Positie van mantelzorgers en zorgvrijwilligers

De zorg die mantelzorgers en vrijwilligers geven, is informele zorg. Het kabinet wil dat gemeenten en zorgprofessionals bij zorg meer letten op de mogelijkheden voor informele zorg.

Ook wil het kabinet dat gemeenten meer aandacht hebben voor de ondersteuning die mantelzorgers en vrijwilligers nodig hebben. Dit staat in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en in de Wet langdurige zorg (Wlz).

Mantelzorg bij lichtere zorg thuis (Wmo)

Krijgt iemand ondersteuning van de gemeente via de Wmo (officieel Wmo 2015)? Dan kijkt de gemeente wat de burger en zijn mantelzorger(s) zelf kunnen en willen doen. De gemeente kijkt ook of de mantelzorger daarbij (professionele) hulp nodig heeft. Dit kan de zorgtaak van de mantelzorger verlichten, waar dat nodig en mogelijk is. De ondersteuning kan een algemene voorziening, zoals een boodschappendienst zijn. Of een maatwerkvoorziening, zoals huishoudelijke hulp.

Mantelzorg bij langdurige zorg (Wlz)

Langdurige zorg is voor mensen die de hele dag intensieve zorg of toezicht dichtbij nodig hebben. Dit staat in de Wet langdurige zorg (Wlz). Zorgaanbieders maken met elke cliënt een zorgplan. Hierin staan afspraken over de precieze invulling van de zorg. Als de cliënt dat wil, kan de mantelzorger ook bij de bespreking van het zorgplan zijn. Cliënt en mantelzorger kunnen allebei een cliëntondersteuner vragen bij het gesprek te zijn. De gemeente weet welke organisatie deze hulp verzorgt.

Gemeente ondersteunt de mantelzorger

Mantelzorgers moeten ondersteuning kunnen krijgen, zodat zij niet overbelast raken. De gemeente moet de mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften van de mantelzorger beoordelen. Als het nodig is, kan een professionele kracht of vrijwilliger de zorg tijdelijk overnemen (respijtzorg).

De gemeente is verantwoordelijk voor de maatschappelijke ondersteuning aan inwoners en hun mantelzorg, zoals de respijtzorg. In de handreiking 'Effectieve respijtzorg' vinden gemeenten informatie om respijtzorg op te zetten of te verbeteren.

Samenwerking beroepszorg, mantelzorg en vrijwilligers

De professionele zorgverlener moet de mantelzorger meer als gelijkwaardige partner beschouwen. Daarnaast moet een professional zoals de wijkverpleegkundige letten op de volgende punten:

  • heeft de mantelzorger hulp nodig;
  • heeft de mantelzorgers nog tijd voor zichzelf;
  • eventuele (dreigende) overbelasting van de mantelzorger.

Als de wijkverpleegkundige de indicatie opstelt, moet hij dus ook rekening houden met de belastbaarheid van de mantelzorger. De toolkit samenwerken met mantelzorgers (voor professionals) kan daarbij helpen.

Ontwikkeling van informele zorg

Het kabinet heeft samen met zorg- en welzijnsorganisaties de Toekomstagenda Informele zorg en ondersteuning opgesteld. Gemeenten en organisaties voor mantelzorgers en vrijwilligers hebben hier ook aan meegewerkt. In de agenda staan 4 thema’s, acties en aanbevelingen voor een betere ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers:

  • Samenwerking tussen formele en informele zorg en ondersteuning

    Bijvoorbeeld door betere afstemming van werkzaamheden van de zorgverlener (formele zorg) en de mantelzorgers (informele zorg).
  • Goed toerusten van mantelzorgers en zorgvrijwilligers

    Bijvoorbeeld door contact met andere mantelzorgers (lotgenotencontact), goede voorlichting en respijtzorg.
  • Ontwikkeling van deskundigheid bij zorgprofessionals, mantelzorgers en vrijwilligers

    Beroepskrachten in de zorg kunnen leren de mantelzorger beter te begeleiden. Mantelzorgers en vrijwilligers kunnen door scholing en training ook beter met de beroepskracht samenwerken.
  • Nieuwe vormen van vrijwilligerswerk

    Activiteiten, taken en omstandigheden en wensen van vrijwilligers zijn diverser en complexer geworden. Vrijwilligersorganisaties en overheden moeten daar rekening mee houden.

Daarnaast investeerde het kabinet € 4 miljoen in het programma In voor mantelzorg. Dit programma richt zich op betere samenwerking tussen professionals en mantelzorgers. In het Werkboek In voor mantelzorg staat meer informatie over deze samenwerking. Het boek bevat ook ervaringen en nuttige aanwijzingen.

Kabinet Rutte III: goede zorg voor ouderen

Het kabinet wil de ouderenzorg verbeteren. Daarvoor is € 180 miljoen beschikbaar. Er komen maatregelen op het gebied van mantelzorg, e-health en de aanpak van eenzaamheid. Dit staat in het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’. Het kabinet werkt deze en andere voornemens nog verder uit.