Duurzame zorg: Alphega apotheek

Gertjan Hooijman (apotheker bij Alphega apotheek Asten) is in samenwerking met lokale huisartsen en zorgverzekeraar CZ een voorloper in doelmatig en duurzaam verstrekken van medicijnen.

Duurzame zorg: Alphega apotheek

We staan hier in Asten bij apotheek Alphega.
Wat hier gebeurt is uniek op het gebied van duurzame farmaco therapie.
Samenwerking tussen apotheek en huisarts,
wat geresulteerd heeft in 20% minder medicijnen voorschrijven.
Wat natuurlijk ook resulteert in 20% minder afval wat in het milieu terechtkomt.
Medicijnen die in het water / grondwater terecht komen en er nu niet inkomen.
Dat is gewoon fantastisch. We gaan kijken.

(Aldus Cathy van Beek. Vanaf de straat loopt ze de apotheek binnen.)

Gert-jan, wat fijn dat wij hier eigenlijk kunnen zijn.
In wat voor apotheek zijn wij hier eigenlijk?

(Gert-Jan Hooijman:)

Dit is een Alphega apotheek. Alphega is een een bepaalde apotheek formule.
Het is de enige apotheek in het dorp. Asten heeft ongeveer 16.000 inwoners.
Daarmee kun je voorstellen dat het een hele grote apotheek is.
Een apotheek waar normaal gesproken zo'n 300 mensen per dag komen.
Nu met corona wat minder, is het wat rustiger.
En wij zijn met name ook Alphega apotheek vanwege het zorg aspect van de formule,
waardoor wij zorg voor de patiënt willen leveren.
De rest van wat wij doen ondergeschikt maken aan dat ene ding:
zorg voor de patiënt. Dat is het belangrijkste wat wij willen.
En daar proberen we onze hele omgeving op aan te passen.
Het grappige is dat wij hier 10 huisartsen hebben in dit dorp.
We werken zeer nauw samen met de huisartsen en apotheken.
Maar ook met de thuiszorg die hier om de hoek zit.
Dus wij hebben in de eerste lijn hele strakke samenwerkingsverbanden.
Om ervoor te zorgen dat die zorg geoptimaliseerd is.
Als je dat lokaal kunt organiseren zoals wij dat doen...
A, is het financieel aantrekkelijk.
Maar B is het voor een patiënt fijner en is de kwaliteit van de zorg veel beter.
En dat is zo mooi dat je begint bij de patiënt en de kwaliteit van zorg
en de juiste zorg op de juiste plek bij de juiste patiënt.
Maar dat het ook nog duurzaam is. Kun je daar iets over zeggen?
Ja, dat duurzaam is wel heel grappig. Dat realiseren we onszelf eigenlijk niet.
Totdat ik voor een jaar een prijs kreeg van het waterschap Aa en Maas.
Omdat ik uitstekend bezig was in het duurzaam bedrijven van zorg
en ik die mensen heb gevraagd: "Goh, leuk vertel?"
Omdat ik zelf die link helemaal niet had gelegd.
Toen bleek dat het waterschap metingen gedaan heeft in het oppervlaktewater.
Daarbij bleek dat in Asten
aanzienlijk minder geneesmiddelen resten in het oppervlaktewater zaten
dan in de rest van Brabant.
Dus ja, als je erover nadenkt is het eigenlijk logisch.
Hoe minder je uitgeeft, hoe minder in het oppervlaktewater komt.
Als je dan de achterkant ook regelt,
door geneesmiddelen goed af te voeren naar de juiste plek,
dan krijg je deze resultaten.
Dus was eigenlijk bij ons bijkomend, zeg maar.
Maar natuurlijk gezien de toekomst heel erg belangrijk.
Als ik als huisarts daar mee wil beginnen, of als apotheker of samen...
Wat moet ik dan doen?

(Gert-Jan leunt tegen een apothekerskast.)

Belangrijk is het gesprek met elkaar voeren. Mijn voorganger, dat is mijn voordeel geweest.
Mijn voorganger heeft hier een systeem neergezet met de huisartsen,
waardoor er een maandelijks overleg is met huisartsen
waarbij ze hebben afgesproken: we maken gebruik van elkaars kennis.
Kennis van de huisarts en van de apotheek brengen we in.
En die proberen we samen tot een beleid te boetseren.
Dat doen we nu al veertig jaar.
Daar kwam op een gegeven moment bij dat we het elektronisch wilden doen.
Omdat je als huisarts kun je dat ook allemaal niet onthouden.
We hebben gezegd die beslisbomen willen we vastleggen in een elektronisch systeem.
Dus hebben we 20 jaar terug een elektronisch voorschrijfsysteem ontwikkeld.
En wat je nu ziet is dat wij standaard afspraken maken van:
iemand heeft een bepaalde aandoening.
De huisarts diagnostiseerd die aandoening.
Die denkt te weten wat de patiënt heeft en komt vervolgens
in een soort beslisboom terecht waarbij die komt tot een recept.
En dat recept, daar kun je dan met name ook aangeven welk geneesmiddel,
de goede dosering, maar ook heel belangrijk, de aantallen.
De aantallen tabletten die gewoon heel belangrijk zijn in dit soort processen.
En daar werken we nu al twintig jaar mee.
En dat heeft dus als gevolg dat we heel veel kosten besparen.
Heel veel kwaliteit leveren.
En daarnaast heb je technisch nog allerlei voordelen.
Leidden die aanpassingen die je moet doen over en weer
ook wel eens tot discussies tussen de huisartsen en de apotheker?
We hebben soms inderdaad heftige discussies met elkaar, met de huisartsen.
Kijk, als het over een pijnstiller hebben dan...
Meestal zie je bij een pijnstiller, na een dag of drie, vier
is de pijn weg en heb je je pijnstiller niet meer nodig.
Waarom zou je een doosje van 30 stuks afleveren?
Dan kun je er ook tien afleveren. Soms is dan de discussie:
As de pijn dan niet weg is, komt de patiënt dan terug?
Moet je er weer tien hebben.
Uiteindelijk blijkt dus: die discussie die voeren we
en dan maken we optimale aantallen daarin. Dus dat is het ene punt.
Het andere punt wat belangrijk is:
Door een bepaalde beslis structuur in dat elektronisch voorschrijf systeem te leggen
voorkomen we dat de verkeerde patiënt de verkeerde medicatie krijgt.
Dus we komen ook heel vaak op 'niet medicatie'.
Een antibioticum. Iemand komt hoestend en proestend bij de huisarts.
Dan weten we meestal dat dat viraal is, dat we daar geen medicatie voor hebben.
Dan moet de huisarts uitleggen aan de patiënt:
U moet het zelf uitzieken. Duurt een week.
De gouden uitspraak hier is:
met antibiotica duurt het zeven dagen, zonder antibiotica duurt het een week.
Dus dan is het onzin om antibiotica te geven.
Dat is in feite datgene wat wij propageren.
Dat door zo'n beslis systeem die mensen geen antibiotica krijgen.
Ik denk dat heel vaak...
Antibioticum is sowieso een duidelijk voorbeeld.
Vaak worden antibiotica onnodig voorgeschreven.
Hoe zij dit proces nog kunnen versnellen?
Je zou het proces heel goed kunnen versnellen door dat je met elkaar moet afspreken:
waar ligt ieders kennis.
En de kennis van een huisarts
Die ligt met name op het individu, op de ziekte,
op de diagnose of het herkennen van klachten, etc. etc.
De kennis van een apotheker ligt bij geneesmiddelen.
Het is eigenlijk eenvoudig: als je die twee samenbrengt,
dan heb je optimale zorg En je ziet dat de...
Met name in de jaren dat ik begon, waren dat twee totaal verschillende werelden.
Huisartsen en apothekers, totaal verschillende werelden.
Je ziet nu wel een hele sterke verbetering in de nieuwe opleiding,
dat de twee gaan samenwerken.
Het is vanuit die samenwerking tijdens een opleiding
wordt dat vertrouwen eigenlijk al gekweekt
Als je dat vertrouwen...
De huisarts moet vertrouwen dat de apotheker zonder allerlei andere beweegredenen
een bepaald advies geeft voor een therapie.
En als apotheker moet je erop vertrouwen dat de huisartsen de therapie blijven volgen
en zich houden aan het systeem.
Als dat vertrouwen er is, dan heb je eigenlijk heel snel iets zoals wij hier doen.
Vertrouwen is belangrijk, maar als je ervan uitgaat
dat doeltreffendheid en doelmatigheid, maar ook duurzaamheid hand in hand gaan,
dan heb je natuurlijk een asset in handen.
Het is de keten in drie feiten.
Je begint iets voor te schrijven als je dat heel bewust doet.
De patiënt gebruikt heel bewust, dat ook een hele belangrijke therapietrouw.
Gebruikt hij de geneesmiddelen, wanneer, etc.
Daar zit ook nog heel veel verspilling in. En als er dan toch iets overblijft.
Hoe voer je dat op een juiste manier af? Het is heel die hele keten die belangrijk is.
Maar als je de patiënt centraal stelt...
Dat hoor je vaak, 'patiënt centraal stellen'. Maar je moet het ook doen.
De meesten roepen het wel. Maar het gebeurt te weinig, vind ik.
Nog een vraag naar de toekomst toe.
Wat zou jouw ambitie nu zijn, ook in die keten. Je hebt de huisartsen,
maar de patiënt gaat ook naar het ziekenhuis, komt weer terug.
Wat overkomt die patiënt, dat die dan ineens daar andere medicijnen krijgt?
Hetzelfde, maar een andere kleur of een andere vorm.
Dat bevordert de therapietrouw niet. Is daar nog een ambitie?
Ja, absoluut. U gaf zelf al het voorbeeld het Radboud.
Dat is één van de weinige ziekenhuizen in Nederland,
waar ze het een beetje fatsoenlijk geregeld hebben.
Mijn grote ambitie is om dat stuk...
We hebben hier in de regio 5 ziekenhuizen, wat het iets lastiger maakt.
Maar ja, mijn ambitie is het om het om dat stuk heel goed te regelen.
Omdat je inderdaad ziet dat mensen die het ziekenhuis in gaan
nemen een tas met geneesmiddelen mee die wordt door de specialist
wordt die aan de kant gezet en daar wordt zijn plaatje weer op gedaan.
Die geneesmiddel worden weggegooid. Hier wordt weer een bepaald stuk verspilling...
Daar zit heel veel verspilling in. Als we dat kunnen afstemmen met z'n allen
Dan maken we een hele groot slag in kwaliteit voor de patiënt,
in kwaliteit voor met name betreft de therapietrouw,
maar zeker ook milieutechnisch.
Want ik denk dat we niet weten
of niet beseffen hoeveel we weggooien.
door dit soort rare gedrag eigenlijk, want iedereen heeft er last van.
De patiënt, de apotheek, het milieu.
We hebben het over vertrouwen gehad, over het hele proces.
Maar wat heeft dat nou precies opgeleverd qua duurzaamheid?
Nou, heel praktisch.
Wat we wel heel leuk vonden was, ik kreeg een groenblauwe handdruk
van het waterschap Aa en Maas, 500 euro.
We met z'n allen van gebarbecued hebben, dus altijd leuk voor de team building.
Maar ik was zelf verbaasd waarom ik die kreeg.
Maar door daarover na te denken, denk ik, het is eigenlijk logisch.
De grootste voordelen die je voor het milieu hebt zijn met name
omdat we minder uitgeven komt er automatisch minder in milieu.
Want mensen moeten geneesmiddelen gebruiken.
De meeste medicijnresten die in het milieu komen,
zijn gewoon natuurlijke uitscheiding van mensen uit urine en dat soort zaken.
Hoe meer je dat beperkt, hoe minder in het milieu.
Hoe minder antibiotica we geven, hoe minder mensen antibiotica uit plassen,
hoe minder afvalproducten we in het oppervlaktewater krijgen.
Ten tweede hoe minder we voorschrijven, hoe minder weggegooid hoeft te worden.
We spraken over die samenwerking met een ziekenhuis, bijvoorbeeld.
Daar zitten veel voordelen in die we kunnen behalen
om minder geneesmiddelen af te leveren en dus ook minder afval te krijgen.
En de afval die we hebben, die is onvermijdelijk.
Om die afval ook zoveel mogelijk proberen op een hele fatsoenlijke en juiste manier
via de gemeente, via de milieustraat weer alle regelingen die we daar heffen af te voeren.
Nou, dan heb je het proces in drie stukken.
Het voorschrijven, dat proberen we te beperken.
De patiënt die minder uitstoot heeft, dat proberen we te beperken.
Wat wat er aan uitstoot is,
dat gaan we zo efficiënt mogelijk uit de milieustroom halen.
En zorgen dat het niet in het afvalwater komt,
maar dat goed verwerkt wordt.
Prachtige keten benadering.
En je zegt ja, de ene partner in de keten ontbreekt nog.
Dat zijn de ziekenhuizen, daar zijn we mee bezig.
En dat is mijn ambitie voor de toekomst.
En wat doe je dan praktisch hier op de werkvloer?
Praktisch op de werkvloer is het met name uitleggen, uitleggen, uitleggen.
Dus mijn assistenten moeten met name uitleggen aan de mensen
waarom ze bepaalde dingen niet krijgen,
waarom ze kleine hoeveelheden krijgen en wat de basis daarachter is.
En heel goed uitleggen waarom ze een medicijn gebruiken,
hoe ze het moeten gebruiken en wat ze moeten doen als ze het over hebben.
Als ze het goed gebruiken hebben ze niks over, doen hoeven ze niks weg te gooien.
Het is voor hun name heel belangrijk om dat verhaal te doen.
En wat heel belangrijk is, is uit te leggen hoe de regeling
van de teruggebrachte medicijnen is.
Wij proberen mensen te motiveren om geneesmiddelen terug te brengen,
dus we doen dat via narrowcasting.
We doen dat via de krant en de magazines die we in dit dorp verspreiden,
maar ook door onze assistenten dit verhaal te laten vertellen.
Dus proberen we mensen echt te motiveren om geneesmiddelen terug te brengen.
Eind oktober of ergens in oktober is er in de Week van het Water.
Die wordt gecombineerd vanuit VWS met de week van geneesmiddel afvalverwerking.
Dan willen we dat verhaal nog sterker neerzetten in de apotheken, dan we nu al doen.
Wat belangrijk is om te zeggen is dat we in deze apotheek een speciale status hebben.
We hebben als enige in heel Nederland een speciaal contract met de CZ,
de grote zorgverzekeraar in Tilburg. Dat is enorm belangrijk, omdat het systeem
niet meewerkt aan dingen die we nu besproken hebben.
CZ heeft gesteld van we moeten dat gaan openbreken.
We moet het systeem gaan openbreken.
We moeten af van te veel betalen voor distributie en we moeten gaan betalen naar zorg.
CZ heeft met mij afspraken gemaakt om een soort lumpsum idee
vanuit die lumpsum een aantal zorg prestaties te gaan opzetten,
te gaan uitvoeren waar een bepaald bedrag voor wordt neergezet.
En dat bedrag moet uiteindelijk landelijk opgeld doen en moet
uiteindelijk landelijk leiden tot een verandering in het systeem.
En de zorgverzekeraar steekt daar enorm z'n nek voor uit,
want de financiering vanuit de overheid is niet geregeld met de zorgverzekeraar.
En dus ik waardeer dat enorm van CZ dat ze proberen samen met mij om te kijken:
Hoe kunnen we het systeem openbreken om alle voordelen in een keten die we net benoemd hebben
ook gewoon betaalbaar financierbaar en fatsoenlijk te houden.