Klimaat en natuur: belangrijkste plannen voor 2020

Inspelen op veranderingen in het klimaat

Doordat het klimaat verandert, krijgen we ook in Nederland steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden. Het kabinet maakt daarom in 2020 geld vrij voor verschillende projecten.

  • Wijken aardgasvrij maken of regenwater beter opvangen of afvoeren (klimaatadaptie). Voor deze lokale en regionale projecten stelt het kabinet € 10 miljoen beschikbaar.
  • De aanpak van de Waal bij Nijmegen. Binnenvaartschepen hebben door erosie van de bodem en droogte last van de ondiepe rivierbodem bij een lage waterstand in de rivier. Het kabinet trekt in totaal € 7,7 miljoen uit om de rivierbodem dieper te maken.

“Droogte zorgt voor problemen met de bevaarbaarheid van onze rivieren. Daarom moeten we ons niet alleen meer richten op waterveiligheid en de hoogste stand van het water, maar zeker ook op de laagste stand die ontzettend belangrijk is voor onze binnenvaart. De maatregelen bij Nijmegen zijn daar een mooi voorbeeld van.” Minister Van Nieuwenhuizen

In 2020 werkt het kabinet verder aan een regeling die vanaf 2021 decentrale overheden moet helpen bij de overgang naar een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de omgeving. Met geld uit het Deltafonds moeten decentrale overheden deze maatregelen tegen wateroverlast gaan uitvoeren. De Waterwet wordt aangepast, zodat geld uit het Deltafonds ook kan worden ingezet voor adaptie in steden.

Als voorloper op het gebied van klimaatadaptatie (aanpassen aan het klimaat) organiseert Nederland in 2020 de Climate Adaptation Action Summit. Daarmee houdt Nederland klimaatadaptatie hoog op de internationale agenda.

Bekijk de video over de opvang van regenwater in een woonwijk in Enschede

Stefan Kluks – Watergraaf van Vechtstromen:
De wijk Roombeek is klimaatrobuust gemaakt door heel veel ruimte voor open water in de wijk te creëren. De Roombeek zelf is weer als open waterstructuur in de wijk aangelegd. 
Er is een heel groot waterbergingsplein aangelegd waar heel veel regenwater opgevangen kan worden. 
We staan hier op een plek in Enschede waar een enorme bouwput is.
Achter mij ziet u een wadi.
Een wadi is een verlaging in het terrein waar het regenwater goed kan worden opgevangen. 
Die moet straks helemaal groen begroeien, er worden bomen geplant.
Regenwater kan hier eigenlijk in de grond trekken maar in dit geval wordt het afgevoerd door een regenwaterbuis onder deze grote verkeersader. 
Het project is begin 2019 begonnen, eind 2019 klaar. 
Voor de winkeliers betekent dit eindelijk droge voeten. 

Nicole Workel – Mede-eigenaar Bertus Workel: 
Wij hebben een winkel in fine-art artikelen, hobby- en creatieve materialen en we verkopen feestartikelen. 
In 2010, 2013 en de laatste is 2016 geweest, is er heel veel wateroverlast vanuit hoger gelegen gebieden in Enschede naar de binnenstad gerold, het lage gebied in Enschede en dan heb je natte voeten. 
Dan kun je de broekspijpen oprollen en dan gooi je je schoenen in de hoek en dan is het dweilen en met de waterzuiger de hele winkel als het ware leegpompen. 
En dan hoop ik dat de eerstvolgende hoosbui na 1 oktober plaatsvindt. 

Uitstoot broeikasgassen en andere energieprojecten

Het kabinet stelt tot en met 2030 jaarlijks € 300 miljoen beschikbaar om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dat moet volgens het Klimaatakkoord in 2030 49% minder zijn dan in 1990. Een deel van het geld wil het kabinet investeren in verschillende energieprojecten in de industrie. In totaal is voor innovatie, pilots en demoprojecten € 60 miljoen beschikbaar. Het geld wordt in 2020 als volgt verdeeld:

  • € 10 miljoen voor de versnelling van waterstofprojecten. Bijvoorbeeld om waterstof op te kunnen slaan of om te kunnen zetten naar elektriciteit.
  • € 15 miljoen voor onderzoek naar CO2. Bijvoorbeeld naar de opslag en het hergebruik ervan (Carbon Capture, Utilisation and Storage, CCUS) in een industrieomgeving.
  • € 30 miljoen voor snellere uitvoering bestaande maatregelen om CO2 terug te dringen in de industrie.
  • € 5 miljoen structureel voor circulaire, CO2-reducerende initiatieven, oplopend tot € 15 miljoen in 2023.

Daarnaast investeert het kabinet € 35 miljoen in vernieuwing bij elektriciteitsbedrijven. Voorbeelden van nieuwe technieken zijn elektriciteit uit waterstof te maken of op te slaan. Dit bedrag wordt verhoogd naar € 55 miljoen in 2030.

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) wil het voor bedrijven makkelijker maken energie op verschillende manieren op te wekken en op te slaan. Daarvoor wil het ministerie de Energiewet aanpassen. Ook moeten de aanpassingen afnemers van elektriciteit beschermen. En problemen met tekorten aan netcapaciteit oplossen. Sommige delen van Nederland hebben daar mee te maken door de snelle toename van duurzame energie.

Ook moet Nederland in 2020 de CO2-uitstoot met 25% (ten opzichte van 1990) terugdringen. Dat heeft de rechtbank aan het kabinet opgelegd. Voor de uitvoering van die uitspraak (Urgenda-uitspraak) neemt het kabinet de volgende maatregelen voor de industrie en afvalsector:

  • € 6 miljoen voor het versneld uitvoeren van warmteprojecten en CO2-afvang.
  • € 2,5 miljoen voor energiebesparing bij bedrijven die niet aan warmteprojecten en CO2-afvang meedoen.
  • € 15 miljoen voor het sneller uitvoeren van bestaande maatregelen om CO2 terug te dringen (zoals lopende warmteprojecten of CO2-afvang en -levering aan de glastuinbouw).
  • € 2,5 miljoen om het gebruik van restwarmte van de industrie te verbeteren.

Op weg naar een circulaire economie

De ambitie van het kabinet is dat Nederland in 2030 50% van de gebruikte materialen zoveel mogelijk hergebruikt. En afval zoveel mogelijk tot bruikbare grondstof verwerkt. Uiteindelijk is het doel dat Nederland in 2050 volledig circulair is. Daarom maakt het kabinet in 2020 eenmalig € 80 miljoen vrij om onder andere circulaire projecten, die ook CO2-vermindering opleveren, in de grond-, weg- en waterbouw en de kunststofketen te stimuleren. In de begroting voor 2020 maakt het kabinet daarnaast € 8 miljoen vrij voor de 5 transitieagenda’s uit het programma Nederland Circulair in 2050.

Energiezuinige glastuinbouw

Het ministerie van LNV stelt in 2020 extra middelen beschikbaar om de glastuinbouw duurzamer te maken. Het doel is om de glastuinbouw in 2040 klimaatneutraal te laten werken. De uitvoering loopt via het programma Kas als Energiebron. Dat programma stimuleert energiebesparing en het gebruik van duurzame energie in de kassen. Vanaf 2020 is gemiddeld in totaal € 35 miljoen per jaar beschikbaar. Daarvan gaat € 11 miljoen naar kennisontwikkeling, -uitwisseling en demonstraties. En ongeveer € 24 miljoen naar subsidies voor telers die energie willen besparen of nieuwe uitvindingen op het gebied van energie in hun bedrijf willen gebruiken.

Kabinetsvisie op duurzame visserij

In 2020 komt het kabinet samen met visserijorganisaties met een nieuwe visie voor Noordzee-vissers. Het kabinet wil vissers meer mogelijkheden bieden om genoeg geld te verdienen. Dat is nu soms moeilijk. Bijvoorbeeld door de bouw van windmolenparken op zee, het Europese verbod op pulsvisserij en de mogelijke gevolgen van de Brexit.

Ook is er veel aandacht voor duurzaamheid in de visserij: minder uitstoot van broeikasgassen, minder beschadiging van de bodem, niet méér vangen dan goed is voor de vissen en minder ongewenste bijvangst. Niet alleen de zeevissers moeten rekening houden met duurzaamheid. Ook vissers in de binnenwateren. Het kabinet werkt in 2020 ook aan het actieplan voor het natuurgebied IJsselmeer.

Internationale afspraken voor meer biodiversiteit

Nederland wil in november 2020 nieuwe doelen afspreken om de natuur en diversiteit te beschermen. Bijvoorbeeld om uitsterving van bepaalde dieren en planten te voorkomen. En vooral hoe dat samen kan gaan met economische activiteiten. Zoals handel, visserij en landbouw. De huidige doelen van het mondiaal biodiversiteitsverdrag (Conventie inzake biologische diversiteit, CBD) lopen dan af. De afgelopen decennia hebben veel landen zich ingezet voor gezonde bodems, schoon water, schone lucht en natuurlijke bestuivers voor voedselgewassen. Maar die acties waren niet genoeg om de doelen te halen. En daarom moeten er nieuwe afspraken komen.

Sterkere marktpositie voor boeren

Het kabinet wil dat de onderhandelingspositie van boeren en tuinders sterker wordt vergeleken met hun afnemers. Dat is nodig om de omslag naar kringlooplandbouw mogelijk te maken. Bij kringlooplandbouw komt zo min mogelijk afval vrij en is de uitstoot van schadelijke stoffen zo klein mogelijk. Ook zijn er zo min mogelijk verliezen van grondstoffen.

Het kabinet past daarom in 2020 de Mededingingswet aan. Daarmee moet het voor boeren duidelijker worden hoe ze kunnen samenwerken om hun positie te versterken.

Ook komt er in 2020 een wet die oneerlijke handelspraktijken moet tegengaan. Voorbeelden van praktijken die het kabinet wil verbieden, zijn:

  • een verbod op niet-tijdige betalingen van leveringen;
  • een verbod op verplichte meebetaling door boeren aan de marketing van producten; en
  • een verbod op het op het laatste moment afzeggen van een bestelling voor bederfelijke producten.

Bekijk de video over de voordelen van vertical farming, een vorm van duurzame landbouw:

(Beeldtitel: Duurzame landbouw. Willem Bas:)

RUSTIGE MUZIEK

WILLEM BAS (Mede-eigenaar, B-four Agro): Kringlooplandbouw, dat is in onze ogen ook circulaire bedrijfsvoering, circulaire landbouw. Ja, een voorbeeld wat wij hieraan gedaan hebben, daar staan we nu in een kas waarin diverse bladgewassen worden geteeld op water en niet meer in de volle grond. Vertical farming houdt in, in ons geval, een stellage van twaalf meter hoog waar in tien verschillende lagen onze jonge plantjes opgekweekt worden. Dus in elke laag eigen verlichting, eigen watergiften. De grote voordelen zijn dat er geen gewasbeschermingsmiddelen meer op zitten dus helemaal chemievrij, maar ook zand bijvoorbeeld in de sla dat zal niet meer voorkomen omdat het in water groeit. Water wordt niet ingekocht omdat we al het regenwater gebruiken. Dus we gebruiken geen kostbaar drinkwater voor onze kwekerij. Al onze reststromen die gebruikt worden, die worden vergist op eigen terrein in een biogasinstallatie. Daar produceren wij zo'n twee miljoen kuub aardgas per jaar mee en een deel daarvan gebruiken we zelf voor de verwarming. Als je kijkt naar ruimte in de combinatie vertical farming met onze drie hectare kas ja, vervangen wij zo'n 140 hectare buitenteelt, dus grondteelt. Grond die niet meer bemest hoeft te worden die op een andere manier duurzaam ingezet kan worden.

(Beeldtekst: De komende jaren geeft het kabinet prioriteit aan de uitwerking van het Klimaatakkoord. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Ministerie van Financien. Beeldtekst: Overheidsfinanciën. Van ons allemaal, voor ons allemaal)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT NOG EVEN VERDER EN EBT DAN WEG

Luchtkwaliteit verbeteren

De Rijksoverheid wil de luchtkwaliteit in Nederland voor alle inwoners verbeteren. De gezondheidsschade door luchtverontreiniging moet in 2030 zijn gehalveerd. Voor de delen in Nederland waar de lucht het meest vervuild is komen er extra maatregelen. Dan gaat het om de gebieden rondom de grote steden en in de buurt van intensieve veehouderijen. Daarom wil de Rijksoverheid eind 2019 het Schone Lucht Akkoord sluiten met gemeenten en provincies. Hiervoor stelt het kabinet € 50 miljoen beschikbaar.

Lucht trekt zich niets aan van grenzen. Daarom werkt Nederland samen met andere Europese landen.