Bescherming archeologisch erfgoed

Gemeenten en provincies moeten in hun bestemmingsplannen rekening houden met bekende of te verwachten archeologische vindplaatsen. Voor het aanpassen van een archeologisch rijksmonument, is een monumentenvergunning nodig.

12.000 archeologische terreinen

In Nederland zijn ongeveer 12.000 archeologische terreinen. Dit zijn locaties waar historische resten uit het verleden in de grond zitten. Bijvoorbeeld scheepswrakken of oude nederzettingen. Bijna 1.500 van deze terreinen zijn rijksmonumenten.

Archeologische vindplaatsen intact laten

De overheid wil historische resten van archeologische vindplaatsen zo lang mogelijk onaangetast in de grond bewaren. Daar zijn ze immers al eeuwen goed bewaard gebleven en een vindplaats kun je maar 1 keer opgraven. Volgende generaties hebben misschien wel andere vragen over ons verleden. Hopelijk hebben ze in de toekomst nog betere onderzoekstechnieken.

Rol gemeenten bij bescherming erfgoed archeologie

Gemeenten hebben een belangrijke rol in de bescherming van archeologische terreinen. Zij moeten in bestemmingsplannen en vergunningen rekening houden met mogelijke archeologische vindplaatsen. 

Komt er bijvoorbeeld een plan om woningen te bouwen op een archeologisch terrein? Dan moet de initiatiefnemer van het plan archeologisch vooronderzoek doen. Op basis van dat onderzoek, neemt de gemeente vervolgens een beslissing. De initiatiefnemer moet bijvoorbeeld de historische resten bewaren of opgraven.

Archeologische rijksmonumenten

De belangrijkste archeologische vindplaatsen zijn beschermd als rijksmonument. Dit zijn er bijna 1.500. Deze rijksmonumenten bevinden zich zowel in de bodem als onder water. Bijvoorbeeld grafheuvels, scheepswrakken en resten van Romeinse nederzettingen. 

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) laat onderzoek doen naar deze terreinen. Het RCE bekijkt dan of ze beschermd moeten worden. Dat gebeurt altijd in overleg met de gemeente en belanghebbenden.

Vergunning voor bouwen op archeologische vindplaats

Om op archeologische vindplaatsen te bouwen, is bijna altijd een omgevingsvergunning nodig. Dit is geregeld in het bestemmingsplan van de gemeente.

Voor het bouwen op op een archeologisch rijksmonument, moet bovendien een monumentenvergunning worden aangevraagd. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ( RCE) behandelt vergunningsaanvragen voor werkzaamheden op archeologische rijksmonumenten.

Archeologisch vooronderzoek

De gemeente of provincie kan de initiatiefnemer van een bouwproject verplichten om  archeologisch vooronderzoek te laten doen. Bijvoorbeeld als op de bouwlocatie een archeologische vindplaats is. Of omdat de gemeente denkt dat die er is.

Bij het archeologisch vooronderzoek bepaalt een archeologisch onderzoeksbureau of er belangrijke sporen in de bodem kunnen zijn. Op basis van het vooronderzoek kan de gemeente of provincie beslissen of de bouw door kan gaan. Ook kan worden besloten onder welke voorwaarden dit dan moet gebeuren. Zo kan een voorwaarde zijn dat de vindplaats moet worden opgegraven voordat de bouw start. Of dat er maatregelen moeten worden genomen om de vindplaats in de bodem te behouden.

Verdrag van Valletta

Alle lidstaten van de Raad van Europa gaan op dezelfde manier om met archeologie en archeologische vindplaatsen. Dit staat in het Verdrag van Valletta. Nederland houdt zich aan dit verdrag met de Erfgoedwet. Daarin staat bijvoorbeeld dat we alleen nog mogen opgraven als er een certificaat voor is afgegeven. Ook beschermt de Erfgoedwet het maritieme archeologische erfgoed beter.