Zorg voor erfgoed

In Nederland zijn er rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en provinciale monumenten. Er zijn beschermde stads- en dorpsgezichten en Europese en Werelderfgoederen. Bovendien zijn sommige beroepen en tradities immaterieel cultureel erfgoed. De overheid let er op dat hier goed voor wordt gezorgd.

Erfgoed telt

Het kabinet investeert deze kabinetsperiode 325 miljoen euro extra in erfgoed om onder meer:

  • het erfgoed voor de huidige en toekomstige generaties te behouden;
  • het erfgoed in de leefomgeving te positioneren;
  • het belang van het erfgoed voor de maatschappij onder de aandacht te brengen.

Dit staat in de beleidsbrief Erfgoed teltDe minister van OCW stuurde de beleidsbrief in juni 2018 naar de Tweede Kamer. Deze brief schreef de minister van OCW als uitwerking van het regeerakkoord. Voor de brief gebruikte het ministerie de kennis van veel organisaties. Bijvoorbeeld de Raad van Cultuur en de Raad voor de Leefomgeving gaven advies.

De drie prioriteiten van het erfgoedbeleid

Extra geld voor restauratie monumenten en erfgoed in 2018

Het ministerie van OCW geeft in 2018 € 34 miljoen extra uit aan de restauratie van:

  • (grote) rijksmonumenten;
  • molens (inclusief groot onderhoud);
  • mobiele erfgoederen.

Het geld gaat naar 27 projecten. De projecten ontvangen een tegemoetkoming van 70% van de totale restauratiekosten, als ze aan de voorwaarden blijven voldoen. De eigenaar betaalt de andere 30%.

Deze 27 projecten en 2 fondsen krijgen in totaal 34 miljard euro uitgekeerd voor restauratie

Rijksmonumenten

Rijksmonumenten zijn gebouwde of aangelegde objecten of archeologische terreinen die behouden moeten blijven. Bijvoorbeeld om hun schoonheid, cultuurhistorische waarde of wetenschappelijke betekenis. Nederland heeft ongeveer 63.000 rijksmonumenten. Van achttiende-eeuwse grenspalen tot Paleis Noordeinde in Den Haag.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) wijst rijksmonumenten aan. Dit doet de RCE namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De RCE gebruikt hiervoor aanwijzingsprogramma’s. Deze programma’s richten zich op een bepaalde periode of categorie objecten of locaties. Bijvoorbeeld de wederopbouwperiode (1959-1965) of de bouwwerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert de monumenten die de Rijksoverheid bezit. Zoals bijvoorbeeld de Ridderzaal in Den Haag en het Rijksmuseum in Amsterdam.

Beschermde stadsgezichten en dorpsgezichten

Sommige stadsgezichten en dorpsgezichten in Nederland zijn beschermd. Ze zijn aangewezen om hun: 

  • schoonheid;
  • onderlinge ruimtelijke of structurele samenhang (het geheel van straten en bebouwing, bijvoorbeeld tuindorp Vreewijk in Rotterdam);
  • wetenschappelijke of cultuurhistorische waarde.

Gemeenten moeten ervoor zorgen dat het historische karakter en de structuur van deze gebieden wordt behouden. Bijvoorbeeld door de bescherming ervan vast te leggen in het bestemmingsplan. Niet alle gebouwen binnen beschermde stads- en dorpsgezichten hoeven een monument te zijn.

De ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Infrastructuur en Waterstaat wijzen gezamenlijk beschermde stads- en dorpsgezichten aan. Veel historische kernen zijn beschermd stads- of dorpsgezicht. Bijvoorbeeld het centrum van Den Haag en de binnenstad van Groningen.

Provinciale monumenten

Provinciale monumenten zijn objecten of archeologische terreinen die op de provinciale monumentenlijst staan. De provincie beschermt deze monumenten. De provincie gebruikt hiervoor een provinciale erfgoedverordening. Alleen de provincies Noord-Holland en Drenthe hebben provinciale monumenten. Bijvoorbeeld de Stelling van Amsterdam. Op basis van een monumentenlijst kunnen provincies besluiten nemen over toekennen van subsidies.

Provinciale steunpunten erfgoed

Elke provincie heeft een provinciaal steunpunt monumentenzorg en archeologie. Dit steunpunt biedt ondersteuning aan gemeenten in hun monumentenbeleid.

Gemeentelijke monumenten

Gemeentes kunnen cultureel erfgoed beschermen met een gemeentelijke erfgoedverordening. Bijvoorbeeld gebouwen die belangrijk zijn in de geschiedenis van een dorp, maar ook archeologische sites, parken of andere groenstructuren. Bijvoorbeeld groene elementen in een gebied, zoals boomrijen, struiken of bossages. Deze mogelijkheid staat in de Erfgoedwet.

Mobiel erfgoed

Mobiel erfgoed is erfgoed dat beweegt. Het gaat dan vooral om historische vervoersmiddelen zoals:

  • schepen;
  • auto's;
  • treinen of locomotieven;
  • bussen;
  • snorfietsen;
  • vliegtuigen.

Ook draaiorgels kunnen mobiel erfgoed zijn. Op de website van de Erfgoedmonitor staat meer over mobiel erfgoed.

Europees Erfgoed

De Europese Unie (EU) wil belangrijke Europese erfgoederen onder de aandacht brengen met het Europees Erfgoedlabel. Objecten en archeologische locaties kunnen dit label krijgen als alle Europeanen iets kunnen leren over het gemeenschappelijke culturele erfgoed. En dus niet alleen de bewoners in eigen land. Voorbeelden van Europees erfgoed zijn de Akropolis in de oude binnenstad van de Griekse hoofdstad Athene of de scheepswerven in de Poolse stad Gdańsk. In Nederland hebben Kamp Westerbork in Hooghalen en het Vredespaleis in Den Haag het Europees Erfgoedlabel gekregen.

Werelderfgoed

Er zijn objecten of archeologische terreinen die niet alleen van nationaal belang zijn, maar in de hele wereld erkenning krijgen als bijzonder natuurlijk of cultureel erfgoed. Deze objecten of terreinen staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Voorbeelden uit het Nederlands koninkrijk zijn de grachtengordel van Amsterdam, voormalig Zuiderzee-eiland Schokland en de oude binnenstad van Willemstad op Curaçao.

Immaterieel cultureel erfgoed

Immaterieel cultureel erfgoed zijn niet-tastbare gewoontes, tradities, rituelen, ambachten of gebruiken die al lang bestaan. Zij moeten worden doorgegeven aan volgende generaties. Op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed staan waardevolle Nederlandse tradities. Bijvoorbeeld het Sinterklaasfeest en Koningsdag, maar ook de Nijmeegse Vierdaagse en het Fruitcorso Tiel.

Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed stelt de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed samen. Een selectie van de lijst wordt voorgedragen voor opname op de UNESCO-lijst voor immaterieel cultureel erfgoed.  In 2017 is het Nederlandse ambacht van molenaar toegevoegd aan de lijst.

Toezicht monumentenzorg

Gemeenten houden toezicht op de omgang met:

  • rijksmonumenten;
  • gemeentelijke en provinciale monumenten;
  • beschermde stadsgezichten en dorpsgezichten. 

Provincies houden toezicht op het handelen van gemeenten.