Prinsjesdag 2016

Lees hier de belangrijkste informatie die op Prinsjesdag 2016 werd gepresenteerd. De Miljoenennota, Rijksbegroting, het Belastingplan en alle bijbehorende stukken.

Huishoudboekje van Nederland

In het huishoudboekje van Nederland vindt u een overzicht van de geraamde inkomsten en uitgaven. De onderstaande afbeelding werd gepubliceerd op Prinsjesdag 2016. Het gaat om de inkomsten en uitgaven over 2017. Klik in de afbeelding op een koffertje voor meer informatie over de specifieke inkomsten of uitgaven. 

Miljoenennota 2016

Overzicht inkomsten en uitgaven Miljoenennota 2016 Directe Belastingen Indirecte Belastingen Premies volksverzekeringen Premies werknemersverzekeringen Gasbaten Zorg Sociale Zaken en Werkgelegenheid Onderwijs Cultuur en Wetenschap Gemeente- en Provinciefonds Buitenlandse Zaken Infrastructuur en Millieu Veiligheid en Justitie Rentelasten Defensie Economische Zaken Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Financiën Overig Wonen en Rijksdienst

Inkomsten: Totaal 253,5 miljard

x
logo directe belastingenDirecte belastingen 70,0 miljard*
Loon- en inkomensbelasting 48,5
Vennootschapsbelasting 16,1
Dividendbelasting 3,1
Schenk- en erfbelasting 1,7
Overige 0,7

* Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal

Directe belastingen zijn de belastingen op inkomen, winst en vermogen. De belangrijkste is de loon- en inkomstenbelasting. Iedereen die een inkomen heeft uit bijvoorbeeld een onderneming, in loondienst is of een uitkering ontvangt, betaalt daarover belasting. Bedrijven in de vorm van een BV (Besloten Vennootschap) of NV (Naamloze Vennootschap) betalen over de gemaakte winst vennootschapsbelasting. Overige directe belastingen zijn bijvoorbeeld dividendbelasting en schenk- en erfbelasting.

x
logo indirecte belastingenIndirecte belastingen 78,4 miljard
Omzetbelasting 46,7
Accijnzen 11,3
Belastingen op een milieugrondslag 4,7
Overdrachts- en assurantiebelasting 4,5
Motorrijtuigenbelasting 4,1
Invoerrechten 3,2
Verhuurderheffing 1,6
Belasting op personenauto's en motorrijwielen (BPM) 1,4
Bankbelasting 0,5
Overige 0,4

Dagelijks komen we in aanraking met indirecte (kostprijsverhogende) belastingen. De meest bekende en grootste indirecte belasting is de btw. In de prijs van bepaalde consumptiegoederen is ook accijns opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn tabaksproducten, benzine en alcoholhoudende dranken. Overige indirecte belastingen zijn bijvoorbeeld motorrijtuigenbelasting, belasting op personenauto’s en motorrijwielen (BPM) en invoerrechten.

x
logo volksverzekeringenPremies volksverzekeringen 42,3 miljard

Iedere Nederlander met een inkomen betaalt premies volksverzekeringen. Wie minder verdient, betaalt minder premie. Met de premies volksverzekeringen is iedereen in Nederland verzekerd voor:

  • AOW (Algemene Ouderdom Wet) is een basispensioen voor mensen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. De AOW-leeftijd is vanaf 2013 stapsgewijs verhoogd naar 66 jaar in 2019 en 67 jaar in 2023;
  • WLZ (Wet Langdurige Zorg) voor passende zorg aan mensen met blijvende beperkingen, met aandacht voor het individuele welzijn (was tot en met 2014 onderdeel van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten).
  • Anw (Algemene nabestaandenwet) nabestaandenuitkering voor mensen bij wie de inkomsten wegvallen door het overlijden van echtgenoot/partner of ouder.
x
logo werknemersverzekeringenPremies werknemersverzekeringen 57,1 miljard

Werkgevers betalen arbeidsongeschiktheidpremies (WIA) en werkloosheidspremies (WW). Hiermee zijn alle werknemers in Nederland verzekerd van een (tijdelijke) financiële ondersteuning bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Ook betalen werkgevers inkomensafhankelijke zorgpremies aan de overheid voor hun werknemers. Hieruit worden deels, naast de eigen bijdrage en de zorgpremie die mensen zelf aan hun zorgverzekeraar betalen, de kosten voor curatieve medische zorg betaald.

x
logo gasbatenGasbaten 5,7 miljard

Gasbaten zijn de inkomsten die voortvloeien uit de verkoop van aardgas. De hoogte van de opbrengst uit aardgas is afhankelijk van de geproduceerde hoeveelheid en ook van de hoogte van de olieprijs en de euro/dollarkoers. De prijs van aardgas is namelijk gekoppeld aan de prijs van olie in dollars.

Uitgaven Totaal 262,1 miljard

x
logo ZorgZorg 74,6 miljard
Medische zorg (incl. zorgtoeslag) 47,7
Langdurige zorg en verpleging 25,6
Overig 1,3

De gezondheidszorg is in Nederland van en voor iedereen. Dit is niet vanzelfsprekend. De uitgavengroei bracht de betaalbaarheid van de zorg in gevaar. Dat pad is nu doorbroken, de zorguitgaven ontwikkelen zich nu beheerst. Dit is positief voor alle Nederlanders. Zo is de premie voor de zorgverzekering in 2016 bijna hetzelfde als in 2011, maar u krijgt er in 2016 meer en betere zorg voor.

De veranderingen in de zorg vragen veel van organisaties en zorgverleners. Ook van mensen die zorg nodig hebben. Meer dan voorheen vragen we hen te kijken wat zij zelf nog kunnen, of waarin mensen om hen heen kunnen bijstaan. In 2016 blijft er veel aandacht voor een zorgvuldige overgang naar nieuwe zorgvormen. Ook investeren we in de kwaliteit van verpleeghuiszorg. Zorgverleners krijgen meer tijd voor zorg door een vereenvoudiging van de regels. En patiënten en cliënten krijgen met moderne technologie betere ondersteuning thuis.

Naar merkbaar betere zorg: dat is onze agenda voor 2016.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo Sociale Zekerheid en ArbeidsmarktSociale Zekerheid en Arbeidsmarkt 78,1 miljard
AOW en Anw 36,4
Arbeidsongeschiktheidsregelingen 12,1
Werkloosheidsuitgaven 11,9
Re-integratie en bemiddeling (incl. sociale werkplaatsen) 7,1
Kindregelingen 3,0
Overig 7,6

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo ocwOnderwijs, Cultuur en Wetenschap 34,0* miljard
Primair onderwijs 10
Voortgezet onderwijs 7,6
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 4,1
Hoger beroepsonderwijs 2,8
Wetenschappelijk onderwijs 4,1
Studiefinanciering 2,7
Cultuur 0,7
Media 0,8
Onderzoek en wetenschapsbeleid 0,9
Emancipatie 0,1
Overig 0,3

* Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal


Het Nederlandse onderwijs doet het goed. Onze scholieren en studenten presteren uitstekend, ook omdat leraren, schoolleiders en bestuurders iedere dag hard werken om het beste uit iedere leerling te halen.

Ook onze wetenschap is van hoog niveau. Bovendien heeft het kabinet de lat nóg hoger gelegd. In 2024 moet de Nederlandse wetenschap van wereldformaat zijn, nauw verbonden met maatschappij en bedrijfsleven.

De waarde van cultuur overstijgt sociaal-economische effecten. Samenwerking, innovatie en profilering maken de kwaliteit en kracht van cultuur voor iedereen zichtbaar.

Onze publieke omroep onderscheidt zich tot slot met informatieve, culturele en educatieve programma’s voor een breed publiek.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo gemeente en provinciefondsGemeente- en Provinciefonds en BTW-compensatiefonds 23,2 miljard
Gemeentefonds 17,9
Provinciefonds 2,2
BTW compensatiefonds 3,1

Het Gemeentefonds is een fonds op de rijksbegroting dat wordt gevuld uit de belastingen. Gemeenten krijgen elk jaar geld uit het Gemeentefonds om een deel van hun uitgaven te betalen. Gemeenten mogen zelf bepalen waar ze dit geld aan besteden. Zij gebruiken het geld voor bijvoorbeeld fietspaden en schoolgebouwen. Ook provincies krijgen elk jaar geld van het Rijk, uit het Provinciefonds, om een deel van hun uitgaven te betalen: de algemene uitkering. Provincies besteden dit aan bijvoorbeeld wegenonderhoud, bodemsanering en de aanleg van recreatiegebieden. Als gemeenten en provincies BTW hebben betaald kunnen ze dat (onder voorwaarden) terug krijgen uit het BTW-compensatiefonds.

x
logo Buitenlandse Zaken/Internationale SamenwerkingBuitenlandse Zaken/Internationale Samenwerking 9,9 miljard

Nederland is door zijn open economie voor welvaart en veiligheid afhankelijk van het buitenland. Door een actieve rol bij EU, NAVO en VN en in nieuwe internationale coalities draagt de overheid bij aan vrede en veiligheid in de wereld en beschermt ze Nederlandse belangen. Bijvoorbeeld door Nederlandse bedrijven in het buitenland in contact te brengen met lokale ondernemers of voor ze te bemiddelen bij buitenlandse overheden. Daarnaast helpt de overheid Nederlanders die in het buitenland op reis zijn of daar wonen als ze zich in een crisissituatie bevinden. Nederland ondersteunt internationaal de mensenrechten en geeft hulp en stimuleert de economie in ontwikkelingslanden. Deze landen krijgen ook hulp bij de opbouw van politie en justitie, want een gezonde economie heeft een goed functionerende rechtsstaat nodig.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo rentelastenRentelasten staatsschuld 7,8 miljard

De Rijksoverheid heeft in het verleden en ook de laatste jaren meer geld uitgegeven dan er binnenkwam. En heeft geld moeten lenen om alle uitgaven in die jaren te kunnen betalen. Nederland heeft daarmee een schuld opgebouwd. Net als ieder ander, die geld leent, moet ook de overheid over die schuld rente betalen.

De staatsschuld omvat alleen de schuld van het Rijk, de rentelasten hierover bedragen 7,8 miljard. De overheidsschuld (EMU-schuld) bestaat uit de schuld van de gehele overheid: centrale overheid (Rijk en overige centrale overheid), decentrale overheden en sociale fondsen. Voor 2016 bedraagt deze schuld 466 miljard.

x
logo infrastructuur en milieuInfrastructuur en Milieu 8,1 miljard*
Rijksbijdrage investeringen in wegen, vaarwegen en spoorwegen 5,4
Rijksbijdrage investeringen in Waterveiligheid en zoetwater 1,0
Bijdrage aan mede-overheden voor Verkeer en Vervoer (BDU) 0,9
Milieu (Klimaat, Lucht en Geluid) 0,1
Ruimtelijke Ontwikkeling 0,1
Overig 0,7

* Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal

Een leefbaar, bereikbaar en veilig Nederland met een sterk concurrerende internationale positie: daar staat het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) voor. Daarvoor werkt het ministerie aan oplossingen voor grote uitdagingen waar Nederland voor staat op het gebied van klimaatverandering, waterveiligheid, milieu, ruimtelijke inrichting en bereikbaarheid.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo veiligheid en justitieVeiligheid en Justitie 9,9 miljard

De thema’s Veiligheid en Rechtsstaat horen nadrukkelijk bij elkaar. De bescherming van mensen tegen criminaliteit en aantastingen van hun veiligheid wordt gezien als de kerntaak van de overheid. Veiligheid en Justitie werkt in 2016 verder aan een veiliger Nederland en een sterke en moderne rechtstaat.

Die bescherming moet plaatsvinden op een manier die zorgvuldig, correct en rechtvaardig is. Zodat iedereen in Nederland de maximale ruimte geniet om in vrijheid te leven. Wij werken – en met succes – aan onder meer het terugdringen van de criminaliteit. Met name die delicten die vaak ernstige, ingrijpende en soms blijvende gevolgen hebben voor het slachtoffer, zoals overvallen, straatroof en woninginbraken. Tegelijkertijd werken we aan onderhoud, modernisering en versterking van de rechtsstaat. Zo kan deze beter voldoen aan de hoge eisen die de samenleving stelt.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo defensieDefensie 7,5 miljard

Nederland heeft een krijgsmacht nodig die het hoofd kan bieden aan de spanningen, instabiliteit en crises in de wereld om ons heen. De NAVO stelt bovendien structureel hogere eisen aan de beschikbaarheid en gereedheid van militaire eenheden. Een actief veiligheids- en defensiebeleid is onmiskenbaar van wezenlijke betekenis voor onze strategische belangen, onze vrijheden en onze waarden. Het kabinet heeft daarom besloten meer geld uit te trekken voor Defensie.

In 2016 krijgt Defensie er € 220 miljoen bij, oplopend naar € 345 miljoen in 2020 (structureel). Het gaat hierbij om een belangrijke vervolgstap in het kader van een meerjarig perspectief. Prioriteit wordt gegeven aan de versterking van de basisgereedheid. Ook verlegt Defensie de grenzen van de internationale samenwerking, in het bijzonder met Duitsland. Het investeringsbudget wordt voorts beperkt verhoogd waarbij geldt dat de ambities moeten aansluiten bij de beschikbare middelen. Ook wordt er structureel € 60 miljoen extra uitgetrokken voor de uitvoering van militaire missies. Met deze maatregelen continueert het kabinet de opwaartse lijn die het vorig jaar heeft ingezet.

x
logo Economische ZakenEconomische Zaken 4,4 miljard*
Excellent ondernemersklimaat 0,4
Een sterk innovatievermorgen 0,7
Natuur, regio en groene groei 0,2
Duurzame landbouw, visserij en voedselketens 1,3
Doelmatige en duurzame energie 1,8

Het herstel van de Nederlandse economie wordt steeds duidelijker. Ondernemers investeren meer, consumenten kopen meer en de export blijft toenemen ondanks de tegenvallende wereldhandel. Tegelijkertijd houdt het kabinet aandacht voor de hoge werkloosheid, de geopolitieke ontwikkelingen en toenemende wereldwijde concurrentie.

In 2016 wil het kabinet dat ondernemers, samen met onderzoekers en de overheid, kunnen blijven innoveren en groeien om zo onze economie en omgeving te versterken. We zorgen daarom voor betere financiering voor ondernemers, we versimpelen regels, stimuleren innovatie, openen buitenlandse afzetmarkten, zorgen voor natuur midden in de samenleving en ondersteunen de land- en tuinbouwsector om een wereldspeler van formaat te blijven. Bovendien werken we aan een duurzame en betrouwbare energievoorziening.

Zo zorgen we voor meer werk en inkomen, met ruimte voor de natuur en een goede leefomgeving.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 0,8 miljard

Een goed functionerend bestuur is cruciaal voor het draagvlak van onze democratie, voor de aanpak van maatschappelijke vraagstukken en voor duurzame economische groei. Het doel is het openbaar bestuur blijvend goed te laten functioneren, ook in een veranderende samenleving. Burgers vragen steeds vaker ruimte voor eigen initiatief en eigen invulling van betrokkenheid bij hun woonomgeving. Aan de overheid de taak burgers hiertoe de ruimte te geven en waar nodig en gewenst te helpen en te steunen met het wegnemen van knelpunten bij maatschappelijke initiatieven.

Het functioneren van politici, bestuurders en ambtenaren speelt een grote rol in de waardering van en vertrouwen in ons openbaar bestuur. Om in de publieke sector het goede voorbeeld te geven, worden de topinkomens verder beperkt.

Om onze open en vrije samenleving te beschermen, moeten risico’s en dreigingen voor onze democratie en rechtsstaat tijdig worden onderkend. Daarom wordt structureel geïnvesteerd in de operationele capaciteit van de AIVD voor contraterrorisme en de aanpak van radicalisering.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo financiënFinanciën 1,2 miljard

Het ministerie van Financiën werkt aan een financieel gezond Nederland. Samen met de Belastingdienst zorgt het ministerie voor een groot deel van de inkomsten van de overheid en ziet aan de andere kant toe op een doelmatige besteding van het overheidsgeld. Financiën is verantwoordelijk voor de fiscale wetgeving en maakt daarnaast regels voor een goed functionerende financiële sector en het toezicht daarop. In Europa en in de rest van de wereld behartigt het ministerie de financiële belangen van Nederland.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo overigOverig, oa Algemene Zaken, adviesorganen en Staten-Generaal -0,4 miljard

Waaronder de volgende posten:

Begroting van de Koning 0,041
Begroting Algemene Zaken, Kabinet van de Koning en CTIVD 0,063
Overige uitgaven -0,8

Algemene Zaken (AZ) is het ministerie van de minister-president. AZ verzorgt de voorbereiding en ondersteuning van de ministerraad. Daarnaast coördineert het ministerie de communicatie van de Rijksoverheid. De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, onderdeel van AZ, onderzoekt langetermijnontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op het regeringsbeleid.

Naast de grondwettelijke uitkeringen aan drie leden van het Koninklijk Huis (Koning, Koningin en Prinses Beatrix) bestaan de uitgaven voor het grootste gedeelte uit personele en materiële uitgaven ter ondersteuning van het Koninklijk Huis.

Meer in Uitgelicht voor u
x
logo Wonen en RijksdienstWonen en Rijksdienst 3,1 miljard

De woningmarkt laat een duidelijk herstel zien. Woningverkopen zitten in de lift, restschulden nemen af. Het kabinet stimuleert dit door de vrijstellingen bij schenkingen voor het eigen huis te verruimen. De vraag naar woningen blijft toenemen. Het kabinet blijft daarom inzetten op een betaalbare, toegankelijke en energiezuinige woningmarkt.

Het kabinet werkt aan een betere doorstroming in de huurmarkt. Er is veel vraag naar woningen in de vrije huursector. Voor bouwers en beleggers wordt het aantrekkelijker om hierin te investeren. Ook komen er meer vormen van tijdelijke huurcontracten. Dat vergroot het aanbod. De sociale huur moet betaalbaar blijven. Woningcorporaties moeten de goedkoopste woningen toewijzen aan de laagste inkomens. Wie een huis laat bouwen, krijgt betere garanties.

De rijksdienst moet slagvaardig en efficiënt goede dienstverlening bieden aan burgers, bedrijven en instellingen. Het bureau dat grote ict-projecten van de rijksoverheid toetst, is al van start en is volgend jaar volledig operationeel. Als werkgever zet het Rijk in op extra arbeidsplaatsen voor mensen met een handicap. De top van de rijksdienst moet in 2017 voor 30 procent uit vrouwen bestaan.

Meer in Uitgelicht voor u

Rijksbegroting 2017 uitgelicht

De Rijksbegroting bestaat uit de begrotingen van alle ministeries samen. In onderstaand document vindt u een selectie van onderwerpen en maatregelen uit de begrotingen van 2017. Het kabinet maakte deze informatie bekend op Prinsjesdag 2016.

Onderwerpen Rijksbegroting 2017 uitgelicht

Verantwoordelijk