Programma Kwaliteit en Innovatie rechtspraak (KEI)

De rechtspraak in Nederland moet aansluiten bij de digitalisering van de samenleving en procedures moeten sneller en eenvoudiger. Dat is het doel van het programma Kwaliteit en Innovatie rechtspraak (KEI).

Modernisering rechtspraak

De minister van Veiligheid en Justitie (VenJ) en de Raad voor de rechtspraak willen de rechtspraak moderniseren. Dat doen ze samen binnen het programma KEI. De minister heeft hiervoor de benodigde wetsvoorstellen opgesteld. De Eerste Kamer heeft deze voorstellen halverwege 2016 aangenomen.

De inwerkingtreding van KEI  verloopt in fasen. Dit gebeurt sinds begin 2017. Het duurt een aantal jaren voordat alle voorstellen in werking zijn. In elke fase wordt 1 soort zaak gedigitaliseerd.

Digitaal procederen steeds vaker verplicht

Verplicht digitaal procederen wordt steeds verder ingevoerd:

  • Sinds 1 maart 2017 in civiele vorderingszaken bij de Hoge Raad.
  • Sinds 12 juni 2017 in asiel- en bewaringszaken bij alle rechtbanken.
  • Vanaf 1 september 2017 in handelszaken met advocaat bij de rechtbanken Gelderland en Midden-Nederland.

Nieuw digitaal systeem gerechten

De Rechtspraak (Raad voor de rechtspraak en de gerechten) heeft het nieuwe digitale systeem van de gerechten ontwikkeld. Onder de gerechten vallen:

  • rechtbanken;
  • gerechtshoven;
  • het college van Beroep voor het Bedrijfsleven;
  • de Centrale Raad van Beroep.

De Hoge Raad en de Raad van State doen ook mee in deze modernisering. Zij ontwikkelen hiervoor hun eigen digitale systemen.

Procedures digitaal starten

Via Mijn Rechtspraak kunnen burgers, bedrijven en procesvertegenwoordigers:

  • een civielrechtelijke of bestuursrechtelijke procedure starten;
  • verweer voeren;
  • stukken indienen en inzien;
  • de voortgang van de procedure volgen;
  • de uitspraak van de rechter ontvangen.

Toegang tot digitale dossiers

Om toegang te krijgen tot het digitale dossier loggen de verschillende partijen straks beveiligd in via Mijn Rechtspraak:

  • Burgers doen dit met DigiD met sms-verificatie.
  • Bedrijven en bestuursorganen loggen in met eHerkenning.
  • Advocaten met de Advocatenpas.

Professionele partijen (zoals bedrijven, advocaten en deurwaarders en bestuursorganen moeten straks digitaal procederen.

Burgers die zonder een advocaat procederen mogen kiezen: óf digitaal of liever (net als nu) op papier.

Voor partijen die veel procederen ontwikkelt de rechtspraak een automatische systeemkoppeling. Deze partijen zijn bijvoorbeeld deurwaarders, advocaten, IND en UWV. Zij kunnen via een beveiligde koppeling elektronisch berichten uitwisselen met de rechter.

Nieuwe basisprocedure burgerlijk recht

De nieuwe basisprocedure, die de huidige dagvaarding opvolgt, heeft vaste termijnen:

  • 1 schriftelijke ronde;
  • 1 mondelinge behandeling bij de rechter;
  • en 1 uitspraak.

Tijdens de mondelinge behandeling kunnen partijen onder andere:

  • hun standpunten toelichten;
  • getuigen en deskundigen laten horen door de rechter;
  • proberen tot een schikking te komen.

Is de zaak ingewikkeld? Dan kan de rechter besluiten tot een uitgebreidere behandeling. Zo kan hij een langere termijn geven om een verweerschrift in te dienen. Of een aparte zitting vaststellen om getuigen te horen. Hij kan ook een extra schriftelijke ronde inlassen.

Vorderingen en verzoeken tegelijk indienen door 1 procesinleiding

Ook is het in de toekomst mogelijk om vorderingen en verzoeken tegelijkertijd in te dienen. Nu moet een werknemer die ontslagen wordt bijvoorbeeld 2 procedures starten: een verzoek om de ontbinding van de arbeidsovereenkomst ongedaan te maken en een loonvordering. In een gecombineerde procedure beoordeelt de rechter of er voldoende samenhang bestaat. En of er 1 procedure mogelijk is.

Deurwaarder niet altijd meer nodig

Een eiser die een vordering heeft moet nu de dagvaarding altijd door een deurwaarder laten betekenen (overhandigen). In de nieuwe KEI-wetgeving hoeft dat niet meer. De eiser kan ervoor kiezen om de procesinleiding te bezorgen bij de andere partij.

Zijn de eiser en de verweerder (schuldenaar) het erover eens dat ze naar de rechter moeten met hun zaak? Dan is de eiser niet langer verplicht om de deurwaarder in te schakelen voor de betekening.

Verschijnt de verweerder na de informele bezorging van de procesinleiding niet bij de zitting? Dan is de tussenkomst van de deurwaarder alsnog verplicht. Anders kan de rechter de zaak niet bij verstek behandelen. Hij behandelt de zaak dan zonder de aanwezigheid van de verweerder.

Burgers digitaal oproepen

Het is al mogelijk om burgers zonder bekende woon- of verblijfplaats digitaal op te roepen. Bekendmakingen aan deze groep verschijnen in de online Staatscourant.