Interview: 10 vragen over de boostervaccinatie aan RIVM-expert Lieke Sanders

Door de besmettelijke omikronvariant krijgt elke 18-plusser uiterlijk in de tweede helft van januari een boostervaccinatie aangeboden. Waarom is dit belangrijk? Welk risico loop je als je geen boostervaccinatie krijgt? En is de boostervaccinatie ook veilig als je zwanger bent?

Prof. dr. Lieke Sanders is kinderarts en hoogleraar immunologie en infectieziekten bij kinderen. Ze werkt bij het expertisecentrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding van het RIVM.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: waarom is de boostervaccinatie noodzakelijk?

“De boostervaccinatie is een oppepper die de werking van de eerste twee basisvaccinaties verbetert. Dit is nodig om twee redenen. Allereerst omdat de bescherming tegen een infectie van de eerste basisvaccinaties na een tijdje afneemt, vooral als er nieuwe virusvarianten opkomen. Een boostervaccinatie is extra belangrijk door de snel opkomende en zeer besmettelijke omikronvariant. Het blijkt dat de eerste 2 vaccinaties minder goed beschermen tegen een infectie met deze variant. Door een boostervaccinatie gaan je antistoffen weer flink omhoog en ben je beter beschermd. Daarom is het belangrijk dat iedereen zo snel mogelijk de kans krijgt om een boostervaccinatie te halen.”

"Zonder boostervaccinatie is de kans groter dat je corona krijgt. En dat je het virus doorgeeft aan anderen. Ook ben je minder goed beschermd tegen nieuwe varianten, zoals omikron."

Welk risico loop je als je geen boostervaccinatie haalt?

“Zonder boostervaccinatie is de kans groter dat je corona krijgt. Zeker ouderen en mensen met een onderliggende aandoening kunnen daar ernstig ziek van worden. En ook al word je zelf niet zo ernstig ziek, zonder boostervaccinatie is de kans groter dat je het virus doorgeeft aan anderen. Bovendien ben je zonder boostervaccinatie veel minder goed beschermd tegen verschillende nieuwe varianten van het coronavirus, zoals de omikronvariant.”

Werkt de boostervaccinatie wel tegen de omikronvariant?

“Het vaccin herkent de omikronvariant wel, maar minder goed dan de deltavariant. Het spike-eiwit, dat aan de buitenkant van het virus zit, ziet er bij omikron iets anders uit dan het oorspronkelijke spike-eiwit. De antistoffen hebben daar last van omdat ze het spike-eiwit van het omikronvirus minder goed herkennen. Met de boosterprik worden in korte tijd veel extra antistoffen bijgemaakt. Dit lijkt ook te helpen om het virus beter te kunnen aanpakken. Behalve antistoffen is er nog een tweede verdedigingslinie, die cellen opruimt die toch geïnfecteerd zijn geraakt. Die tweede linie lijkt wat  minder gevoelig voor veranderingen in het virus. Ook deze linie versterk je weer wat met de booster. We hopen dat er hierdoor voldoende bescherming is tegen ernstige ziekte door de omikronvariant, maar helemaal zeker weten we dat nog niet.”

De boosterprik is voor iedereen. Niet alleen voor ouderen. Zij mochten eerst omdat zij van corona ernstig ziek kunnen worden.

Waarom is het belangrijk dat ook mensen onder de 60 de boostervaccinatie nemen?

“Ook bij mensen onder de 60 zien we meer besmettingen door de delta- en de omikronvariant. Door de boostervaccinatie zijn ook jongere mensen beter beschermd tegen corona-infecties dan leeftijdsgenoten zonder boostervaccinatie. Mochten ze toch besmet raken met corona dan worden ze minder ziek en geven ze het virus minder snel door aan anderen.”

Welk effect verwacht je als alle gevaccineerden in Nederland een boostervaccinatie hebben gehad?

“We verwachten dan een afname van het aantal besmettingen. Dit betekent dat het coronavirus minder makkelijk om zich heen kan grijpen en er minder ouderen en kwetsbare mensen in het ziekenhuis komen door corona. Maar eigenlijk is het belangrijkste dat iedereen zich laat vaccineren om nieuwe varianten ook in de toekomst minder kans te bieden om zich te verspreiden.”

Welke bijwerkingen zijn mogelijk bij de boostervaccinatie?

“De boostervaccinatie is met een mRNA-vaccin. Oftewel, met Pfizer of Moderna. De mogelijke bijwerkingen van de boostervaccinatie zijn hetzelfde als na de eerste 2 basisvaccinaties met een mRNA-vaccin. Dit betekent dat je pijn kunt krijgen op de plek waar de prik is gezet, vermoeider kunt zijn of hoofdpijn kunt hebben. Sommige mensen hebben ook last van koorts, spierpijn, gewrichtspijn, rillingen, misselijkheid en braken. De bijwerkingen vinden vooral kort na de vaccinatie plaats. Meestal verdwijnen de bijwerkingen na 1 of  2 dagen weer. Daarnaast blijven we monitoren we op zeer zeldzame bijwerkingen, net zoals na de eerste twee prikken. We verwachten geen nieuwe of hele andere bijwerkingen, maar we blijven wel alert”

De boostervaccinatie is voor veel mensen de derde prik die zij tegen het coronavirus kunnen krijgen. Verwacht je dat er nog meer boostervaccinaties nodig zijn in de toekomst?

“Dat is lastig te voorspellen. Het lijkt erop dat vooral ouderen en kwetsbare mensen boostervaccinaties nodig kunnen hebben in de toekomst. Maar als meer mensen ernstig ziek worden van nieuwe virusvarianten en de huidige vaccins helemaal niet goed meer zouden werken, dan zou het kunnen dat iedereen aangepaste vaccins nodig heeft. Hier doen we steeds onderzoek naar, zoals nu met de omikronvariant.”

Hoeveel tijd moet er zitten tussen mijn laatste coronavaccinatie en de boostervaccinatie?

“Er moeten minimaal 3 maanden tussen je laatste coronavaccinatie en de boostervaccinatie zitten. Eerder hielden we 6 maanden aan, omdat uit onderzoek blijkt dat de boostervaccinatie dan nóg beter werkt. Dat je nu al na 3 maanden je boosterprik kan halen, heeft te maken met de snelle opkomst van de zeer besmettelijke omikronvariant. Door de snelheid van nieuwe  besmettingen met de omikronvariant, is het belangrijk om zo snel mogelijk  bij zoveel mogelijk mensen de bescherming te verhogen. Na 3 maanden biedt de boosterprik voldoende extra bescherming. De tijd die tussen de booster en de basisprikken moet zitten, is wat anders dan de 2 weken die tussen de boostervaccinatie en de griepprik moeten zitten. Die wachttijd is voor de zekerheid. Op die manier kunnen we de bijwerkingen goed uit elkaar houden en weten we zeker dat de 2 vaccins elkaar niet in de weg zitten.”

Er moeten minimaal 3 maanden tussen je laatste coronavaccinatie en de boostervaccinatie zitten.

Is de boostervaccinatie ook veilig als je zwanger bent, borstvoeding geeft of zwanger wil worden?

"Onderzoeken laten zien dat de eerste twee basisvaccinaties van Pfizer en Moderna veilig zijn als je zwanger bent, borstvoeding geeft of zwanger wil worden. Er is nu geen reden om aan te nemen dat dit anders is bij boostervaccinaties. We adviseren dus om de boostervaccinatie te halen als je zwanger bent, borstvoeding geeft of zwanger wil worden. Dit omdat je als zwangere vrouw meer risico loopt om ernstig ziek te worden van corona en dat ook gevolgen kan hebben voor de baby.”

Wat is het verschil tussen de boostervaccinatie en een derde vaccinatie?

“Ik kan mij voorstellen dat mensen dit verwarrend vinden. Want voor allebei geldt dat het de derde prik is. Toch is er een groot verschil. De derde vaccinatie heb je alleen nodig als de eerste 2 basisvaccinaties weinig of helemaal niet werken. Bijvoorbeeld omdat je een ernstige afweerstoornis hebt. Bij een deel van deze mensen is een derde vaccinatie nodig om beter beschermd te zijn tegen ernstige ziekte of sterfte door corona. Helaas werkt de derde vaccinatie niet bij iedereen van hen. Zij moeten dus extra voorzichtig blijven."