Exportcontrolebeleid

Militaire goederen (zoals oorlogsschepen en geweren) en dual-use goederen (zoals een nachtkijker en sommige chemicaliën) kunnen de veiligheid in gevaar brengen. Bedrijven die deze goederen exporteren of doorvoeren, moeten voldoen aan strenge voorwaarden. De meeste regels zijn internationaal afgestemd.

Uitgangspunt voor exportcontrolebeleid

Nederland wil niet dat bedrijven met hun handel bijdragen aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of raketten. Ook moet vooraf goed worden nagedacht voordat een leger van een ander land, via Nederlandse bedrijven, aan bepaalde wapens kan komen.

Om de uitvoer en doorvoer van dit soort wapens in de gaten te houden, voert Nederland een exportcontrole- en wapenexportbeleid. Dit is gebaseerd op internationale verdragen, exportcontroleregimes en verordeningen van de Europese Unie (EU). Daarin staan regels over hoe aangesloten landen hun exportcontrole moeten inrichten. Specifieke goederenlijsten geven aan om welke producten, stoffen of technologieën het gaat.

Strategische goederen zijn onderverdeeld in goederen voor tweeërlei gebruik (ook dual-use goederen genoemd) en militaire goederen. Exportregels voor dual-use goederen gelden bij uitvoer uit de EU; exportregels voor militaire goederen bij uitvoer uit Nederland.

In het Handboek strategische goederen en diensten staat welke wetten en regelingen bij de exportcontrole horen, en hoe u bij de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU) een uitvoervergunning kunt aanvragen. De CDIU kent de vergunning toe of wijst hem af namens de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.

Risicoanalyse exportcontrole

De nadruk van het exportcontrolesysteem ligt bij de controle vooraf. Het is bijna onmogelijk om goederen na export te volgen. Het systeem is daarom gebaseerd op risicoanalyses.

Een bedrijf mag geen strategische goederen leveren, als de overheid er niet van overtuigd is dat de goederen in 'goede' handen terechtkomen. De internationale regels en goederenlijsten helpen bij deze afweging. Verrijkt uranium mag bijvoorbeeld alleen geleverd worden als het ontvangende land een inspectieovereenkomst heeft met het Internationaal Atoom Agentschap (IAEA).

Daarnaast zal de overheid bij beoordeling van de vergunningaanvragen informatie opvragen over de goederen, de aard van de transactie en de afnemer. Bij de beoordeling houdt de overheid rekening met de ondernemersbelangen. Maar het beschermen en handhaven van de internationale veiligheid staat altijd voorop.

Wet- en regelgeving export strategische goederen

Bedrijven die strategische goederen willen exporteren, moeten daarvoor een vergunning aanvragen. In sommige gevallen is uitvoer zelfs niet toegestaan. Dat geldt bijvoorbeeld bij een wapenembargo.

De controle op de export en doorvoer van militaire goederen is gebaseerd op de Algemene Douanewet, het Besluit strategische goederen en de Uitvoeringsregeling strategische goederen. De controle op de dienstverlening bij militaire goederen is gestoeld op de Wet strategische diensten en de Uitvoeringsregeling strategische diensten.

De controle op de uitvoer van dual-use goederen is daarnaast gebaseerd op de Europese dual-use verordening.

• De Algemene Douanewet gaat over het vervoer van goederen over de grens. In de wet staat onder meer wat de bevoegdheden zijn van de douane-inspecteur. De inspecteur mag goederen onderzoeken en eventueel monsters nemen voor analyse. Daarnaast mag hij namens het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) extra regels stellen voor strategische goederen.
• In het Besluit strategische goederen staan de regels voor de invoer, uitvoer en doorvoer van dual-use goederen en militaire goederen. Er staat welke goederen niet uitgevoerd mogen worden, wanneer een bedrijf een uitvoervergunning moet aanvragen en wanneer een bedrijf melding moet maken van doorvoer. Dit besluit wordt op 30 juni 2012 herzien met onder meer criteria voor een erkenning als gevolg van een nieuwe Europese richtlijn.
• De Uitvoeringsregeling strategische goederen gaat verder in op de (aanvraag van) vergunningen die nodig zijn om militaire goederen uit te voeren.
• De Wet strategische diensten bepaalt dat technische bijstand bij militaire goederen verboden is als die ten goede komt aan een land waarop een wapenembargo geldt, en dat voor tussenhandel in militaire goederen een vergunning vereist is.
• In de Uitvoeringsregeling strategische diensten staat welke informatie de aanvrager moet verstrekken bij een vergunningaanvraag. Die gegevens ziet u ook terug op de aanvraagformulieren.

Publicatie exportvergunningen

De overheid legt verantwoording af over het exportcontrolebeleid, bijvoorbeeld door jaarrapporten te publiceren. Hierin staat ook een overzicht van de afgegeven vergunningen.

Strategische diensten

Het exportcontrolebeleid is niet alleen gericht op tastbare goederen. Ook voor diensten die te maken hebben met strategische goederen gelden internationale regels. De bepalingen voor strategische diensten zijn vanaf 1 januari 2012 gebundeld in de Wet strategische diensten. Meer gedetailleerde regels vindt u in de bijbehorende Uitvoeringsregeling strategische diensten.

De wet bevat bestaande regels maar ook aanvullingen op de huidige regels voor strategische diensten. Voorbeelden van nieuwe ontwikkelingen zijn dat voor het verlenen van tussenhandel in militaire goederen voortaan een vergunningplicht geldt, en dat tussenhandelaars in dual-use goederen zich moeten melden.

Gevolgen exportcontrole VS voor Nederland

De exportcontrole in de Verenigde Staten (VS) heeft veel overeenkomsten met het Nederlandse beleid, maar er zijn ook een aantal verschillen. De Amerikaanse wetgeving heeft extraterritoriale werking. Dit betekent dat de regels in bepaalde gevallen ook kunnen gelden voor bedrijven en personen buiten de VS.

Ondernemers moeten zelf de Amerikaanse wetgeving in de gaten houden. De Nederlandse overheid controleert goederen hier niet op. Het Amerikaanse Bureau of Industry and Security beantwoordt vragen over het exportcontrolebeleid van de VS.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn