven worden zo snel mogelijk geruimd. Deskundigen uit het OMT-Z beoordelen dat er buiten de besmette bedrijven geen verhoogd risico is voor de volksgezondheid. Zij adviseren nu niet om over te gaan tot preventief ruimen.

Om te voorkomen dat nertsenbedrijven op de lange termijn een besmettingsbron vormen voor mensen, werkt het kabinet aan een verplichte stoppersregeling. Dat betekent dat nertsenhouders de huidige productiecyclus kunnen afronden (deze eindigt rond 1 december aanstaande). En dat zij vóór het nieuwe seizoen (in maart 2020) moeten stoppen.

Hoe worden de dieren gedood als ze worden geruimd?

De nertsen worden gedood met apparatuur die al in de stallen aanwezig is. Er wordt gebruik gemaakt van vergassing. De NVWA ziet erop toe dat de dieren op een verantwoorde wijze worden behandeld en gedood. Ook de onafhankelijke Welzijnscommissie dierziekten ziet toe op het correct behandelen van de nertsen. 

Worden de nertsenhouders vergoed?

Als de overheid besluit tot ruiming, moet de overheid de geruimde dieren vergoeden. Deze vergoeding is bij verdachte dieren de waarde in gezonde toestand en bij zieke dieren een deel van die waarde. De marktwaarde wordt bepaald door de WUR. De vergoeding wordt gefinancierd vanuit het Diergezondheidsfonds.

Kunnen nertsenhouders opnieuw nertsen gaan fokken als hun bedrijf geruimd is?

Nee. Nertsenhouders werken met een jaarcyclus. Zij kunnen pas in het voorjaar weer starten met fokken. Door de verplichte stoppersregeling mogen nertsenhouders vanaf het voorjaar van 2021 geen nertsen meer houden.

Bovendien geldt een landelijk vervoersverbod voor nertsen. Zolang dat verbod er is, kunnen er geen nieuwe nertsen naar een leeg bedrijf worden gebracht.

Maatregelen niet-besmette bedrijven

Wat doet de overheid om nieuwe besmettingen op te sporen?

Alle nertsenbedrijven in Nederland worden op 3 manieren in de gaten gehouden:

  • Via een aangifteplicht: Nertsenhouders, onderzoeksinstellingen en dierenartsen zijn verplicht om symptomen die kunnen wijzen op een SARS-CoV-2-besmetting bij nertsen, zoals ademhalingsproblemen en een verhoogde mortaliteit, te melden bij het landelijk meldpunt dierziekten (telefoonnummer 045 5463 188).
  • Via een early warning: Alle nertsenbedrijven moeten wekelijks verplicht alle kadavers inzenden van natuurlijk gestorven dieren. Hiermee kunnen nieuwe besmettingen snel worden ontdekt.
  • Via een screening: Op alle nertsenbedrijven zijn in mei bloedmonsters genomen die zijn getest op aanwezigheid van SARS-CoV-2.

Welke maatregelen neemt de overheid op de niet-besmette nertsenbedrijven?

Naast de aangifteplicht, early warning en screening,  gelden voor alle nertsenbedrijven enkele voorzorgsmaatregelen:

  • een vervoersverbod voor nertsen en mest van nertsen;
  • een (aangescherpt) hygiëneprotocol van de NVWA voor bezoekers en vervoersmiddelen;
  • een bezoekersverbod voor de stal;
  • een verplichting om te zorgen dat katten en honden het bedrijf niet kunnen verlaten of de verblijfsplaatsen kunnen binnenkomen;
  • een dringend advies dat medewerkers met klachten passend bij COVID-19 niet met de nertsen in aanraking komen, niet in de stal komen en zich laten testen.
  • een koppeling van medewerkers aan vaste bedrijven;
  • een registratie van persoonsgegevens van mensen die de stallen binnengaan.

Verplichte stoppersregeling

Wat houdt de verplichte stoppersregeling in?

In de Wet verbod pelsdierhouderij staat vastgelegd dat nertsenhouders tot 1 januari 2024 hebben om met hun bedrijf te stoppen. Met de verplichte stoppersregeling wordt deze termijn vervroegd naar het voorjaar van 2021.

Vanaf dat moment is het dan verboden om nertsen te fokken voor pelsproductie. Omdat nertsenhouders door deze wetswijziging 3 jaar aan inkomsten mislopen, zullen zij een financiële vergoeding ontvangen.

Vanaf wanneer gaat de stoppersregeling in?

Het voorbereiden van wetgeving zal met spoed plaatsvinden. Daarna wordt de wet voorgelegd aan de Eerste en Tweede Kamer. Het doel is dat wet in het voorjaar van 2021 in werking treedt, vóórdat de paartijd van nertsen begint.

Geldt de stoppersregeling voor alle nertsenhouders, of zijn hier uitzonderingen op?

Deze wet zal gelden voor alle nertsenhouderijen in Nederland.

Wat krijgen nertsenhouders als vergoeding om te stoppen?

Voor deze regeling reserveert het kabinet een bedrag van maximaal € 150 miljoen (inclusief uitvoeringskosten).

Daarnaast heeft het kabinet eerder al € 32 miljoen gereserveerd voor onder andere sloop- en ombouwkosten.

Deze sector zou al stoppen in 2024 zonder financiële vergoeding. Waarom krijgen ze alsnog geld om te stoppen?

Bij het verbod op de pelsdierhouderij in 2013 kregen nertsenhouders 10 jaar de tijd om hun bedrijf te stoppen. Met deze overgangstermijn konden ze onder andere hun investeringen terugverdienen. Nu de overgangstermijn met ongeveer 3 jaar wordt ingekort, lopen nertsenhouders 3 jaar aan inkomsten mis. Daarom zal worden gekeken welke nadelige gevolgen dit heeft voor nertsenhouders. En hoe zij daarvoor gecompenseerd kunnen worden. De stoppersregeling geldt voor alle nertsenbedrijven.

Als er op dit moment geen risico is voor de volksgezondheid, waarom mogen nertsenhouders dan niet door met hun bedrijf?

Op de langere termijn is er een risico dat het virus op de bedrijven blijft circuleren. Deze bedrijven kunnen daarmee een bron vormen voor nieuwe infecties van mens en dier. Bovendien neemt de maatschappelijk onrust over de besmettingen op nertsenbedrijven toe. Daarom heeft het kabinet besloten om de pelsdierhouderij vervroegd te beëindigen.

Bekijk ook: